Nhận định trên được đưa ra tại Hội nghị đối thoại chính sách về phát triển hợp tác xã thủy sản bền vững, vừa diễn ra tại Cần Thơ.
Đại diện Cục Kinh tế hợp tác và Phát triển nông thôn (Bộ NN&MT) cho biết, đến hết năm 2025, cả nước có trên 23.000 hợp tác xã (HTX) nông nghiệp, chiếm trên 65% tổng số HTX.
Tuy nhiên, quy mô nhỏ, vốn ít, năng lực quản trị, tổ chức sản xuất chưa đồng đều. Nhiều HTX thủy sản ở Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL) còn phụ thuộc vào thương lái, doanh nghiệp, chuyển đổi số manh mún, hạ tầng số hạn chế. Tỷ lệ HTX thủy sản tham gia liên kết chuỗi bền vững còn thấp, chưa kiểm soát đồng bộ vùng nuôi và chất lượng đầu vào.
Ông Nguyễn Hoàng Huy - HTX Thủy sản Toàn Thắng (Cần Thơ) - cho biết, vài năm gần đây doanh nghiệp chế biến, xuất khẩu gia tăng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, minh bạch dữ liệu, an toàn thực phẩm, bền vững, giảm phát thải. Tuy nhiên, HTX và hội viên vẫn cách quản lý dựa vào kinh nghiệm, ghi chép thủ công không thể đáp ứng các yêu cầu mới. Vì vậy, chuyển đổi số là chuyện sinh kế, giảm rủi ro và giữ được đầu ra cho thuỷ sản.
Theo ông Huy, bà con nuôi tôm khó tiếp cận công nghệ phức tạp, nên cần một công cụ ghi chép đơn giản thay cho sổ tay, ghi được những thông tin cơ bản như thả giống, thức ăn, môi trường nước, truy xuất nguồn gốc vừa đủ.
"Bà con cũng rất nhạy cảm với chi phí ứng dụng, thiết bị, nếu ứng dụng sổ điện tử phải mang lại lợi ích thấy được. Thực tế, ứng dụng nào dễ sử dụng, mang lại lợi ích rõ ràng, bà con sẽ dùng, nếu không thấy lợi ích, dù có tập huấn, việc ghi chép số cũng bị bỏ dở", ông Huy cho hay.
Ông Trương Hoàng Duy - Công ty TNHH Xã hội tôm chứng nhận Minh Phú - cho rằng, truy xuất nguồn gốc để nâng cao giá trị sản phẩm, uy tín thương hiệu, đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế, quản lý dịch bệnh, rủi ro, tăng sức cạnh tranh cho con tôm Việt trên toàn cầu. Tuy nhiên, hiện nhật ký chủ yếu ghi tay, chưa phổ biến hệ thống điện tử. Việc quản lý và truy xuất nguồn gốc cho hàng ngàn hộ dân nhỏ lẻ rất phức tạp. Vấn đề số hóa dữ liệu, tạo phần mềm để thực hiện các tiêu chuẩn chứng nhận đơn vị làm nhiều lần nhưng chưa thành công. Nhiều trại giống tôm chưa đạt tiêu chuẩn chứng nhận, gây khó khăn cho chuỗi cung ứng.
Bà Cao Xuân Thu Vân - Chủ tịch Liên minh HTX Việt Nam - cho biết, mỗi sản phẩm thủy sản khi rời khỏi ao nuôi phải mang theo một 'căn cước dữ liệu minh' bạch. Trong đó, khu vực kinh tế tập thể, HTX đóng vai trò xương sống, trực tiếp kiểm soát vùng nguyên liệu và liên kết sản xuất cho hàng triệu hộ nông dân, bảo đảm dòng chảy nguyên liệu ổn định, chất lượng cao cho xuất khẩu.
Tuy nhiên, theo bà Vân, cần thẳng thắn nhìn nhận, năng lực quản trị dữ liệu tại các HTX đang là mắt xích yếu nhất trong toàn chuỗi giá trị. Sự chậm trễ trong tiến trình số hóa làm suy giảm năng lực cạnh tranh, tiềm ẩn rủi ro đứt gãy thông tin truy xuất nguồn gốc sản phẩm, khiến các nỗ lực truy xuất nguồn gốc và công tác quản lý nhà nước trở nên thiếu đồng bộ, tốn kém, kém hiệu quả.
"Để tháo gỡ triệt để những điểm nghẽn trên, cần cùng nhau đột phá hạ tầng kỹ thuật viễn thông, bảo đảm dòng chảy dữ liệu không bị gián đoạn. Từng bước giải phóng người nông dân khỏi ma trận thủ tục hành chính số, hiện thực hóa mục tiêu nhập liệu một lần, chia sẻ đa nền tảng", bà Vân nói.
