Chuyến công tác của Thủ tướng Lê Minh Hưng tới Ấn Độ tham dự Hội nghị Thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 (từ ngày 12 - 13/9) mang nhiều ý nghĩa: Khẳng định sự tham gia chủ động của Việt Nam trong một cơ chế hợp tác đa phương đang mở rộng, đồng thời tạo thêm động lực cho quan hệ Việt Nam - Ấn Độ.
Trong bối cảnh thế giới đang biến động mạnh, hai phương diện này không tách rời, mà bổ sung cho nhau, trong nỗ lực mở rộng không gian phát triển và củng cố tự chủ chiến lược của Việt Nam.
Không gian đa phương mới
Việt Nam tham dự Thượng đỉnh BRICS với tư cách nước đối tác, sau khi chính thức tham gia khuôn khổ này từ tháng 6/2025. Sự hiện diện của Thủ tướng Lê Minh Hưng cho thấy Việt Nam không tiếp cận BRICS như một diễn đàn mang tính biểu tượng, mà là kênh hợp tác cần được khai thác thực tế, gắn với lợi ích quốc gia và hài hòa với lợi ích chung của các nước.
Sức hút của BRICS trước hết nằm ở sự mở rộng về quy mô, thành viên và chương trình nghị sự. Từ một cơ chế thiên về phối hợp giữa các nền kinh tế mới nổi, BRICS ngày càng bàn sâu hơn về đổi mới sáng tạo, AI, năng lượng, an ninh lương thực, y tế, hạ tầng, tài chính phát triển và tăng trưởng bền vững.
Đây đều là các lĩnh vực có liên hệ trực tiếp với nhu cầu chuyển đổi mô hình tăng trưởng và nâng cấp vị trí của Việt Nam trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Tuy nhiên, giá trị của BRICS đối với Việt Nam không nằm ở việc tìm kiếm một “lựa chọn thay thế” cho các quan hệ hợp tác truyền thống. Điều cốt lõi là bổ sung thêm một không gian đối thoại và kết nối với các thị trường, nguồn vốn, công nghệ và đối tác thuộc thế giới đang phát triển. Cách tiếp cận này phù hợp với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa và đa dạng hóa của Việt Nam.
Tại hội nghị, Thủ tướng Lê Minh Hưng đã đề xuất ba định hướng lớn để BRICS phát huy vai trò trong giai đoạn mới, cho thấy Việt Nam muốn trở thành một bên đóng góp vào chương trình nghị sự chung, nhất là trong các vấn đề hòa bình, tăng trưởng bao trùm, phát triển bền vững và nâng cao tiếng nói của các nước đang phát triển.
Quan hệ Việt Nam - Ấn Độ: Trục song phương thực chất
Nếu BRICS là không gian đa phương tạo điều kiện mở rộng kết nối, Ấn Độ là đối tác song phương giúp chuyển hóa các cơ hội đó thành lợi ích cụ thể. Cuộc hội đàm giữa Thủ tướng Lê Minh Hưng và Thủ tướng Narendra Modi cho thấy quan hệ Việt Nam - Ấn Độ đang bước sang giai đoạn nhấn mạnh nhiều hơn vào liên kết kinh tế, công nghệ, hạ tầng và an ninh.
Trên phương diện kinh tế, hai bên đặt mục tiêu sớm nâng kim ngạch thương mại song phương lên 25 tỉ USD, đồng thời tạo thuận lợi để dược phẩm, nông sản, thủy sản và sản phẩm chăn nuôi tiếp cận thị trường của nhau. Trong điều kiện chủ nghĩa bảo hộ và rào cản kỹ thuật gia tăng, việc mở rộng thị trường Ấn Độ có ý nghĩa thiết thực đối với mục tiêu đa dạng hóa thị trường xuất khẩu của Việt Nam.
Các đề xuất xây dựng hành lang kinh tế và chuỗi cung ứng Việt Nam - Ấn Độ, nghiên cứu FTA song phương và thúc đẩy hoàn tất rà soát Hiệp định Thương mại hàng hóa ASEAN - Ấn Độ cho thấy hai nước muốn vượt qua mô hình trao đổi thương mại đơn thuần. Mục tiêu dài hạn là tăng gắn kết giữa doanh nghiệp, nâng khả năng kết nối sản xuất và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị khu vực.
Cùng với đó, kết nối đường sắt, cảng biển, hành lang Nam Á - Đông Nam Á và đường bay thẳng có thể trở thành hạ tầng địa kinh tế cho quan hệ song phương.
Một điểm sáng khác là ngoại giao công nghệ. AI, 5G/6G, bán dẫn, kỹ năng số, khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo đã được đưa vào chương trình hợp tác. Đây là sự gặp gỡ giữa thế mạnh của Ấn Độ về công nghệ thông tin, phần mềm và nhân lực kỹ thuật với nhu cầu nâng cấp công nghiệp, chuyển đổi số và đào tạo nhân lực chất lượng cao của Việt Nam.
Hợp tác quốc phòng - an ninh tiếp tục tạo nền tảng tin cậy cho toàn bộ quan hệ. Các nội dung về công nghiệp quốc phòng, đào tạo, tín dụng ưu đãi và cơ chế Đối thoại Ngoại giao - Quốc phòng cho thấy hợp tác song phương không chỉ dựa trên lợi ích thương mại, mà còn trên sự tương đồng về lợi ích trong duy trì hòa bình, ổn định, tự do hàng hải và tôn trọng luật pháp quốc tế.
Kết nối các không gian hợp tác
Ý nghĩa lớn nhất của chuyến công tác nằm ở sự kết hợp giữa ngoại giao đa phương và song phương. BRICS mở rộng phạm vi tiếp cận của Việt Nam với các đối tác và sáng kiến mới; quan hệ Việt Nam - Ấn Độ tạo một kênh cụ thể để phát triển thương mại, hạ tầng, công nghệ, đầu tư và hợp tác an ninh. Một bên tạo “không gian”, bên kia tạo “điểm tựa”; một bên mở rộng tiếng nói, bên kia giúp hiện thực hóa lợi ích.
Điều quan trọng sau chuyến đi là biến những cam kết thành sản phẩm hợp tác có thể đo lường: Tháo gỡ rào cản thị trường, hoàn thiện kết nối logistics, xây dựng dự án đầu tư xanh, mở rộng đào tạo nhân lực AI và bán dẫn, cũng như tăng liên kết giữa doanh nghiệp và các cơ quan nghiên cứu. Khi đó, kết quả ngoại giao mới thực sự chuyển thành nguồn lực cho tăng trưởng.
Từ chuyến công tác của Thủ tướng Lê Minh Hưng lần này, Việt Nam gửi đi thông điệp rõ ràng: Chủ động hội nhập sâu rộng nhưng không phụ thuộc; mở rộng hợp tác nhưng giữ vững độc lập, tự chủ; tận dụng mọi không gian hợp tác phù hợp để tăng sức chống chịu và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. BRICS và quan hệ Việt Nam - Ấn Độ, do đó, là hai vế bổ trợ trong một chiến lược đối ngoại thực chất, phục vụ trực tiếp cho phát triển quốc gia trong một thế giới nhiều biến động.
