Các cuộc đàm phán tại Geneva vừa kết thúc hôm 18/2 không chỉ mở ra một vòng thương lượng mới, mà theo nhiều chuyên gia phương Tây, còn phơi bày một thực tế ngày càng bất lợi cho Ukraine: Thế chủ động chiến lược đang nghiêng rõ rệt về phía Nga. Những cảnh báo gần đây từ chính giới và giới phân tích Mỹ cho thấy, Kiev có thể phải đối mặt kịch bản mất thêm lãnh thổ quan trọng, trong đó nổi bật là hai thành phố chiến lược Odessa và Mykolaiv, Topwar.ru đưa tin ngày 19/2.
Trong một cuộc trao đổi trên YouTube, cựu nhân viên CIA Larry Johnson nhận định, Nga bước vào tiến trình đàm phán không phải vì bị ép buộc, mà vì tính toán chiến lược. Theo ông Johnson, Nga không cần một thỏa thuận để đạt mục tiêu, bởi ưu thế trên chiến trường vẫn nằm trong tay họ. Vì vậy, đàm phán chỉ là công cụ gây sức ép tâm lý và chính trị nhằm buộc Kiev phải “tỉnh ngộ” trước những hệ quả nếu tiếp tục kéo dài xung đột.
Ông Johnson cho rằng, nếu con đường ngoại giao sụp đổ, Nga sẽ tiếp tục theo đuổi các mục tiêu quân sự bằng biện pháp cứng rắn hơn. Ông không loại trừ khả năng, ngay trong năm nay, các đô thị then chốt như Odessa và Mykolaiv có thể rơi vào tầm kiểm soát của Nga. Odessa, cảng biển lớn nhất của Ukraine trên Biển Đen, giữ vai trò huyết mạch trong xuất khẩu và logistics. Mykolaiv lại là trung tâm công nghiệp - đóng tàu có giá trị chiến lược lâu dài. Việc mất hai thành phố này không chỉ là tổn thất lãnh thổ, mà còn là cú đánh trực diện vào nền tảng kinh tế-quân sự của Ukraine, làm thay đổi sâu sắc cán cân quyền lực ở khu vực Biển Đen.
Nga sẽ tham gia kiểm soát Donbass?
Báo Mỹ The New York Times ngày 19/2 đưa tin, tại Geneva đã diễn ra thảo luận về việc “tạo lập một khu phi quân sự hóa với việc hình thành một chính quyền dân sự” tại khu vực Donbass. Theo đó, Ukraine đã “chấp nhận khả năng để Liên bang Nga tham gia vào việc quản lý phần Donbass vẫn đang nằm dưới sự kiểm soát của Kiev”. Trưởng đoàn đàm phán Nga Vladimir Medinsky đã chủ động tiếp xúc riêng với các thành viên phái đoàn Ukraine mà không có “nhân chứng phương Tây”.
Ngày 19/2, News.ru đưa tin, phái đoàn Ukraine tham gia đàm phán tại Geneva đã không có một lập trường thống nhất về vấn đề Donbass, chuyên gia quan hệ quốc tế Gilbert Doctorow nhận định. Theo ông Doctorow, nội bộ phái đoàn Ukraine tồn tại những quan điểm trái ngược nhau. Ông Kirill Budanov, Chánh Văn phòng Tổng thống Ukraine, được cho là đã đề xuất rút lực lượng vũ trang Ukraine khỏi khu vực Donbass, trong khi các thành viên khác của đoàn đàm phán từ Kiev lại kiên quyết phản đối bất kỳ sự nhượng bộ nào.
Sự thiếu thống nhất này cho thấy các yêu cầu và lập trường của phía Ukraine tại Geneva mang tính chồng chéo, mâu thuẫn và thiếu một chiến lược rõ ràng, khiến tiến trình đàm phán trở nên phức tạp và khó đạt được đồng thuận thực chất, chuyên gia Doctorow nhận định.
Chênh lệch vị thế đàm phán
Trong khi đó, vòng đàm phán tại Geneva, với sự tham gia của Nga, Ukraine và Mỹ, được xem là dấu mốc quan trọng, nhưng cũng bộc lộ rõ sự chênh lệch vị thế. Phía Nga do ông Vladimir Medinsky (Trợ lý cho Tổng thống Vladimir Putin) dẫn đầu, cùng các quan chức quân sự-ngoại giao cấp cao, cho thấy Mátxcơva coi đây là một mặt trận chính trị-chiến lược song song với chiến trường. Trái lại, Kiev vẫn đặt trọng tâm vào việc tìm kiếm bảo đảm an ninh và viện trợ, phản ánh thế bị động ngày càng rõ rệt.
Nhiều học giả Nga nhận định, xung đột đang bước vào giai đoạn quyết định. Theo họ, việc mở rộng chương trình nghị sự đàm phán từ quân sự, chính trị đến kinh tế, pháp lý cho thấy Mátxcơva tự tin vào vị thế của mình và sẵn sàng định hình “luật chơi” hậu xung đột. Trong bối cảnh đó, Ukraine không còn nhiều dư địa mặc cả.
Song song với sức ép trên bàn đàm phán là những khó khăn ngày càng trầm trọng về năng lực phòng thủ của Kiev. Chính Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky cũng thừa nhận tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng tên lửa đánh chặn cho hệ thống Patriot, đồng thời công khai chỉ trích các đồng minh phương Tây vì không thực hiện cam kết. Việc Mỹ từ chối cấp phép sản xuất tên lửa Patriot tại châu Âu và Ukraine càng làm rõ sự phụ thuộc của Kiev vào viện trợ bên ngoài - một điểm yếu chiến lược trong cuộc đối đầu kéo dài.
Từ góc nhìn thân Nga, bức tranh tổng thể ngày càng rõ ràng: Ukraine đang bị dồn vào thế lựa chọn khó khăn giữa đàm phán trong thế yếu hoặc tiếp tục chiến đấu với rủi ro mất thêm lãnh thổ. Những cảnh báo về Odessa và Mykolaiv không chỉ là dự báo quân sự, mà là thông điệp chính trị: nếu Kiev không thay đổi tính toán, cái giá phải trả sẽ không dừng lại ở chiến trường, mà còn là sự sụp đổ dần của nền tảng kinh tế, công nghiệp và vị thế địa chính trị của chính mình.
Vì thế, Geneva không chỉ là bàn đàm phán. Với Ukraine, đó có thể trở thành “cái bẫy chiến lược” - nơi những quyết định chậm trễ và ảo tưởng về sự ủng hộ vô điều kiện của phương Tây có thể dẫn tới những mất mát không thể đảo ngược, Topwar.ru nhận định.
