Trong nhiều thập kỷ, các tàu ra vào vịnh Ba Tư đều lưu thông theo luồng hàng hải giữa eo biển Hormuz. Tuyến này được cơ quan hàng hải Liên Hợp Quốc thiết lập từ năm 1968 và được gọi là Hệ thống phân luồng giao thông hàng hải.
Kể từ khi chiến sự với Iran bùng phát ngày 28/2, lực lượng Iran đã rải thủy lôi tại khu vực này, buộc các tàu phải sử dụng 1 trong 2 tuyến hàng hải tạm thời nằm sát bờ biển Iran hoặc Oman.
Từ tháng 6, báo chí đưa tin quân đội Mỹ đang hỗ trợ các tàu đi qua eo biển Hormuz, trong khuôn khổ chiến dịch với nhiều hoạt động chuyển dầu bí mật từ tàu sang tàu, nhằm duy trì dòng chảy xuất khẩu năng lượng từ vùng Vịnh. Chiến dịch sử dụng máy bay không người lái, xuồng không người lái và trực thăng để dẫn đường cho các tàu chở dầu.
Sáng kiến do Mỹ hỗ trợ đã giúp xuất khẩu hàng chục triệu thùng dầu, qua đó giảm bớt tác động đối với giá năng lượng.
Tuy nhiên, các hãng vận tải biển đánh giá tuyến hàng hải bên phía Oman của eo biển Hormuz hiện nguy hiểm hơn khi xảy ra sau hàng loạt vụ tấn công tàu.
Ngày 15/7, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố nhận trách nhiệm đã tấn công 2 siêu tàu chở dầu của UAE.
Theo dữ liệu của cơ quan vận tải biển thuộc Liên Hợp Quốc, kể từ ngày 7/7 đã có 5 tàu bị tấn công, gồm 3 siêu tàu chở dầu thô, 1 tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) và 1 tàu container, đều đi qua vùng biển phía Oman - trong tuyến vận tải do Mỹ điều phối.
Chưa rõ tất cả những con tàu này có tham gia chương trình hộ tống của Mỹ hay không.
“Mỹ dường như không kiểm soát được tình hình”, một nguồn tin trong ngành vận tải biển nhận định, đồng thời cho biết công ty của họ đã quyết định không cho tàu đi qua eo biển Hormuz vì lo ngại an toàn của thủy thủ đoàn và tình hình an ninh ngày càng xấu đi.
“Iran vẫn có khả năng tấn công các tàu đi theo tuyến hàng hải phía Oman. Điều đó cho thấy giải pháp mà chính quyền Tổng thống Donald Trump áp dụng nhằm duy trì hoạt động vận tải qua eo biển khó có thể phát huy hiệu quả”, ông Torbjorn Solvedt, chuyên gia phân tích Trung Đông của hãng dịch vụ tư vấn Verisk Maplecroft, nhận định.
Người phát ngôn Nhà Trắng Olivia Wales khẳng định, eo biển Hormuz vẫn mở cửa bất chấp các vụ tấn công gần đây nhằm vào tàu thương mại.
“Eo biển Hormuz vẫn mở và dầu mỏ vẫn đang được vận chuyển. Iran đang tiến hành các hành vi khủng bố khi nổ súng vào các tàu thương mại dân sự, tấn công và sát hại những người vô tội. Mỹ đang đáp trả bằng các biện pháp mạnh mẽ”, bà Wales tuyên bố.
Một quan chức quốc phòng Mỹ giấu tên cho biết, trong 7 ngày qua, hơn 100 tàu đã trực tiếp phối hợp với quân đội Mỹ để đi qua eo biển Hormuz, trong khi hơn 300 tàu đi qua khu vực rộng hơn, cho thấy nỗ lực do Mỹ dẫn dắt đang phát huy hiệu quả, dù lưu thông vẫn thấp hơn mức trước chiến tranh.
Ngày 15/7, Iran đe dọa sẽ chặn hết các tuyến xuất khẩu năng lượng trong khu vực sau khi Mỹ tái áp đặt phong tỏa hải quân.
Tehran cũng phát tín hiệu rằng họ có thể sử dụng lực lượng Houthi đồng minh tại Yemen để phong tỏa eo biển Bab el-Mandeb – cửa ngõ dẫn vào biển Đỏ, qua đó mở thêm một mặt trận mới chống Mỹ và đe doạ 2 trong số những tuyến hàng hải quan trọng nhất thế giới.
Ngày 15/7, Tổng thống Mỹ Donald Trump viết trên mạng xã hội rằng eo biển Hormuz “mở cửa với mọi hoạt động hàng hải, ngoại trừ Iran”.
Tuần trước, Trung tâm Thông tin hàng hải liên hợp do Hải quân Mỹ dẫn đầu đã nâng mức cảnh báo rủi ro đối với tàu qua eo biển Hormuz từ “đáng kể” lên “nghiêm trọng”, chỉ còn thấp hơn 1 bậc so với mức cao nhất là “nguy cấp”.
Việc nâng mức cảnh báo được đưa ra sau khi xảy ra các vụ tấn công nhằm vào ba tàu chở dầu.
