Phát biểu đề dẫn tại Hội thảo Đầu tư phát triển hạ tầng đồng bộ - Động lực tăng trưởng kinh tế và mở rộng không gian phát triển TPHCM, do Báo Tiền Phong phối hợp với Sở Xây dựng TPHCM tổ chức sáng 16/10, ông Trần Quang Lâm cho biết thành phố đang bước vào giai đoạn phát triển mới với quy mô đô thị mở rộng, hướng đến mô hình đa trung tâm và tăng cường kết nối.
Theo ông Lâm, việc hợp nhất TPHCM với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu tạo ra không gian phát triển lớn hơn, nhưng vấn đề đặt ra là làm sao biến lợi thế này thành động lực tăng trưởng kinh tế, gắn với yêu cầu ổn định và phát triển bền vững.
Nghị quyết số 09 của Bộ Chính trị đã xác định những mục tiêu lớn cho TPHCM, trong đó có định hướng trở thành đô thị nổi trội ở Đông Nam Á vào năm 2030. Thành phố cũng phải tập trung giải quyết các điểm nghẽn về giao thông, ngập nước và ô nhiễm môi trường, đồng thời duy trì tốc độ tăng trưởng kinh tế ở mức cao.
Hạ tầng phải đi trước
Ông Lâm nhận định TPHCM có nhiều lợi thế để phát triển với hệ thống cảng biển, cảng hàng không, mạng lưới giao thông đầu mối, không gian biển, rừng và các khu vực có tiềm năng kinh tế riêng. Tuy nhiên, những lợi thế này chỉ được phát huy khi hệ thống hạ tầng được đầu tư đồng bộ, kết nối hiệu quả giữa các khu vực và đáp ứng nhu cầu phát triển trong dài hạn.
Theo Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM, những thay đổi về tổ chức chính quyền địa phương, hệ thống pháp luật và các cơ chế đặc thù đang tạo điều kiện để thành phố đẩy nhanh đầu tư phát triển.
Trong đó, Luật Phát triển đô thị được kỳ vọng tạo thêm dư địa cho các đô thị chủ động xây dựng cơ chế, chính sách phù hợp với yêu cầu thực tiễn. TPHCM có thêm cơ hội thí điểm các giải pháp mới trong phạm vi được pháp luật cho phép, từ tổ chức thực hiện dự án đến đơn giản hóa thủ tục hành chính.
“Vấn đề là làm sao để các cơ chế, chính sách đi vào cuộc sống”, ông Lâm nhấn mạnh.
Theo ông, thành phố đang cụ thể hóa các quy định bằng nghị quyết của HĐND và quyết định của UBND, hướng đến tháo gỡ vướng mắc trong bồi thường, giải phóng mặt bằng, đẩy nhanh tiến độ các dự án cấp bách và áp dụng những hình thức đầu tư phù hợp.
Các lĩnh vực nhà ở xã hội, nhà ở tái định cư cũng cần cơ chế triển khai linh hoạt hơn, đáp ứng nhu cầu của người dân trong quá trình mở rộng đô thị. Thành phố còn nghiên cứu các quy định về quản lý, phát triển không gian ngầm và không gian tầm thấp, hướng đến khai thác không gian đô thị theo cả chiều ngang, chiều sâu và chiều cao.
Ông Lâm cho rằng kinh nghiệm từ Singapore, Trung Quốc và một số quốc gia châu Á cho thấy cải cách thể chế, triển khai các mô hình thí điểm có thể tạo ra những chuyển biến đáng kể trong phát triển đô thị. Tuy nhiên, cơ chế thuận lợi mới là điều kiện ban đầu. Thành phố cần lựa chọn được giải pháp phù hợp, tổ chức thực hiện hiệu quả và rút ngắn thời gian đưa các dự án vào thực tế.
Về định hướng đầu tư, TPHCM xác định hạ tầng giao thông khung phải đi trước, gắn với quá trình mở rộng không gian đô thị. Các tuyến vành đai 3, vành đai 4 cùng hệ thống cao tốc, quốc lộ cần được triển khai đồng bộ để kết nối các khu vực, tăng khả năng lưu thông hàng hóa và giảm áp lực cho khu vực trung tâm.
