Từ các hãng thông tấn lớn như Xinhua, Reuters, Bernama... tới các tờ báo khu vực như The Bangkok Post, China Daily..., cách tiếp cận chung là xem AFF 2026 không đơn thuần là một diễn đàn đối thoại, mà là nỗ lực của Việt Nam nhằm xây dựng một không gian hoạch định chiến lược mới cho ASEAN trong bối cảnh trật tự quốc tế đang thay đổi nhanh chóng.
“ASEAN không chỉ tham gia cuộc chơi mà phải giúp viết luật chơi”
Đây là thông điệp xuất hiện nhiều nhất trên truyền thông quốc tế.
Xinhua đăng bài với tiêu đề: “Vietnamese PM urges ASEAN to take greater role in shaping global norms” (Thủ tướng Việt Nam thúc giục ASEAN đóng vai trò lớn hơn trong việc định hình các chuẩn mực toàn cầu).
Theo Xinhua, phát biểu quan trọng nhất của Thủ tướng Lê Minh Hưng là lời kêu gọi ASEAN vượt ra khỏi vai trò người tham gia các xu hướng toàn cầu để trở thành lực lượng góp phần tạo ra các xu hướng đó. Ông nhấn mạnh ASEAN cần trở thành trung tâm đối thoại, điểm hội tụ hợp tác và neo giữ lòng tin trong bối cảnh thế giới ngày càng phân cực.
China Daily cũng chọn góc tiếp cận tương tự trong bài “Stronger ASEAN role stressed at forum”. Tờ báo cho rằng, thông điệp xuyên suốt của AFF 2026 là ASEAN phải tham gia mạnh mẽ hơn vào việc xây dựng các chuẩn mực, quy tắc và khuôn khổ hợp tác quốc tế mới thay vì chỉ phản ứng trước các biến động toàn cầu.
Nhiều nhà quan sát được báo chí quốc tế dẫn lời nhận định rằng, đây là một trong những phát biểu mạnh mẽ nhất của lãnh đạo Việt Nam về vai trò tương lai của ASEAN từ khi khối này công bố Tầm nhìn Cộng đồng ASEAN 2045.
Từ khủng hoảng Trung Đông tới xung đột Thái Lan – Campuchia
Một điểm đáng chú ý khác là nhiều cơ quan báo chí nước ngoài dành sự quan tâm lớn cho khả năng chống chịu của ASEAN trước các cuộc khủng hoảng mới.
China Daily đặc biệt nhấn mạnh phát biểu của Tổng Thư ký ASEAN Kao Kim Hourn - người cho rằng những diễn biến tại Trung Đông là lời cảnh báo rõ ràng về mức độ dễ tổn thương của ASEAN trước các cú sốc bên ngoài.
Ông đề cập tới tác động của “5F” (fuel, food, fertilizer, finance, foreign workers) gồm nhiên liệu, lương thực, phân bón, tài chính và lao động nước ngoài, cho rằng khả năng chống chịu của ASEAN không còn chỉ được đo bằng sức mạnh kinh tế hay quân sự mà còn phải bao gồm an ninh năng lượng, chuỗi cung ứng, hệ thống tài chính và xã hội số.
Điều này trùng khớp với cách Reuters nhìn nhận những thách thức hiện nay của ASEAN. Trong các bài phân tích gần đây về các hội nghị ASEAN, Reuters cho rằng cuộc khủng hoảng Trung Đông và nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng đã trở thành một trong những mối quan tâm hàng đầu của các nước Đông Nam Á, buộc ASEAN phải nâng cao năng lực điều phối khủng hoảng và xây dựng các cơ chế ứng phó chung.
Bên cạnh đó, một trong những chủ đề được truyền thông quốc tế chú ý bên lề AFF 2026 là cuộc gặp và các phát biểu của lãnh đạo Thái Lan và Campuchia.
Xinhua đăng bài viết “Thai, Cambodian PMs urge peaceful, lasting solutions to border conflict”, nhấn mạnh việc Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul và Thủ tướng Campuchia Hun Manet cùng sử dụng AFF lần thứ ba tại Hà Nội để kêu gọi đối thoại và giải pháp hòa bình cho tranh chấp biên giới giữa hai nước.
Đối với nhiều hãng tin khu vực, việc hai nhà lãnh đạo cùng xuất hiện tại Hà Nội và phát đi tín hiệu kiềm chế được xem là một trong những diễn biến chính trị đáng chú ý nhất của AFF 2026.
Các hãng tin Malaysia như Bernama và nhiều báo ASEAN khác cũng đặc biệt quan tâm tới chủ đề đoàn kết nội khối, coi đây là điều kiện tiên quyết để ASEAN duy trì vai trò trung tâm trong bối cảnh cạnh tranh chiến lược giữa các cường quốc ngày càng gay gắt.
Diễn đàn của Việt Nam đang dần trở thành “Davos của ASEAN”
Trao đổi với phóng viên báo Tiền Phong ngày 10/6, một số nhà báo, học giả đến từ Trung Quốc, Thái Lan, Philippines và Malaysia chung nhận định rằng, AFF đang phát triển vượt ra ngoài khuôn khổ một sáng kiến ngoại giao của Việt Nam. Họ ví AFF với mô hình “Davos của ASEAN” khi đây là nơi thảo luận những vấn đề chiến lược dài hạn, thay vì chỉ xử lý các chương trình nghị sự trước mắt.
Nhiều bài viết của các nhà báo ASEAN nhắc lại rằng ý tưởng về AFF được Việt Nam đề xuất lần đầu tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 43 năm 2023 và chỉ sau ba năm đã thu hút hàng trăm quan chức cấp cao, học giả, doanh nghiệp và đại diện các tổ chức quốc tế.
Các nhà ngoại giao và học giả được truyền thông quốc tế phỏng vấn đều đánh giá diễn đàn đang trở thành một nền tảng đối thoại chính sách có ảnh hưởng ngày càng lớn trong khu vực.
Đáng chú ý, giới nghiên cứu Trung Quốc đánh giá AFF 2026 phản ánh vai trò ngày càng chủ động của Việt Nam trong ASEAN. Giáo sư Từ Lập Bình (Xu Liping) thuộc Viện Khoa học Xã hội Trung Quốc nhận định việc tăng cường đoàn kết và khả năng chống chịu của ASEAN là đặc biệt quan trọng trong thời kỳ cạnh tranh nước lớn gia tăng, đồng thời cho rằng diễn đàn thể hiện vai trò xây dựng và định hướng ngày càng rõ nét của Việt Nam trong khu vực.
Nhìn tổng thể, nếu như AFF 2024 và AFF 2025 chủ yếu được xem là một sáng kiến đối thoại mới của Việt Nam, thì AFF 2026 đang được truyền thông quốc tế nhìn nhận như một diễn đàn chiến lược khu vực thực thụ.
Điều gây ấn tượng mạnh nhất với báo chí nước ngoài không phải là số lượng đại biểu tham dự hay các tuyên bố ngoại giao, mà là thông điệp xuyên suốt từ Hà Nội: ASEAN cần trở thành một chủ thể có khả năng định hình các chuẩn mực và luật chơi quốc tế, thay vì chỉ thích ứng với những quyết định được đưa ra ở nơi khác.
