Tiêu dùng suy yếu, đầu tư tiếp tục giảm
Theo số liệu vừa được công bố, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của Trung Quốc tăng 4,3% trong giai đoạn tháng 4-6, giảm so với mức 5,0% của quý I và là tốc độ tăng trưởng thấp nhất trong hơn 3 năm. Mức tăng này cũng thấp hơn mục tiêu tăng trưởng cả năm mà Bắc Kinh đặt ra, từ 4,5-5,0%.
Tính chung 6 tháng đầu năm, nền kinh tế tăng trưởng 4,7%, vẫn nằm trong mục tiêu đề ra. Tuy nhiên, ngân hàng Morgan Stanley đã hạ dự báo tăng trưởng cả năm của Trung Quốc từ 4,8% xuống còn 4,6%, phản ánh triển vọng ngày càng kém tích cực.
Điểm đáng lo ngại nhất của nền kinh tế Trung Quốc không còn nằm ở tốc độ tăng trưởng mà là chất lượng tăng trưởng.
Dữ liệu cho thấy doanh số bán lẻ trong tháng 6 chỉ tăng 1,0%, trong khi sản lượng công nghiệp tăng tới 5,3%. Điều này cho thấy sức mua trong nước vẫn yếu, tăng trưởng kinh tế chủ yếu dựa vào hoạt động sản xuất để xuất khẩu sang các thị trường nước ngoài. Tuy nhiên, mô hình tăng trưởng này đang đối mặt nhiều sức ép khi các đối tác thương mại liên tục chỉ trích Trung Quốc vì tình trạng mất cân đối trong nền kinh tế, trong khi xung đột giữa Mỹ và Iran cũng làm gia tăng bất ổn đối với kinh tế toàn cầu.
Tiền lương tăng chậm, thậm chí giảm ở một số ngành nghề. Tình trạng dư thừa công suất sản xuất, các mức thuế từ Mỹ và cuộc cạnh tranh giảm giá giữa các doanh nghiệp đã khiến nhiều nhà máy cắt giảm lao động. Trong khi đó, việc AI được ứng dụng nhanh chóng cũng làm giảm nhu cầu tuyển dụng đối với nhóm lao động văn phòng.
Khủng hoảng bất động sản kéo dài từ năm 2021 tiếp tục bào mòn tài sản của các hộ gia đình và ảnh hưởng tiêu cực đến thị trường lao động. Trong 6 tháng đầu năm, đầu tư bất động sản giảm 18% so với cùng kỳ năm trước, còn giá nhà tiếp tục đi xuống.
Đầu tư tài sản cố định cũng giảm 5,7%, trong đó đầu tư của khu vực nhà nước giảm 2,3%. Cùng lúc, lượng tín dụng mới trong tháng 6 tăng thấp hơn kỳ vọng, cho thấy nhu cầu vay vốn của nền kinh tế vẫn yếu.
Ông Andy Ji - nhà phân tích tại ITC Markets - nhận định sự suy giảm đầu tư đang trở thành lực cản lớn nhất đối với tăng trưởng kinh tế. Theo ông, ngành công nghiệp công nghệ cao vẫn tăng trưởng mạnh, nhưng sự lao dốc của tiêu dùng và đầu tư nội địa phản ánh bức tranh tăng trưởng mất cân đối ngày càng rõ nét.
Người dân thắt chặt chi tiêu
Áp lực kinh tế đang hiện hữu trong đời sống của nhiều người dân Trung Quốc.
Bà Jane Hou - chủ một doanh nghiệp nhập khẩu hàng hóa châu Âu, tại miền Đông Trung Quốc - cho biết thu nhập của bà đã giảm khoảng một nửa kể từ đầu năm do doanh số bán hàng sụt giảm. Căn hộ cho thuê của bà cũng bỏ trống hơn 6 tháng vì thị trường bất động sản ảm đạm.
"Ngoài tiền ăn uống thiết yếu, tôi cắt giảm mọi khoản chi có thể. Sáu tháng qua tôi chưa mua nổi một bộ quần áo mới", bà chia sẻ.
