Vào vùng mộ đá cổ

Vào vùng mộ đá cổ
TP - Theo lời kể, khoảng thế kỷ XVII, những người Thái đầu tiên đặt chân lên xã Trung Thành, huyện Quan Hóa (Thanh Hóa) để lập bản. Cứ cách vài quăng dao, lại thấy các dãy mộ đá được sắp xếp trật tự không biết từ bao giờ. Lựa chọn mảnh đất này làm nơi sinh sống, hẳn người xưa phải có lý do. Sự bí ẩn đó đã tồn tại mấy trăm năm nay nhưng chưa được lý giải.

> Chạm vào linh địa cổ

Một số ngôi mộ đá tại bản Phai, xã Trung Thành, huyện Quan Hóa không còn nguyên hiện trạng. Ảnh: Hoàng Lam
Một số ngôi mộ đá tại bản Phai, xã Trung Thành, huyện Quan Hóa không còn nguyên hiện trạng. Ảnh: Hoàng Lam.

Ám ảnh hổ

Trước đây, xã vùng cao Trung Thành chỉ là chòm dân cư tập trung sinh sống gần cuối dòng suối Quýt đổ ra sông Mã (bản Chiềng, xã Trung Thành ngày nay). Khi dân cư đông đúc hơn, các bản, chòm mở rộng theo dọc sông Mã và các dòng suối.

Sau đó, Trung Thành được chia tách thành ba xã Trung Thành, Trung Sơn và Thành Sơn – những nơi xa nhất của huyện vùng cao Quan Hóa ngày nay. Để đến được những xã này, phải đi qua xã Vạn Mai, thị trấn Co Lương, tỉnh Hòa Bình.

Với chiếc mũ vải đen, vành tròn cụp vào trong, chiếc túi vải nâu đeo chéo người, đôi mắt sắc, nhanh, nước da căng từng lớp, cụ Phạm Bá Ngoằng (70 tuổi), ở bản Phai, xã Trung Thành tay ôm tay nắm chúng tôi mà mừng khi chúng tôi vượt hơn 100 km đường rừng tìm thăm cụ.

Được coi là một trong những già làng nhiều tuổi của vùng, nhâm nhi chén rượu sắn mời khách do chính con gái mình cất được, cụ Ngoằng kể: “Vùng đất nhìn ngang thấy núi, nhìn xuống thấy sông này có nhiều điều mà dân bản chưa lý giải được.

Một đoạn sông Mã qua xã Trung Thành
Một đoạn sông Mã qua xã Trung Thành.

Từ hòn đá Han dưới dòng suối Quýt ở bản Chiềng; hòn đá bốn chân (ma ngao) đều được dân bản gìn giữ. Thời điểm bị giặc ngoại xâm chiếm đóng, nghe nói vùng đất rất phát, ai đến định cư cũng ấm no nên phương Bắc rất để ý. Giặc đã tìm cách đào đứt ngọn núi có dáng rồng cuộn thành ba mạch nhằm phá sự ổn định và niềm tin của dân trong vùng”.

Trong đêm ở rừng bản Phai, cụ Ngoằng kể, gia đình cụ đã bị hổ ăn thịt, làm chết 3 người: “Ngày trước nơi này thú dữ luôn rình rập khắp gầm nhà sàn. Gặp người là hổ vồ ăn thịt. Một buổi sáng, người con gái có vẻ đẹp mặn mà đang ngồi dưới chân nhà sàn chải tóc, bỗng từ đâu con hổ dữ nhảy đến vồ lấy rồi tha người con gái ấy chạy vào rừng sâu. Cả bản kéo nhau chạy theo vết chân hổ, nhưng chỉ tìm được một phần thi thể người xấu số”. Người con gái ấy chính là bà cô ruột của cụ Ngoằng.

Ông Phạm Bá Ngọc - Trưởng bản Phai kể: “Trước kia hổ cứ gặp người là ăn thịt. Phụ nữ thường phải dậy sớm xuống sàn lo cơm nước nên thường bị hổ ăn thịt là vậy. Cả vùng, có tới hàng chục người đã bị hổ ăn thịt. Kỳ lạ là, hàng trăm khu mộ đá lớp lớp ở đây, nhưng không có ngôi mộ nào bị đào bới bởi thú rừng. Nhưng nếu là dân bản chết, hổ thường bới đào. Huyền bí về những ngôi mộ đá càng trở nên bí ẩn. Ở một vài khu mộ đá cổ ngày nay, đồng bào địa phương chôn cất người chết xen kẽ với mộ đá cổ”.

Một góc bản Phai
Một góc bản Phai.

