Triển khai xã, phường XHCN ở Trung Quốc: Phúc lợi xã hội nhiều, quản trị sát sườn

Khu Jia He Yuan, quận Taijing, thành phố Phúc Châu, tỉnh Phúc Kiến trước đây nghèo đói, ven sông biển. Năm 2000, ông Tập Cận Bình (lúc đó giữ chức Phó Bí thư Tỉnh ủy kiêm Tỉnh trưởng tỉnh Phúc Kiến), đến thăm chỉ đạo chính quyền địa phương dỡ bỏ các khu lụp xụp, thực hiện đô thị hóa, tái định cư tại chỗ. Năm 2023, đoàn cán bộ, phóng viên được mời sang tham quan Phúc Kiến, chứng kiến khu Jia He Yuan đã mọc lên nhiều chung cư cao tầng, đủ tiện ích bệnh viện, trường học, nhà trẻ, ngân hàng, siêu thị… và đặc biệt là có rất nhiều chương trình phúc lợi xã hội dành cho người già (trên 60 tuổi).

Nhà ăn tập thể sức chứa trăm người, mỗi suất ăn 20 nhân dân tệ, nhưng nếu là người già, giá chỉ còn một nửa là 10 nhân dân tệ (khoảng 30.000 đồng). Nếu phải nhập viện điều trị nội trú, bệnh nhân chỉ phải trung bình 4.500 nhân dân tệ mỗi tháng. Với những bệnh nặng, đòi hỏi chăm sóc, điều trị đặc biệt thì mức viện phí là 5.000-6.200 nhân dân tệ mỗi tháng, thấp hơn nhiều so với các bệnh viện ở nơi khác. Giữa các tòa chung cư là kênh đào nho nhỏ, bên cạnh trồng cây, trồng hoa, lắp nhà vệ sinh công cộng, đặt máy tập thể dục, bàn cờ tướng…

Kinh nghiệm Phong Kiều

Sau khi Tổng Bí thư-Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình đến thăm Nhà trưng bày Kinh nghiệm Phong Kiều ở thị trấn Phong Kiều, thành phố Chư Kỵ, tỉnh Chiết Giang vào tháng 9/2023, đoàn cán bộ, phóng viên có dịp tham quan nơi này.

Theo lời giới thiệu của cán bộ Nhà trưng bày, thập niên 60, thị trấn Phong Kiều đã xây dựng và phát triển một phương cách xử lý vấn đề được gọi là “dựa trên cơ sở quần chúng để xử lý vấn đề ngay lập tức” (sau gọi là kinh nghiệm Phong Kiều). Năm 2004, ông Tập Cận Bình (lúc đó là Bí thư Tỉnh ủy Chiết Giang) tuyên bố, kinh nghiệm Phong Kiều là kinh nghiệm lấy con người làm gốc, hóa giải mâu thuẫn, nhân tố tiêu cực từ sớm, từ gốc, giải quyết vấn đề từ cơ sở, nhân rộng nhân tố tích cực, thiết thực giữ gìn xã hội ổn định. Năm 2013, Tổng Bí thư-Chủ tịch nước Tập Cận Bình ra chỉ thị phát triển, nhân rộng kinh nghiệm Phong Kiều. Năm 2019, Nghị quyết Hội nghị Trung ương 4 Khóa XIX Đảng Cộng sản Trung Quốc xác định: Phải kiên trì và phát triển kinh nghiệm Phong Kiều trong kỷ nguyên mới.

Trước đây, sử dụng tư duy pháp lý và phương pháp pháp lý để giải quyết các vấn đề liên quan lợi ích sống còn của quần chúng. Cụ thể, thực hiện chuyên chính quần chúng, dựa vào quần chúng để phân loại, kiểm đếm phần tử phản động, đấu tranh bằng giải thích, kiểm điểm, giáo dục, cải tạo tại chỗ. Ngày nay, cách làm nguyên thủy không phù hợp với tư tưởng hiện đại về pháp trị. Vì vậy, kinh nghiệm Phong Kiều trong kỷ nguyên mới là thực hiện đường lối quần chúng, để quần chúng tham gia vào tiến trình Đảng Cộng sản Trung Quốc cầm quyền, nhất là huy động quần chúng tham gia bảo đảm an ninh công cộng, trật tự xã hội, sử dụng các công cụ tân tiến nhất. Ví dụ, quần chúng được tuyên dương, được thưởng tiền nếu thông qua điện thoại, internet, mạng xã hội, báo cáo các đối tượng tình nghi là gián điệp, là phản động, là người chỉ trích Đảng Cộng sản Trung Quốc…

