Sáng 23/9, Báo Tiền Phong tổ chức buổi talkshow với chủ đề “Chống ngập cho Hà Nội - Nhìn lại hiệu quả từ những dự án thoát nước trọng điểm”.
Sự kiện có sự tham gia của đại diện Sở Xây dựng Hà Nội, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng công trình hạ tầng kỹ thuật và nông nghiệp thành phố, cùng Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội.
Tại buổi talkshow, một vấn đề được tập trung làm rõ là nguyên nhân vì sao sau nhiều nỗ lực đầu tư dự án cấp bách, khu vực nội đô lại kiểm soát nước rút khả quan hơn, trong khi các khu đô thị mới phía Tây và vùng ven vẫn liên tục tái diễn cảnh ngập sâu sau mỗi đợt mưa lớn.
Giải đáp thắc mắc này, ông Trịnh Ngọc Sơn, Phó Trưởng phòng Cấp, thoát nước (Sở Xây dựng Hà Nội) cho biết, sự khác biệt xuất phát từ lịch sử đầu tư và mức độ đồng bộ của hạ tầng kỹ thuật. Khu vực nội đô lịch sử thuộc lưu vực sông Tô Lịch (khoảng 77 km²) đến nay đã có hệ thống tương đối hoàn chỉnh nhờ hoàn thành trọn vẹn Dự án Thoát nước Hà Nội giai đoạn 1 và giai đoạn 2. Mạng lưới cống thu, kênh dẫn, hồ điều hòa và trạm bơm Yên Sở hoạt động ăn khớp, giúp khu vực lõi trung tâm tăng đáng kể năng lực tiêu thoát nước so với trước đây.
Trái lại, các khu vực phía Tây, Tây Nam và vùng ven đô là nơi có tốc độ đô thị hóa bùng nổ trong thời gian ngắn. Tốc độ bê tông hóa diễn ra nhanh chóng nhưng hạ tầng tiêu thoát nước khung nhiều nơi lại chưa được đầu tư tương xứng.
Chỉ rõ căn nguyên kỹ thuật, ông Trịnh Ngọc Sơn nhấn mạnh: “Hệ thống thoát nước không chỉ phụ thuộc vào một tuyến cống hay một trạm bơm, nó là cả hệ thống từ thu nước, truyền dẫn nước, tiêu thoát nước, trữ nước cho đến công trình đầu mối. Chỉ cần một mắt xích chưa hoàn chỉnh hoặc chưa khớp nối đồng bộ thì khả năng tiêu thoát nước chung của lưu vực sẽ bị ảnh hưởng”.
Làm rõ thêm từ thực tế điều hành hệ thống thoát nước, ông Phạm Ngọc Toàn, Phó Tổng Giám đốc Công ty TNHH MTV Thoát nước Hà Nội đưa ra số liệu so sánh: Trong đợt mưa lịch sử giữa tháng 9 với lượng mưa tích lũy có trạm đo xấp xỉ 600 mm, khu vực nội đô gần như không xuất hiện điểm ngập sâu kéo dài nào. Ngược lại, các khu vực mới phía Tây thuộc lưu vực sông Nhuệ chịu sức ép cực lớn vì hạ tầng đầu mối chưa hoàn thiện. Cụ thể, trạm bơm Liên Mạc giữ vai trò xả nước sông Nhuệ ra sông Hồng hiện vẫn chưa được xây dựng. Khi nước sông Nhuệ dâng cao tại đập Thanh Liệt và cống Hà Đông, toàn bộ khả năng tự chảy bị chặn đứng, khiến nước tại các khu đô thị và tuyến đường gom phía Tây không còn lối tiêu thoát.
Siết chặt khớp nối hạ tầng và chuyển dịch tư duy quản trị
Để giải quyết tình trạng thiếu đồng bộ, việc gắn kết hạ tầng kỹ thuật giữa các dự án bất động sản mới với mạng lưới chung của thành phố được nhận định là nhiệm vụ sống còn.
Đại diện Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, quan điểm nhất quán của thành phố là không chạy theo xử lý từng điểm ngập đơn lẻ mà phải giải quyết bài toán theo toàn lưu vực và hệ thống tổng thể. Hiện nay, cơ quan quản lý đang kiểm soát nghiêm ngặt ngay từ khâu thẩm định quy hoạch, phê duyệt thiết kế đến thi công thực tế tại các khu đô thị mới. Theo nguyên tắc bắt buộc, các chủ đầu tư không được phép chỉ lo thu thoát nước cục bộ bên trong ranh giới dự án, mà phải xác định rõ cao độ cốt nền, hướng thoát nước, công suất xả và điểm đấu nối cụ thể vào mạng lưới tiếp nhận của khu vực.
“Nếu hệ thống trong khu đô thị làm rất tốt nhưng không có điểm đấu nối hoặc tuyến cống tiếp nhận phía ngoài chưa đáp ứng thì khu đô thị đó vẫn ngập úng. Chống ngập cho Hà Nội không thể chỉ trông chờ vào những công trình lớn hàng nghìn tỷ, mà các tuyến cống nhánh, hồ điều hòa và từng điểm đấu nối trong khu dân cư mới là những mắt xích sống còn”, ông Sơn lưu ý.
Song song với việc siết chặt khớp nối hạ tầng, đại diện các đơn vị cũng cho rằng bài toán chống ngập cho Thủ đô đòi hỏi phải thay đổi căn bản về tư duy. Thay vì trước đây chỉ đặt trọng tâm vào việc dẫn dòng thật nhanh để đẩy nước ra khỏi đô thị, mô hình quản trị hiện đại cần kết hợp đồng thời giữa tiêu thoát nhanh, trữ nước tạm thời qua hệ thống hồ điều hòa, tận dụng không gian xanh để thấm nước tự nhiên và vận hành thông minh dựa trên dữ liệu số theo thời gian thực.
Theo đại diện Sở Xây dựng Hà Nội, mục tiêu cuối cùng không phải là cam kết đô thị sẽ không bao giờ ngập trước những trận mưa cực đoan vượt quá khả năng thiết kế của hệ thống, mà là từng bước nâng cao khả năng chống chịu của thành phố: giảm phạm vi ngập, giảm độ sâu ngập, rút ngắn thời gian ngập và không để xảy ra tình trạng bị động khi mưa lớn.