Chén nước lá rừng màu đỏ, vị chát làm dịu cơn nóng của chúng tôi giữa mùa hè ở xứ núi ven sông. Vùng đất từng có muông thú khắp nơi, giờ hoang vắng chẳng một tiếng chim đêm… Thú rừng mất dần khi con người xuất hiện. Những ngôi mộ đá cổ ở Trung Thành chưa từng được lý giải cũng đang mất dần cả hiện trạng và thông tin theo thời gian.

Bí ẩn mộ đá

Những ngôi mộ đá nằm rải rác trên nhiều vạt đồi của xã Trung Thành. Một người đàn ông chừng ngoài 50 tuổi nghe chúng tôi hỏi đường, nhìn lom lom: “Đi vào đó làm gì? Người lạ không vào được”. Vì xem đây là vùng đất thiêng, nên chẳng người dân nào trả lời với khách lạ là có khu mộ đá cổ.

Rất nhiều mộ đá ở Trung Thành
Rất nhiều mộ đá ở Trung Thành.

Ở bản Trung Thắng, Trung Lập người dân chôn cất người chết xen kẽ những ngôi mộ đá.

Ở bản Phai hiện còn hai khu mộ đá, một dãy nằm trong vườn nhà anh Hà Minh Tâm, một dãy nằm ở ven sông Mã, phía cuối bản Phai thuộc khu vực suối Tàu.

Xung quanh mộ là những viên đá nhỏ, phần đầu mộ là tảng đá lớn, phần chân mộ là tảng đá nhỏ hơn. Theo một số người dân địa phương, đó là một trong những đặc trưng của phong tục chôn cất người Thái.

Cụ Ngoằng nói: “Ban đầu, chúng tôi thấy lạ với những khu mộ đá cổ. Lạ ở chỗ, vùng này không thể có những tảng đá lớn, đá xanh, bằng phẳng để đặt ở phía đầu và cuối mộ được. Tôi nghi ngờ những tảng đá được di chuyển bằng bè mảng trên sông Mã từ vùng khác chuyển tới”.

Có những tảng đá cao, rộng tới hơn 2m. Đặc biệt, chúng được sắp xếp trật tự mộ nhỏ, mộ lớn. Tuy nhiên, trong số những dạng mộ đá như thế ở bản Phai, chỉ có một ngôi mộ đá trong khu vườn nhà anh Hà Minh Tâm là có chữ Hán.

Chén nước lá rừng màu đỏ, vị chát làm dịu cơn nóng của chúng tôi giữa mùa hè ở xứ núi ven sông.

Vùng đất từng có muông thú khắp nơi, giờ hoang vắng chẳng một tiếng chim đêm… Thú rừng mất dần khi con người xuất hiện.

Những ngôi mộ đá cổ ở Trung Thành chưa từng được lý giải cũng đang mất dần cả hiện trạng và thông tin theo thời gian, bởi nhiều công trình mọc lên.

Chúng tôi theo chân cụ Ngoằng vào khu vườn rừng của anh Tâm. Nói là khu vườn, nhưng nó nằm trên cả một vạt đồi hữu ngạn sông Mã. Khu vườn chỉ có vài loại rau cỏ và những gốc luồng lâu năm, vẫn để những khoảng trống tự nhiên. Trong một diện tích chỉ hơn chục mét vuông, một khoảnh nhỏ của khu vườn là những tấm bia đá nằm san sát, trật tự.

Một số người đã đập những tảng đá lớn ở mộ để làm kè nhà, bậc thềm... Cụ Ngoằng chỉ cho chúng tôi phiến đá ở một ngôi mộ mà ông từng nhìn thấy có chữ Hán viết bằng dấu đỏ. Nhưng phiến đá đã bị đập đi hơn một nửa, ngay phía dưới phiến đá bị đập có một tảng đá úp xuống đất. Cụ Ngoằng nói: Phần mộ này đã bị người khác đào dở rồi úp lại.

Chưa từng tận tay đào một ngôi mộ đá nào lên, nhưng cụ Ngoằng biết được đã có nhiều ngôi mộ đá bị những đối tượng vùng ngoài đào lên vì nghĩ trong đó có của nả người xưa để lại. Họ nói với cụ là trong mộ chẳng tìm thấy gì, ngoài những lớp than củi quanh mộ.

Gần đây, khu vực mộ đá ở suối Tàu, bản Phai có người dùng thiết bị dò lên khu mộ đá, họ phát hiện dưới một vài mộ có kim loại. Thế nhưng, cũng chưa ai nhìn thấy những vật dụng đó. Mà khu vực suối Tàu lại cách xa khu dân cư, việc người lạ đến đào rồi mang đi qua sông Mã khó mà kiểm soát được.

