Những bước chân mở đường
Lịch sử của Giải Vô địch Quốc gia Marathon - Báo Tiền Phong bắt đầu từ một buổi sáng mùa đông năm 1958 tại Công viên Bách Thảo, Hà Nội. Ngày 25/12/1958, cuộc thi khi ấy mang tên Việt dã toàn quốc báo Tiền Phong chính thức diễn ra, quy tụ 72 vận động viên (VĐV) thuộc 23 đoàn của 15 tỉnh, thành trên cả nước.
Các VĐV tranh tài ở cự ly 5km, nhưng cung đường không ít thử thách khi phải vượt qua nhiều dạng địa hình: đường nhựa, đường đất, băng qua thảm cỏ, ghế đá, lên - xuống dốc, chạy qua núi Nùng, sang Hàng Đẫy, chinh phục nhiều chướng ngại vật tự nhiên. Những bước chạy ấy mở đầu cho một hành trình dài hơn sáu thập kỷ của giải đấu marathon lâu đời nhất Việt Nam.
Giải đấu đầu tiên cũng mang dấu ấn đặc biệt khi có sự góp mặt biểu diễn của huyền thoại điền kinh Tiệp Khắc Emil Zatopek, người từng 3 lần giành HCV Olympic 1952, thống trị đường chạy marathon thế giới với chuỗi kỷ lục trong giai đoạn 1948 - 1953. Sự xuất hiện của ông đã trở thành nguồn cảm hứng mạnh mẽ cho các vận động viên Việt Nam trong những ngày đầu của phong trào điền kinh nước nhà.
Ba vận động viên về đích đầu tiên của giải đấu lịch sử ấy gồm: nhà giáo Hoàng Viết Mông (Lạng Sơn) - nhà vô địch cuộc chạy việt dã quanh hồ Hoàn Kiếm năm 1957; Bùi Lương, nhà vô địch việt dã Hải Phòng; và Nguyễn Chuyển (Lạng Sơn).
Mùa giải Việt dã toàn quốc báo Tiền Phong đầu tiên khi ấy đã trở thành lời hiệu triệu cho phong trào rèn luyện thân thể, khơi dậy tinh thần “khỏe để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc” trong những năm tháng đất nước còn nhiều gian khó.
Trong suốt những năm sau đó, Việt dã toàn quốc báo Tiền Phong dần trở thành sự kiện thể thao quen thuộc, nơi các vận động viên được thử thách ý chí, sức bền và khát vọng chiến thắng trên những cung đường dài.
Một dấu mốc đáng nhớ đến vào năm 1962, khi giải đấu lần thứ 5 tổ chức tại Nam Định lần đầu tiên có sự tham dự của các vận động viên nữ. Năm đó, Nhạn Mỹ Na của Hà Nội đi vào lịch sử khi trở thành “nữ hoàng” đầu tiên trên đường chạy của giải.
Trải qua nhiều giai đoạn lịch sử biến động của đất nước, Việt dã toàn quốc báo Tiền Phong vẫn được duy trì như một dòng chảy bền bỉ của phong trào thể thao quần chúng. Từ miền Bắc đến miền Nam, từ đô thị sôi động đến những vùng quê xa xôi, các đoàn vận động viên của nhiều tỉnh, thành vẫn đều đặn tụ hội về đường chạy Tiền Phong.
Ở đó, họ mang theo khát vọng chinh phục, tinh thần thi đấu cao thượng và niềm tự hào được góp những bước chân của mình vào hành trình hơn 6 thập kỷ lịch sử của giải đấu có truyền thống lâu đời nhất đất nước.
Từ giải Việt dã truyền thống đến Marathon Quốc gia
Bước vào thời kỳ đổi mới, khi thể thao Việt Nam bắt đầu hướng mạnh tới các chuẩn mực thành tích cao và hội nhập quốc tế, Giải Việt dã toàn quốc báo Tiền Phong cũng từng bước chuyển mình để phù hợp với nhịp phát triển mới của điền kinh nước nhà.