Quản trị sát sườn

Mô hình quản trị theo lưới là một mô hình quản trị xã hội cơ sở quan trọng và đặc trưng của Trung Quốc trong những thập kỷ gần đây. Đây được coi là “vi tế bào” của hệ thống quản trị đô thị và nông thôn, giúp Đảng Cộng sản Trung Quốc và chính quyền thực thi chính sách sát sao đến từng người dân.

Quản trị theo lưới là cách chia nhỏ không gian quản lý thành các “lưới” - những đơn vị hành chính siêu nhỏ. Mỗi lưới thường bao gồm khoảng 200-500 hộ gia đình (tùy khu vực, có nơi chỉ 100-300 hộ để quản lý sát hơn). Nhiều lưới ghép lại thành một khu dân cư, rồi lên cấp xã, phường. Mục tiêu chính là biến quản trị xã hội từ quản lý rộng thành quản trị sát sườn, kết hợp giữa tự quản của cộng đồng, giám sát trực tiếp của chính quyền, hỗ trợ an sinh xã hội, duy trì ổn định chính trị.

Về nhân sự vận hành, mỗi lưới có quản trị viên lưới - thường là cán bộ cơ sở hoặc đảng viên. Họ chịu trách nhiệm hằng ngày thăm hỏi, nắm bắt tâm tư nguyện vọng cư dân; giải quyết mâu thuẫn nhỏ (tranh chấp hàng xóm, khiếu nại dịch vụ chung cư…); lan tỏa chính sách an sinh (trợ cấp, y tế cộng đồng, đào tạo nghề…); báo cáo nguy cơ mất ổn định lên cấp trên. Bí thư chi bộ Đảng thường kiêm nhiệm vai trò lãnh đạo lưới. Hệ thống đảng viên liên kết hộ gia đình đảm bảo sự xuyên thấu của Đảng đến từng hộ.

Gần đây, Trung Quốc đã tích hợp công nghệ AI vào quản trị theo lưới, biến quản trị thủ công thành hệ thống thông minh, dự báo và tự động hóa. Cụ thể, hệ thống camera giám sát và nhận diện khuôn mặt. Mỗi lưới kết nối với mạng lưới camera CCTV sử dụng nhận diện khuôn mặt AI và nhận diện dáng đi AI (AI có thể xác định danh tính bất kỳ công dân nào trong cơ sở dữ liệu quốc gia chỉ trong vòng dưới 3 giây). Quản trị viên sử dụng ứng dụng di động báo cáo thời gian thực. AI xử lý dữ liệu từ camera, cảm biến thông minh, theo dõi di chuyển và mạng xã hội để dự báo rủi ro an ninh, khiếu nại tập thể hoặc sự cố xã hội. Hệ thống AI quản lý toàn thành phố (như Alibaba City Brain ở Hàng Châu) kết nối dữ liệu từ các lưới để tối ưu giao thông, môi trường và an ninh. Tại Thượng Hải, AI hỗ trợ quản trị lưới trong đại dịch COVID-19: theo dõi sức khỏe cư dân, phân phối hàng hóa, truy vết nhanh chóng. Hệ thống còn dùng thùng rác AI tự phân loại và xe tự lái thu gom. Ở Bắc Kinh và Thâm Quyến, AI tự động phát hiện vi phạm giao thông hoặc hành vi bất thường qua camera.

Có thể nói, quản trị lưới không chỉ là cách chia đơn vị hành chính mà còn là cơ chế quản trị xã hội toàn diện, kết hợp con người - tổ chức Đảng - công nghệ, giúp Trung Quốc xây dựng và vận hành hiệu quả mô hình XHCN từ cấp độ nền tảng nhất.

Vì sao Thư Lâm, Phúc Thịnh được TP Hà Nội chọn thí điểm mô hình xã, phường XHCN?

Làm thế nào để cởi trói mọi nguồn lực tư nhân mà vẫn giữ vững định hướng XHCN?

Mô hình xã, phường XHCN là nơi người dân trực tiếp cảm nhận được thành quả phát triển