TS Phạm Văn Tuấn - Trưởng ban Quản lý di tích và danh thắng Thanh Hóa chia sẻ: Qua thông tin báo chí, chúng tôi từng nghe đến một ngôi mộ đá có chữ Hán ở bản Co Me, xã Trung Sơn (Tiền Phong đã phản ánh), ngành chức năng vừa có văn bản yêu cầu kiểm tra thực trạng về ngôi mộ này để bảo tồn.

"Lần đầu tiên chúng tôi nghe nói và được xem những hình ảnh do phóng viên cung cấp về khu mộ đá ở Trung Thành. Trong thời gian ngắn tới, chúng tôi sẽ mời một số nhà nghiên cứu về mộ cổ ở Viện Khảo cổ học Việt Nam cùng lực lượng chức năng địa phương về vùng đất này kiểm tra để có đánh giá khoa học về khu mộ đá cổ ở Quan Hóa" - ông Tuấn nói.

Cùng chuyên mục

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

Khi sứ giả hoang dã trở về: Anh 'lâm tặc' thương nàng mũi hếch…

TPO - Một ngày đẹp trời, nhà bảo tồn Chu Xuân Cảnh (quản lý dự án bảo tồn voọc mũi hếch, thuộc Tổ chức Bảo tồn Động thực vật Quốc tế - FFI) rủ tôi đi chụp ảnh 'những cô nàng ăn hoa nghiến thơm' trên đỉnh núi Khau Ca, thuộc VQG Du Già - Cao nguyên đá Đồng Văn, tỉnh Tuyên Quang. Lái xe gần chục tiếng đồng hồ từ Hà Nội, đi bộ thêm 4 tiếng vượt rừng, núi đá, lội qua nhiều con suối nước lạnh nữa mới tới được khu nhà sàn nhỏ của đội bảo vệ voọc mũi hếch thuộc xã Tùng Bá.

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

Khi 'sứ giả hoang dã' trở về - Bài 2: Bí mật của đội 'ngự lâm quân' bảo vệ 'nữ hoàng'

TPO - Tại sao rừng già thâm u bất tận lại vắng bóng thú hoang, còn góc núi nhô ra biển (bán đảo Sơn Trà, Đà Nẵng), vây quanh bởi hải cảng và đô thị sầm uất, lại giữ được đàn voọc ngũ sắc đông nhất trên thế giới? Bí quyết nằm ở sự quyết liệt, tính bài bản của những 'vệ sỹ' bảo vệ 'nữ hoàng' linh trưởng.

Bãi sậy sông Đầm là mái nhà yên bình của nhiều loài chim, trong đó có cả cò nhạn Ảnh: Đ.T

Về nơi đàn cò ở lại

TP - Có một nơi mà bao năm qua đàn cò hàng ngàn con chọn làm nhà, sáng chiều sải cánh tự do kiếm ăn, tối về ngủ bên rặng dừa mà chẳng mảy may lo bị bẫy bắt. Nơi ấy là bãi sậy sông Đầm (thuộc phường Bàn Thạch, thành phố Đà Nẵng).

Tượng đài Nguyễn Tất Thành – Chủ tịch Hồ Chí Minh tại Trường Quốc học Huế Ảnh: QH Huế

130 năm trường Quốc học Huế: Ngôi trường của tuấn kiệt, anh thư

TP - Trong nhiều lần trò chuyện với thạc sĩ Sử học Nguyễn Đình Dũng, người từng dạy môn lịch sử ở Đại học Huế và cũng từng công tác tại Bảo tàng Hồ Chí Minh TP Huế, thường nghe anh nói rằng: “Trường Quốc học Huế là ngôi trường vĩ đại, là chiếc nôi đào tạo lớp lớp hiền tài đóng góp rất lớn cho lịch sử đất nước. Họ đích thực là những tuấn kiệt, anh thư. Trong đó có vai trò đặc biệt quan trọng của người học sinh Nguyễn Sinh Côn, sau này là Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại”.