Một cột mốc quan trọng đến vào năm 2009, khi giải đấu kỷ niệm lần thứ 50. Tại mùa giải đặc biệt này, Ban Tổ chức quyết định mở rộng nội dung, lần đầu tiên đưa cự ly bán marathon 21km vào chương trình thi đấu. Từ đây, giải chính thức mang tên Việt dã toàn quốc và bán marathon giải báo Tiền Phong, đánh dấu bước tiến quan trọng trong hành trình nâng tầm giải đấu. Ngay trong lần đầu tiên được tổ chức, cự ly mới đã chứng kiến những nhà vô địch đầu tiên: Nguyễn Vinh Thiên (Khánh Hòa) ở nội dung nam và Phạm Thị Hiên (Thái Bình) ở nội dung nữ.
Những năm sau đó, đường chạy bán marathon tiếp tục ghi dấu những gương mặt xuất sắc của điền kinh Việt Nam, trong đó nổi bật là Nguyễn Văn Long (Gia Lai) và Phạm Thị Bình (Quảng Ngãi) - hai vận động viên đã ba lần liên tiếp bước lên bục cao nhất ở cự ly này, khẳng định sự thống trị trên đường chạy bền.
Bước ngoặt tiếp theo diễn ra vào năm 2014, khi giải được tổ chức tại thành phố cao nguyên Đà Lạt. Tại đây, Ban Tổ chức quyết định nâng cự ly bán marathon lên cự ly marathon đưa giải đấu tiệm cận với chuẩn mực của các cuộc đua đường trường quốc tế. Cũng từ dấu mốc ấy, giải mang tên Việt dã toàn quốc và marathon giải báo Tiền Phong.
Hai cái tên bước vào lịch sử ở cột mốc này là Bùi Thế Anh (Quân đội) và Phạm Thị Bình (Quảng Ngãi) - những nhà vô địch marathon đầu tiên của giải đấu. Với họ, chiến thắng không chỉ là một danh hiệu cá nhân, mà còn là biểu tượng cho bước chuyển mình của phong trào chạy bền Việt Nam.
Đến năm 2019, hệ thống thi đấu của giải được chuẩn hóa theo tiêu chuẩn quốc tế, với đầy đủ các cự ly marathon 42,195 km, bán marathon 21,1 km, cùng các cự ly 10 km và 5 km. Sự hoàn thiện này không chỉ mở rộng cánh cửa cho phong trào chạy bộ đang phát triển mạnh mẽ, mà còn tạo nên một hệ thống thi đấu chuyên nghiệp, nơi các VĐV đỉnh cao và người yêu chạy bộ có thể cùng đứng chung trên một đường đua.
Năm 2020, giải chính thức mang tên Giải Vô địch Quốc gia Marathon và cự ly dài báo Tiền Phong, một dấu mốc quan trọng khẳng định vị thế hàng đầu của giải đấu trong hệ thống thi đấu điền kinh Việt Nam.
Cùng với sự phát triển về chuyên môn, quy mô của giải cũng không ngừng mở rộng. Nếu như những mùa giải đầu tiên chỉ quy tụ vài trăm vận động viên, thì ngày nay mỗi mùa Tiền Phong Marathon đã thu hút hàng nghìn runner từ khắp mọi miền đất nước, từ những tuyển thủ quốc gia đến các vận động viên phong trào, từ những người chinh phục thành tích đến những người chạy vì đam mê.
Đường chạy của giải cũng không còn bó hẹp trong một địa điểm cố định. Qua từng năm, Tiền Phong Marathon đã đặt dấu chân trên nhiều vùng đất của Tổ quốc, từ miền núi hùng vĩ, đồng bằng trù phú đến những thành phố ven biển rực nắng.
Mỗi địa phương đăng cai lại mang đến một dấu ấn riêng. Có những cung đường chạy đi qua những di tích lịch sử, nơi lưu giữ ký ức hào hùng của dân tộc. Có những cung đường mở ra trước mắt người chạy những thắng cảnh thiên nhiên kỳ vĩ, hay những vùng đất giàu bản sắc văn hóa.