Bên cạnh đường bộ, đường sắt đô thị được xác định là hạ tầng chiến lược. Theo ông Lâm, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành khoảng 255 km đường sắt đô thị và đến năm 2035 đạt hơn 500 km.
Để thực hiện kế hoạch này, TPHCM dựa vào các cơ chế đặc thù được Quốc hội thông qua tại Nghị quyết 188, cùng những phương án huy động nguồn lực từ ngân sách, Trung ương và các nhà đầu tư.
Thành phố cũng phối hợp triển khai các tuyến đường sắt quốc gia do Bộ Xây dựng chủ trì, trong đó có các tuyến kết nối vùng, nhằm tăng khả năng vận chuyển hành khách và hàng hóa giữa TPHCM với các địa phương lân cận.
Phát triển đồng bộ cảng biển, hàng không và hạ tầng xanh
Cùng với mạng lưới đường bộ và đường sắt, TPHCM đang thúc đẩy phát triển hệ thống cảng biển theo quy hoạch, trong đó có cụm cảng Cái Mép - Thị Vải và các dự án cảng tại khu vực Cần Giờ.
Theo ông Lâm, hệ thống cảng biển của thành phố có vị trí đáng kể trong mạng lưới vận tải hàng hải quốc tế. Việc đầu tư các cảng nước sâu, cảng trung chuyển và hạ tầng kết nối sẽ giúp nâng cao năng lực tiếp nhận hàng hóa, tạo điều kiện phát triển dịch vụ logistics và tăng khả năng liên kết với các trung tâm sản xuất trong vùng.
Đối với hàng không, sân bay Tân Sơn Nhất đang được đầu tư nâng cấp, hướng đến công suất khoảng 50 triệu hành khách mỗi năm. Sân bay Côn Đảo cũng được định hướng nâng cấp để đáp ứng yêu cầu khai thác, phục vụ nhu cầu đi lại và phát triển du lịch.
Một nhiệm vụ khác được thành phố đặt ra là cải tạo khoảng 398 tuyến kênh, rạch gắn với di dời khoảng 41.000 căn nhà ven sông, kênh, rạch. Theo ông Lâm, chương trình này cần được triển khai cùng với chỉnh trang đô thị, cải thiện khả năng thoát nước và nâng cao điều kiện sống của người dân.
Về giao thông xanh, thành phố đang chuyển đổi phương tiện vận tải công cộng, trong đó tập trung vào xe buýt điện. Tỷ lệ xe buýt điện hiện chiếm gần 70% đội xe buýt của thành phố, theo thông tin ông Lâm cung cấp tại hội thảo. TPHCM cũng hướng đến mở rộng việc sử dụng phương tiện điện trong hoạt động taxi và từng bước chuyển đổi xanh đối với vận tải hàng hóa.
Giám đốc Sở Xây dựng TPHCM cho rằng khối lượng công việc phía trước rất lớn, đòi hỏi sự tham gia của cơ quan quản lý, giới chuyên gia, nhà khoa học, hiệp hội và cộng đồng doanh nghiệp.
Ông mong muốn hội thảo tập trung vào các đề xuất cụ thể, từ giải pháp kỹ thuật, cơ chế huy động vốn đến cải cách thủ tục hành chính, nhằm rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai dự án.
“Điều thành phố mong muốn là những ý kiến đóng góp, những giải pháp thật cụ thể để có thể xây dựng chính sách và sớm đưa vào thực tiễn”, ông Lâm nói.
Theo ông, khi không gian phát triển được mở rộng, yêu cầu đặt ra không dừng ở việc xây dựng thêm công trình mà là tổ chức mạng lưới hạ tầng đồng bộ, kết nối hiệu quả giữa các khu vực, tạo điều kiện để kinh tế thành phố phát triển và từng bước giải quyết những vấn đề đô thị tồn tại nhiều năm.