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

Rắn độc và rừng hoang đã 'bỏ bùa' họ như thế đó

TPO - Suốt nhiều năm, thỉnh thoảng tôi vẫn được những vị khách phương xa, trong đó có cả khách Âu - Mỹ, nhờ dẫn đến những khu nhà hàng đặc sản thịt rắn như Lệ Mật để “thử món lạ”. Có những nhà báo châu Âu quyết tâm trải nghiệm đến cùng, giá cả chẳng thành vấn đề, cứ như thể đã đặt chân đến Hà Nội mà chưa nếm thịt rắn thì chuyến đi vẫn còn thiếu một điều gì đó. Vậy mà, khi tận mắt thấy quả tim rắn vẫn còn đập trong chiếc cốc thủy tinh, bên cạnh là thứ tiết đỏ au được khuấy bằng một cọng sả trắng nõn, không ít người bỗng chốc đổi ý. Họ lịch sự xin phép được dừng lại ở mức “chiêm ngưỡng”, nhường phần “thưởng thức” cho những người can đảm hơn.

Ông Nguyễn Hồng Quang tỉ mỉ, chăm chút từng sản phẩm mới

Khắc khoải về làng gốm cổ Hương Canh

TP - Từng có gần 400 hộ làm nghề, gốm Hương Canh (xã Bình Nguyên, tỉnh Phú Thọ) nay chỉ còn 4 hộ bền bỉ giữ lửa cho nghề gốm cổ. Được tạo nên từ nguồn đất trầm tích đặc biệt của địa phương, dòng gốm sành không men nổi tiếng bởi độ bền chắc và sắc màu trầm mộc mạc đang đối mặt với những khó khăn về đầu ra và nguy cơ thiếu người kế nghiệp.

Anh Lưu Quang Hà bên sản phẩm bê tông nghệ thuật của Công ty

'Chúa chổm' xứ Tuyên đúc nên cơ nghiệp

TP - Lưu Quang Hà vừa rời giảng đường đại học, bước chân khởi nghiệp liền bị quỵt tiền, phải vay nặng lãi để sống. Ở nhà, bố mắc ung thư phổi, gia đình khánh kiệt, khiến anh Hà nhiều đêm bật khóc. Nhưng rồi, anh đứng dậy, gây dựng công ty chuyên làm sản phẩm bê tông nghệ thuật – ngành nghề mà anh được học, doanh thu tiền tỷ, tạo việc làm cho gần 20 lao động. Anh còn là Bí thư Chi đoàn ở tổ dân phố.

Công an cơ sở tuyên truyền, vận động người dân xóa bỏ hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” Ảnh: NN

'Bóng ma đồ độc' ám ảnh vùng cao Quảng Ngãi

TP - Ở một số bản làng miền núi Quảng Ngãi, hủ tục nghi kỵ “cầm đồ thuốc độc” vẫn âm ỉ tồn tại, len vào những mâu thuẫn đời thường, những cơn bệnh chưa được lý giải bằng khoa học. Từ một lời phán của thầy cúng, hàng xóm có thể thành kẻ thù, người vô tội bị cô lập, đánh đập, thậm chí mất mạng.

Cán bộ Trạm Y tế xã Buôn Đôn đi bộ đến từng hộ dân tại buôn Đrăng Phốk để tiêm vắc xin cho trẻ

'Cõng' vắc xin tìm trẻ giữa đại ngàn

TP - Không để người dân vất vả đưa con đến trạm y tế, vào ngày 16 hằng tháng, cán bộ y tế xã vùng xa tỉnh Đắk Lắk vượt hơn 20km đường rừng đều đặn mang vắc xin vào tận buôn. Chuyến đi của họ đã mang thêm một lớp bảo vệ đến với những đứa trẻ nơi vùng lõi rừng, từng ngày rút ngắn giữa dịch vụ y tế và người dân.

Giếng cổ được người dân tự hào giới thiệu với khách đến thăm đảo

Bí ẩn giếng cổ ở xã đảo Đà Nẵng

TP - Giữa vùng biển đảo quanh năm nắng gió, nơi từng giọt nước ngọt quý hơn vàng, hai giếng cổ dưới chân núi Bàn Than ở Tam Hải vẫn trong veo, mát lành qua hàng trăm năm.

Cựu chiến binh Nguyễn Duy Kháng và cô giáo HươngẢnh: Lê Văn Chương

Những người lính ở lại núi Dàng-Bài cuối: Trái tim cô giáo trẻ dành trọn tiếng "tít te"

TP - Tháng 2/1970, bên dòng sông Vệ (Hành Thịnh, Quảng Ngãi), những chiếc HU-1A còn gọi là tàu rọ liên tục quần đảo, gầm rít trên bầu trời. Giữa khói lửa chiến tranh, trái tim một cô giáo trẻ lại bị cuốn vào âm thanh “tít te” không ngừng của một cậu lính thông tin quê Thái Bình. “Cái này bí mật, không thể giải thích” – chàng lính Nguyễn Duy Kháng mỉm cười nói với cô giáo Nguyễn Thị Thanh Hương về công việc của mình.