Tại phiên khai mạc Diễn đàn Tương lai ASEAN lần thứ 3 (AFF 2026) sáng 9/6, lãnh đạo các nước Đông Nam Á đã phát biểu chia sẻ, đề xuất các định hướng quan trọng.
Đẩy nhanh tiến trình hội nhập kinh tế khu vực
Thủ tướng Campuchia Hun Manet cho rằng, chủ đề “Cùng định hình tương lai chung: Hòa bình, thịnh vượng và lấy Người dân làm trung tâm” của AFF 2026 phản ánh đúng yêu cầu cấp thiết của khu vực, trong bối cảnh thế giới đang đối mặt với những biến động sâu sắc về an ninh, kinh tế và phát triển.
Thủ tướng Hun Manet đánh giá ASEAN đã trải qua hành trình chuyển đổi đáng kể, từ một khu vực từng bị chia cắt bởi xung đột, khác biệt ý thức hệ và thiếu lòng tin trở thành một trong những khu vực ổn định và năng động nhất thế giới. Theo Thủ tướng, thành quả đó là kết quả của những lựa chọn chiến lược dựa trên đối thoại, xây dựng lòng tin, tôn trọng chủ quyền, không can thiệp vào công việc nội bộ và giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình.
“Hòa bình ngày nay không thể được xem là điều hiển nhiên”, Thủ tướng Hun Manet nhấn mạnh.
Theo nhà lãnh đạo này, các cuộc xung đột tại nhiều khu vực trên thế giới đang cho thấy tính chất ngày càng phức tạp của những thách thức an ninh hiện đại, từ chiến tranh mạng, cạnh tranh ủy nhiệm cho đến các chiến dịch thông tin. Những bất ổn này không chỉ tác động tới an ninh toàn cầu mà còn gây gián đoạn chuỗi cung ứng, làm gia tăng áp lực lạm phát, giá năng lượng và an ninh lương thực đối với nhiều quốc gia.
Thủ tướng Campuchia tái khẳng định cam kết của Phnom Penh về hợp tác với các nước láng giềng, nhấn mạnh sự cần thiết của việc phối hợp xử lý các thách thức xuyên biên giới như tội phạm xuyên quốc gia, buôn bán ma túy, mua bán người và suy thoái môi trường.
Thủ tướng Hun Manet khẳng định, Campuchia tiếp tục ủng hộ thực hiện đầy đủ Tuyên bố ứng xử của các bên ở Biển Đông (DOC) và sớm hoàn tất Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) mang tính thực chất, hiệu quả nhằm duy trì hòa bình và ổn định tại vùng biển có ý nghĩa chiến lược đối với toàn khu vực.
Thủ tướng Campuchia cho rằng xây dựng một nền kinh tế ASEAN tự cường và liên kết chặt chẽ là yêu cầu mang tính chiến lược. Theo ông, không quốc gia nào có thể tự mình đáp ứng toàn bộ nhu cầu phát triển trong một thế giới ngày càng phụ thuộc lẫn nhau. ASEAN vì vậy cần tiếp tục thúc đẩy thương mại và đầu tư tự do, củng cố hệ thống thương mại đa phương dựa trên luật lệ, đẩy nhanh tiến trình hội nhập kinh tế khu vực, phát triển hạ tầng, tăng cường kết nối và thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Kết nối năng lượng khu vực
Thủ tướng CHDCND Lào Sonexay Siphandone đánh giá AFF đã trở thành một nền tảng quan trọng để các nước trao đổi quan điểm và cùng tìm kiếm các cách tiếp cận chung nhằm giải quyết những thách thức mới nổi của khu vực và toàn cầu.
Theo Thủ tướng Sonexay Siphandone, ASEAN cần tiếp tục duy trì đoàn kết, tăng cường khả năng tự cường và phát huy vai trò trung tâm của mình trên cơ sở các nguyên tắc nền tảng và phương thức ASEAN. Đồng thời, ASEAN cần nâng cao năng lực ứng phó với các thách thức mới nổi, bảo đảm tiếp tục là một nền tảng đáng tin cậy cho tham vấn, hợp tác và ngoại giao phòng ngừa, qua đó biến thách thức thành cơ hội vì lợi ích của khu vực.
Chia sẻ về tương lai của ASEAN, Thủ tướng Lào đưa ra bốn định hướng lớn.
Trước hết, ASEAN cần tiếp tục kiên định với các nguyên tắc cơ bản và phương thức ASEAN, duy trì vai trò dẫn dắt và vị thế trung tâm của khối, đồng thời thúc đẩy hợp tác đa phương nhằm bảo đảm hòa bình, ổn định và an ninh khu vực.
Thứ hai, ASEAN cần tăng cường khả năng tự cường toàn diện để thích ứng với các xu hướng mới, đặc biệt trong bối cảnh công nghệ số và trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sống, làm việc và phát triển của các quốc gia.
Thứ ba, Thủ tướng Lào nhấn mạnh yêu cầu thúc đẩy hội nhập và kết nối toàn diện trong ASEAN, bao gồm kết nối đường bộ, đường thủy, đường biển, đường hàng không, cũng như phát triển mạng lưới năng lượng, logistics và hạ tầng liên quan.
Thủ tướng Lào đặc biệt đề cập các dự án kết nối chiến lược như tuyến cao tốc Vientiane-Hà Nội và dự án đường sắt Lào-Việt Nam dọc Hành lang Kinh tế Đông-Tây, coi đây là những động lực quan trọng thúc đẩy thương mại, duy trì chuỗi cung ứng và tăng cường giao lưu nhân dân trong khu vực.