Tương tự, Emma Cheng - một y tá 28 tuổi tại thành phố Quế Lâm, Quảng Tây - cho biết, thu nhập của cô giảm mạnh do ngành y tế địa phương thiếu ngân sách.
"Trước đây tôi mua thẻ tập gym, thẻ làm đẹp hay thay điện thoại, iPad định kỳ, bây giờ tôi không dám chi cho những khoản như vậy nữa", Cheng nói.
Trong khi đó, hàng chục triệu lao động đã rời khu vực việc làm chính thức để chuyển sang làm tài xế công nghệ hoặc nhân viên giao hàng với mức thu nhập thấp và ít được đảm bảo an sinh xã hội.
Xuất khẩu trở thành trụ cột duy nhất
Trong bối cảnh tiêu dùng và đầu tư suy yếu, xuất khẩu tiếp tục là động lực chính của nền kinh tế Trung Quốc.
Số liệu thương mại công bố trước đó cho thấy xuất khẩu của nước này tăng tới 27% trong tháng 6, vượt xa kỳ vọng của thị trường nhờ nhu cầu mạnh đối với các sản phẩm liên quan đến AI.
Ngoài ra, nhiều nhà bán lẻ Mỹ cũng đẩy mạnh nhập hàng sớm nhằm chuẩn bị cho mùa mua sắm Black Friday và Giáng sinh trước khi các mức thuế mới có hiệu lực.
Triển vọng xuất khẩu của Trung Quốc đang đối mặt với không ít rủi ro.
Mức thuế phổ quát 10% mà Mỹ áp lên hàng hóa Trung Quốc sẽ hết hiệu lực vào ngày 24/7 và được dự báo sẽ thay thế bằng các mức thuế cao hơn. Đại diện Thương mại Mỹ cũng đề xuất áp thuế 12,5% đối với hàng hóa Trung Quốc sau cuộc điều tra liên quan đến lao động cưỡng bức - cáo buộc mà Bắc Kinh bác bỏ.
Bên cạnh đó, Liên minh châu Âu (EU) cũng đang chuẩn bị tăng cường các biện pháp bảo vệ ngành sản xuất trong nước trước làn sóng hàng hóa giá rẻ từ Trung Quốc. Trong khi đó, căng thẳng giữa Mỹ và Iran tiếp tục phủ bóng lên triển vọng tăng trưởng của kinh tế toàn cầu.
Bắc Kinh thận trọng
Số liệu tăng trưởng yếu hơn kỳ vọng làm gia tăng sức ép buộc Bắc Kinh phải tung ra các biện pháp kích thích kinh tế. Tuy nhiên, nhiều chuyên gia cho rằng cuộc họp của Bộ Chính trị Trung Quốc vào cuối tháng 7 khó có khả năng đưa ra các biện pháp kích cầu quy mô lớn, do lo ngại nợ công tiếp tục gia tăng.
Ông Zhiwei Zhang - Kinh tế trưởng của Pinpoint Asset Management - cho rằng, Bộ Chính trị khó phát tín hiệu mở rộng thâm hụt ngân sách khi xuất khẩu hiện vẫn duy trì tăng trưởng tích cực.
"Theo quan điểm của các nhà hoạch định chính sách, Trung Quốc cần thúc đẩy nhu cầu trong nước. Tuy nhiên, điều họ vẫn chưa thống nhất là sẽ làm điều đó bằng cách nào", ông Zhiwei Zhang nói.
Đồng quan điểm, ông Larry Hu - Kinh tế trưởng phụ trách Trung Quốc tại Macquarie Group - cho rằng, Bắc Kinh hiện chưa có động lực để thay đổi chiến lược khi xuất khẩu vẫn tăng trưởng tích cực.
"Chỉ khi xuất khẩu bắt đầu suy yếu, chính phủ mới buộc phải chuyển trọng tâm sang kích cầu trong nước để duy trì mục tiêu tăng trưởng", ông Larry Hu nhận định.
