Hồi sinh mảnh đất chết
Bùi Thị Mai là thế hệ thứ ba của gia đình làm chè tại xã La Bằng (tỉnh Thái Nguyên). Từ nhỏ Mai đã làm quen với việc đội nắng nhổ cỏ, dầm mưa hái chè và những lần bị bọ nẹt, ong kiến đốt sưng vù mặt. Lớn lên, Mai chọn ngành sư phạm, rồi tốt nghiệp trở thành giáo viên. Xuất phát từ những lần bạn bè nhờ mua đã đưa Mai đến với công việc thu mua chè.
Lượng chè của gia đình không đủ, Mai kết nối với bà con trong vùng để thu mua về đóng bao bì, cung cấp ra thị trường. Có thời điểm đắt hàng, Mai xuất hơn 1,7 tấn chè khô/ngày ra thị trường. Niềm vui mừng tiêu thụ nhanh, được giá chưa được bao lâu thì một nỗi lo khác ập đến. “Khi quay trở về vườn chè của gia đình, tôi không còn thấy con giun, con dế nào, không còn ngọn cỏ. Đất đai khô cằn, lặng im. Tôi chợt nhận ra, mảnh đất nhà mình đang dần chai cứng, trơ trọi, chết dần”, chị Mai kể.
Nhận ra “vấn đề” từ mảnh đất nhà mình, Mai đã dừng công việc buôn bán thuận lợi để đi tìm con đường chuyển đổi canh tác xanh. Năm 2019, chị bắt đầu hành trình hồi sinh mảnh đất, đưa con giun con dế về khu vườn gần một mẫu của gia đình. Hơn hai năm đầu thử nghiệm với chi phí đầu tư lớn, vườn chè không mang lại nguồn thu. Tuy nhiên, Mai vẫn kiên trì với nguyên tắc “4 không”: không thuốc diệt cỏ, không phân bón hóa học, không thuốc trừ sâu hóa học và không kích thích tăng trưởng. Chị chọn cách “làm bạn với cỏ”, nhân giống vi sinh bản địa rồi ngâm cùng chuối, chùm ngây, vỏ trứng để bồi hoàn dinh dưỡng cho đất.
Sau 3 năm kiên trì, đất đã hồi sinh. Những con giun, con dế mà Mai gọi là “đội công nhân không lương” đã ngày đêm làm đất tơi xốp. “Sự thay đổi của khu vườn không chỉ thuyết phục được gia đình tôi và nhiều hộ đồng hành, nhân rộng cách làm, mà còn khiến nhiều bà con thay đổi tư duy trồng chè, từ bỏ hóa chất trừ sâu, thuốc diệt cỏ. Chúng tôi đã tạo ra sản phẩm chè an toàn và giữ gìn mảnh đất sạch cho con cháu”, chị Mai chia sẻ.
Lan tỏa giá trị văn hóa bản địa
Chia sẻ về cái tên “Mây Sườn Đông”, nữ Giám đốc HTX cho biết, dãy Tam Đảo có sườn Đông và sườn Tây. Xã La Bằng nằm trọn ở sườn phía Đông – nơi đón gió, có độ ẩm cao và quanh năm mây phủ. Mây chính là đặc sản, là yếu tố tự nhiên cộng hưởng cùng đất, nước và khí hậu để tạo nên vị chè đậm đà, khác biệt.
Để phát triển thương hiệu trà Cánh hạc bạch vân, Mai dành tâm huyết tìm tòi, nghiên cứu thêm những dòng sản phẩm mới từ cây chè ở vùng đất La Bằng. Trong những sản phẩm trà lên men, hành trình tìm tòi làm hồng trà từ chính búp chè trung du cổ là một kỳ công. Chị đã mất gần 5 năm để thử nghiệm, trải qua nhiều lần thất bại. Những mẻ chè hỏng phải đổ bỏ vào gốc cây nhiều hơn số lượng bán ra thị trường.
Hiện HTX Mây Sườn Đông đã phát triển được hệ sinh thái sản phẩm đa dạng từ trà xanh truyền thống, hồng trà, bạch trà (làm từ trà Shan vùng Chợ Mới) đến nụ hoa trà và matcha. Tổng diện tích canh tác và liên kết lên tới 20ha.
HTX Mây Sườn Đông có 7 thành viên chính thức và 13 hộ liên kết, mỗi năm cung ứng ra thị trường khoảng 15 tấn trà đạt chuẩn sạch. Doanh thu hàng năm đạt hơn 1,2 tỷ đồng, lợi nhuận đạt 250 triệu đồng/năm và tạo việc làm cho 36 lao động.
Cùng với việc phát triển HTX, Bùi Thị Mai còn phát triển mô hình Farmstay Mây Sườn Đông thu hút du khách nước ngoài, trong nước đến du lịch kết hợp trải nghiệm nông nghiệp. Chị lấy trà làm “ngôn ngữ chung, sợi dây kết nối với du khách”. Mô hình của chị đã thu hút được nhiều du khách đến từ Nhật Bản, Trung Quốc, Pháp, Hà Lan… bằng chính chén trà thơm phức, hậu vị tròn đầy và lòng hiếu khách. Chị tâm niệm trà như con đường dẫn đến sự tử tế, mộc mạc, đằm sâu văn hóa trà dân gian Việt Nam.
Trà tại Mây Sườn Đông không chỉ tỏa hương trong chén nước, mà còn đậm vị trong món ăn, hoạt động đời sống. Chị đã khéo léo chế biến thành món lá trà chiên giòn, đậu chiên matcha, đặc biệt là cá kho hồng trà. Nước hồng trà đun đậm đặc, tạo nên màu đỏ hổ phách tự nhiên cho cá, có hương vị thơm ngậy.
Với mô hình khởi nghiệp thay đổi tư duy canh tác, nâng tầm giá trị nông sản và lan tỏa văn hoá địa phương, chị Bùi Thị Mai đã giành giải Ba Cuộc thi Dự án khởi nghiệp Thanh niên nông thôn năm 2025. Mới đây, chị còn được T.Ư Đoàn trao tặng Giải thưởng Lương Định Của năm 2025.