Thứ tư, Thủ tướng Lào kêu gọi tăng cường hợp tác nội khối nhằm bảo đảm an ninh năng lượng thông qua thúc đẩy chuyển đổi sang các nguồn năng lượng sạch và bền vững như thủy điện, điện mặt trời và điện gió.
Theo Thủ tướng Sonexay Siphandone, Lào có tiềm năng lớn trong lĩnh vực năng lượng sạch và sẵn sàng tạo điều kiện để các nước ASEAN cũng như các đối tác quốc tế tăng cường đầu tư vào hạ tầng phục vụ kết nối năng lượng khu vực.
Gắn kết nhiều hơn thay vì tạo thêm khoảng cách
Thủ tướng Thái Lan Anutin Charnvirakul cho rằng, trong khi nhiều khu vực trên thế giới đang trải qua bất ổn và xáo trộn, ASEAN có tiềm năng trở thành một trong những khu vực ổn định nhất toàn cầu, đồng thời là điểm đến hấp dẫn đối với các dòng đầu tư đang tìm kiếm môi trường phát triển an toàn và đáng tin cậy.
Để hiện thực hóa tiềm năng đó, ASEAN cần tiếp tục phát huy những tài sản chiến lược đã làm nên thành công của Hiệp hội trong hơn nửa thế kỷ qua. Theo nhà lãnh đạo Thái Lan, khả năng hài hòa lợi ích quốc gia với lợi ích khu vực chính là nền tảng giúp ASEAN duy trì ổn định, củng cố đoàn kết nội khối và trở thành đối tác được nhiều nước lớn lựa chọn hợp tác.
Nhấn mạnh yêu cầu duy trì vai trò trung tâm của ASEAN trong cấu trúc khu vực đang định hình, Thủ tướng Anutin Charnvirakul khẳng định, ASEAN cần thúc đẩy gắn kết nhiều hơn thay vì tạo thêm khoảng cách, ngay cả khi cạnh tranh giữa các nước lớn ngày càng gay gắt.
Theo người đứng đầu chính phủ Thái Lan, các cơ chế do ASEAN dẫn dắt đã chứng minh hiệu quả trong việc tạo không gian để các đối tác tham gia hợp tác trên cơ sở bình đẳng, qua đó góp phần bảo đảm cân bằng chiến lược và duy trì vị thế trung tâm của Hiệp hội.
“ASEAN phải tiếp tục duy trì tâm thế chiến lược này”, Thủ tướng Thái Lan nhấn mạnh, coi đây là điều kiện quan trọng để khu vực thích ứng với những thay đổi của môi trường quốc tế.
Thủ tướng Anutin Charnvirakul cho rằng, thế hệ trẻ ASEAN đang đứng trước cả cơ hội lẫn thách thức từ cuộc cách mạng công nghệ, đặc biệt là sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI).
Điều đó đòi hỏi các nước thành viên tăng cường phối hợp ứng phó với những vấn đề tác động trực tiếp đến đời sống hằng ngày như lừa đảo trực tuyến, tội phạm mạng, rủi ro y tế công cộng và thiên tai, đồng thời tiếp tục đầu tư cho giáo dục, đào tạo kỹ năng, chăm sóc sức khỏe và các hệ thống an sinh xã hội nhằm chuẩn bị tốt hơn cho những thay đổi trong tương lai.
Thủ tướng Thái Lan cho rằng chính sự đa dạng về thể chế, trình độ phát triển và đặc điểm văn hóa đã tạo nên sức mạnh riêng có của ASEAN, giúp khu vực duy trì đoàn kết nội khối, mở rộng quan hệ với các đối tác và giữ vững vai trò trong cấu trúc khu vực đang định hình.
Đa dạng tạo nên sức mạnh
Trong bối cảnh thế giới đối mặt với xung đột gia tăng, căng thẳng địa chính trị, những thách thức đối với luật pháp quốc tế và sự phát triển nhanh chóng của trí tuệ nhân tạo (AI), Thủ tướng Timor-Leste Xanana Gusmão cho rằng ASEAN tiếp tục là hình mẫu về đối thoại, hợp tác và khả năng dung hòa khác biệt.
Theo Thủ tướng Timor-Leste, chính sự đa dạng về lịch sử, văn hóa và thể chế đã trở thành nguồn sức mạnh giúp ASEAN duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực.
Thủ tướng Timor-Leste kêu gọi ASEAN phát huy đoàn kết, bảo vệ luật pháp quốc tế và trở thành tiếng nói của hòa bình trong một thế giới ngày càng phân cực. Các nguyên tắc cốt lõi như tôn trọng chủ quyền, đồng thuận, giải quyết hòa bình tranh chấp và vai trò trung tâm của ASEAN cần tiếp tục được gìn giữ và phát huy.
Về AI, Thủ tướng Timor-Leste cảnh báo nguy cơ bất bình đẳng và tập trung quyền lực công nghệ vào tay một số ít quốc gia và doanh nghiệp. Ông nhấn mạnh ASEAN cần chủ động xây dựng các khuôn khổ hợp tác và quản trị số chung, bảo đảm công nghệ phục vụ con người và sự phát triển bao trùm, thay vì làm gia tăng chia rẽ trong xã hội.
Lãnh đạo Timor-Leste cho biết Timor-Leste sẵn sàng học hỏi từ kinh nghiệm của ASEAN, đóng góp tích cực vào cộng đồng và cùng các nước thành viên xây dựng một khu vực hòa bình, tự cường, bao trùm và thịnh vượng.
