Cận cảnh nhà thờ đổ Hải Lý, chứng tích biến đổi khí hậu đầu tiên của Việt Nam

UBND tỉnh Ninh Bình vừa ban hành Quyết định số 3391, tháng 9/2026, công nhận Điểm du lịch Khu chứng tích biến đổi khí hậu Nhà thờ biển Hải Lý, xã Hải Tiến. Theo quyết định, UBND xã Hải Tiến được giao tổ chức quản lý, khai thác và phát triển điểm du lịch; các sở, ngành liên quan có trách nhiệm phối hợp, hướng dẫn địa phương bảo đảm hiệu quả, an toàn và phát triển bền vững.

Đây được xác định là chứng tích biến đổi khí hậu đầu tiên của Việt Nam. Công trình hiện chỉ còn một phần nhà thờ và tháp chuông đứng sát mép sóng, nằm ngoài tuyến đê biển hiện nay.

Nhà thờ đổ Hải Lý thực chất là phần còn lại của nhà thờ Trái Tim Chúa, một công trình có giá trị lịch sử, kiến trúc gắn với quá trình hình thành và phát triển của làng chài Xương Điền xưa. Xương Điền là vùng cư trú ven biển từ khoảng cuối thế kỷ XVII, đầu thế kỷ XVIII. Cùng với quá trình định cư, người dân từng bước quai đê, lấn biển, mở rộng đất sản xuất và bảo vệ làng xóm. Trong giai đoạn 1864 - 1885, đê Ngự Hàm được đắp với chiều dài gần 12km, góp phần bảo vệ và mở rộng vùng đất mới. Khu vực Hải Lý liên tục chịu tác động của sóng, dòng chảy, gió, bão và quá trình xói lở. Năm 1925, khoảng 3km đê giáp biển Hải Lý bị vỡ. Đến năm 1990, khoảng 1,5km đê tiếp tục bị phá hỏng, buộc tuyến đê phải lùi vào khoảng 150m. Năm 2005, khu vực Xương Điền ghi nhận đoạn sạt lở dài khoảng 700 m.

Trong gần một thế kỷ, quá trình xói lở đã làm mất khoảng 0,5 - 1km đất ven biển Hải Hậu nay là xã Hải Tiến. Đường bờ Xương Điền có xu hướng lùi dần về phía đất liền dưới tác động tổng hợp của sóng, dòng chảy, gió và bão; trong đó, biến đổi khí hậu là một yếu tố tác động. Một công trình từng nằm trong không gian cư trú của cộng đồng dân cư, nay lại đứng ngoài đê, giữa bãi biển, chỉ còn những phần kiến trúc cuối cùng đối diện trực tiếp với sóng biển.

Nhiều năm qua, nhà thờ đổ Hải Lý đã trở thành điểm đến quen thuộc của du khách, nhiếp ảnh gia và những người yêu thích khám phá vùng biển. Sức hút của nơi đây không chỉ nằm ở phần kiến trúc cổ đứng sát biển mà còn đến từ sự giao thoa giữa công trình, bãi cát, sóng nước và đời sống của cộng đồng ngư dân. Xung quanh nhà thờ là không gian làng chài, với hoạt động đánh bắt, thu mua và chế biến hải sản. Du khách có thể bắt gặp những chuyến thuyền cập bờ, hải sản được đưa lên từ những chuyến biển gần bờ và nhịp sống đặc trưng của cư dân ven biển.

Khu vực này cũng nằm trong không gian phát triển du lịch biển của xã Hải Tiến, nơi có hơn 7km bờ biển và các sản phẩm du lịch gắn với biển, làng nghề, nghề muối, đời sống ngư dân và trải nghiệm văn hóa - môi trường. Trước đó, khu vực quanh nhà thờ từng xuất hiện nhiều công trình, nhà hàng phục vụ kinh doanh do người dân tự phát xây dựng. Chính quyền xã Hải Tiến đã yêu cầu tháo dỡ nhằm trả lại không gian, cảnh quan cho khu vực.