Chính vì thế, Tiền Phong Marathon không chỉ là một cuộc đua của tốc độ và sức bền. Đó còn là hành trình tri ân lịch sử, khám phá đất nước và kết nối cộng đồng, nơi mỗi bước chân runner cũng là một bước chân đi qua chiều dài văn hóa và ký ức của Việt Nam.
Nơi viết nên câu chuyện của ý chí, bản lĩnh
Trong suốt hành trình gần bảy thập kỷ, đường chạy của Giải Vô địch Quốc gia Marathon - báo Tiền Phong đã chứng kiến biết bao câu chuyện về ý chí, khát vọng và bản lĩnh con người. Đó là nơi những nhà vô địch quốc gia khẳng định đẳng cấp trên những cung đường khắc nghiệt. Đó cũng là nơi những vận động viên trẻ lần đầu bước ra sân chơi lớn, mang theo giấc mơ chinh phục đỉnh cao và khát vọng khẳng định mình.
Và hơn hết, Tiền Phong Marathon còn là nơi hàng nghìn runner phong trào bền bỉ chinh phục các cung đường, nơi từng bước chạy không chỉ hướng tới vạch đích mà còn trở thành chiến thắng của chính mình - chiến thắng của ý chí, lòng kiên trì và tinh thần không bỏ cuộc.
Mỗi mùa giải trôi qua, người yêu thể thao lại bắt gặp những hình ảnh đã trở thành quen thuộc với Tiền Phong Marathon: những bước chân rắn rỏi bền bỉ trên đường chạy dài, những giọt mồ hôi lấp lánh dưới nắng sớm, và những tràng cổ vũ vang dội khi các vận động viên “vượt qua chính mình” trên đường chạy và băng qua vạch đích. Chính những khoảnh khắc ấy đã tạo nên sức sống đặc biệt, làm nên linh hồn của giải đấu lâu đời nhất của điền kinh Việt Nam.
Qua 66 lần tổ chức, Tiền Phong Marathon đã trở thành cái nôi trưởng thành của nhiều thế hệ vận động viên xuất sắc. Từ đường chạy này, nhiều gương mặt đã vươn ra đấu trường khu vực và châu lục, mang vinh quang về cho Tổ quốc. Có thể kể đến những cái tên như Hoàng Minh Phước, Bùi Lương, Nguyễn Văn Thuyết, Lưu Văn Hùng của những thế hệ trước; tiếp nối là Phạm Đình Khánh Đoan, Đoàn Nữ Trúc Vân, Trương Thanh Hằng, Nguyễn Chí Đông, “nữ hoàng chân đất” Phạm Thị Bình...
Trong dòng chảy lịch sử của giải đấu, Bùi Lương là cái tên mang ý nghĩa đặc biệt. Huyền thoại điền kinh Việt Nam có 65 năm gắn bó với Tiền Phong Marathon, từ những ngày đầu còn là vận động viên trẻ cho đến khi trở thành biểu tượng của tinh thần thể thao bền bỉ. Ông qua đời ngày 30/6/2024, nhưng di sản mà ông để lại - tinh thần không bỏ cuộc và tình yêu cháy bỏng với từng bước chạy - vẫn tiếp tục lan tỏa trong cộng đồng chạy bộ Việt Nam, như một phần ký ức không thể tách rời của hành trình gần bảy thập kỷ Tiền Phong Marathon.
Như HLV Bùi Lương, nhiều vận động viên nổi tiếng của những thế hệ trước như Lưu Văn Hùng, Phạm Đình Khánh Đoan, Nguyễn Chí Đông, Phạm Thị Bình, Vũ Thị Hoa… vẫn tiếp tục gắn bó với đường chạy theo một cách khác. Họ trở thành những huấn luyện viên, những người truyền lửa cho thế hệ kế tiếp, dẫn dắt học trò của mình tham dự nhiều mùa giải của Tiền Phong Marathon cho đến ngày hôm nay.
Hành trình 66 năm đến đường chạy Nha Trang hôm nay
Năm 2026, hành trình 66 năm của Tiền Phong Marathon tiếp tục được viết tiếp trên đường chạy Nha Trang - Khánh Hòa. Năm nay, giải mang tên Giải Vô địch Quốc gia Marathon - Báo Tiền Phong khi kết quả hai nội dung marathon nam, nữ được tính thành tích tại Đại hội Thể thao Toàn quốc 2026, hứa hẹn cuộc tranh tài kịch tính và hấp dẫn.
Với chủ đề “Đón ánh bình minh”, Tiền Phong Marathon 2026 quy tụ 15.000 vận động viên, con số kỷ lục trong lịch sử giải đấu. Từ những tuyển thủ quốc gia, các nhà vô địch quen thuộc của điền kinh Việt Nam, đến những vận động viên phong trào đang khát khao khẳng định mình, tất cả cùng hội tụ trên cung đường ven biển Nha Trang để hướng tới mục tiêu cao nhất.
Nhà báo Phùng Công Sưởng - Tổng Biên tập báo Tiền Phong, cho biết, sau gần bảy thập kỷ hình thành và phát triển, Giải Vô địch Quốc gia Marathon - Báo Tiền Phong đã trở thành cuộc đua thể thao đỉnh cao của điền kinh Việt Nam, đồng thời khẳng định vị thế như một sự kiện văn hóa - kinh tế - du lịch giàu sức hút, gắn liền với nhiều hoạt động xã hội và thiện nguyện ý nghĩa tại các địa phương đăng cai.
“Trải qua gần bảy thập kỷ, Tiền Phong Marathon đã vượt ra ngoài khuôn khổ của một giải đấu thể thao đơn thuần để trở thành một sự kiện mang nhiều giá trị cộng đồng. Mỗi địa phương đăng cai không chỉ tổ chức một cuộc đua, mà còn có cơ hội quảng bá hình ảnh, văn hóa và con người của mình đến đông đảo vận động viên, du khách trong và ngoài nước.
Chúng tôi mong muốn thông qua Tiền Phong Marathon, tinh thần thể thao, lối sống khỏe mạnh và những giá trị nhân văn sẽ tiếp tục được lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa trong cộng đồng, để mỗi bước chạy hôm nay không chỉ hướng tới thành tích, mà còn góp phần kết nối con người và tạo nên những giá trị tích cực cho xã hội”, nhà báo Phùng Công Sưởng chia sẻ.
Năm nay, bên cạnh các nội dung thi đấu chính, Ban Tổ chức sẽ triển khai nhiều hoạt động hưởng ứng giàu ý nghĩa xã hội như chạy đồng hành hưởng ứng lễ phát động Quyền của người tiêu dùng, chương trình “Sát cánh cùng ngư dân bám biển”, cùng các hoạt động thiện nguyện hỗ trợ người dân có hoàn cảnh khó khăn trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa.
Không khí lễ hội của Tiền Phong Marathon cũng được mở rộng với hội chợ văn hóa - du lịch - ẩm thực, đêm nhạc Lễ hội biển Nha Trang, cùng các chương trình tham quan trải nghiệm dành cho khách mời, nhà tài trợ và các hoa hậu, người đẹp Việt Nam.
Tất cả tạo nên một không gian sự kiện sôi động, nơi thể thao hòa quyện cùng văn hóa và du lịch, để từ Nha Trang - Khánh Hòa năm nay, hành trình gần bảy thập kỷ của Tiền Phong Marathon tiếp tục được viết thêm bằng những bước chân bền bỉ trên đường chạy.
Một cuộc đua rồi sẽ khép lại khi vạch đích hiện ra, nhưng hành trình của Giải Vô địch Quốc gia Marathon - Báo Tiền Phong thì chưa bao giờ dừng lại. Mỗi năm, những cung đường mới lại mở ra, những vận động viên mới lại xuất phát, và những câu chuyện mới lại được viết nên.
Bởi hơn cả một cuộc thi thể thao, Tiền Phong Marathon đã trở thành biểu tượng của tinh thần bền bỉ - tinh thần của những con người không ngừng tiến về phía trước. Và khi nào còn những bước chân trên đường chạy, hành trình 67 năm ấy vẫn sẽ tiếp tục được nối dài, qua từng cung đường, qua từng thế hệ, hướng về những 'bình minh mới' của thể thao Việt Nam.