“Tiếc của giời” nên viết thêm tiểu thuyết
Chiều 13/3, tại buổi gặp mặt văn nghệ sĩ đầu xuân 2026 tại NXB Quân đội nhân dân (Hà Nội), nhà văn Chu Lai kể kịch bản Mưa đỏ được viết theo sự động viên của Hội Điện ảnh Việt Nam. Tác phẩm sau đó được trao giải cao nhất của Hội Điện ảnh, nhưng suốt nhiều năm không có hãng phim nào dám thực hiện vì kinh phí quá lớn.
Phải tới khi Điện ảnh Quân đội nhân dân quyết định sản xuất, dự án mới thực sự được triển khai.
Chu Lai kể lại chi tiết khiến nhiều người bất ngờ. “Trước khi ra phim, tôi tiếc của giời nên chuyển thành tiểu thuyết”, ông nói.
Tiểu thuyết Mưa đỏ sau đó giành Giải A Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam năm 2016, đồng thời nhận Giải A Giải thưởng Văn học nghệ thuật, báo chí của Bộ Quốc phòng giai đoạn 2019-2024.
Hành trình của tác phẩm tiếp tục mở rộng khi bộ phim điện ảnh cùng tên ra mắt. Theo các số liệu được công bố tại buổi gặp mặt, bộ phim thu hút khoảng 8 triệu lượt khán giả, đạt doanh thu hơn 700 tỷ đồng. Tác phẩm giành Bông sen vàng năm 2025 và ba giải Cánh diều vàng cùng năm.
Ở lĩnh vực xuất bản, tiểu thuyết cũng tạo hiệu ứng lớn khi phát hành hơn 90.000 bản, nhiều lần rơi vào tình trạng “cháy hàng”. Nhà văn Chu Lai gọi đó là hành trình đặc biệt của một tác phẩm về đề tài chiến tranh.
“Tôi có một tật xấu là chuyên thâm canh, tăng vụ tác phẩm của mình. Truyện ngắn biến thành tiểu thuyết, tiểu thuyết chuyển thành kịch, kịch chuyển thành phim. Tôi không cho ai chuyển tác phẩm của tôi, đó là sự ích kỷ ngọt ngào. Chỉ có mình chuyển thể tác phẩm của mình mới hy vọng giữ được hồn vía tác phẩm”, nhà văn chia sẻ.
Theo Chu Lai, chủ đề chiến tranh vẫn là “siêu đề tài” của văn học nghệ thuật. Hình tượng người lính vẫn là “siêu nhân vật” giữ sức hút đặc biệt vì nó gắn với những biến động của thế giới hiện nay.
“Thế giới vẫn không bình yên, hành tinh còn nhiều bất trắc, lòng người vẫn khôn dò, súng vẫn nổ đó đây, thân người vẫn ngã xuống, lò lửa Trung Đông đang treo lơ lửng trên đầu lịch sử”, ông nói.
Trong bối cảnh đó, văn học nghệ thuật về chiến tranh cách mạng và lực lượng vũ trang vẫn giữ vai trò quan trọng. Theo Chu Lai, đó là một phần “trữ lượng tâm hồn của quân đội”.
Tập trung vào mảng đề tài lớn của đất nước
Chu Lai nhắc lại những kỷ niệm gắn bó với con phố Lý Nam Đế, nơi nhiều cơ quan văn học nghệ thuật của quân đội đặt trụ sở.
Theo ông, trên con phố này có nhiều đơn vị xuất bản, báo chí và điện ảnh của quân đội. Những cơ quan ấy đã tạo nên môi trường sáng tạo đặc biệt. Chu Lai gọi đó là một “binh chủng” văn hóa đã trở thành bệ phóng cho nhiều nhà văn, nhà thơ tên tuổi của Việt Nam.
Tại buổi gặp mặt, nhiều đại biểu cũng nhắc lại truyền thống “chiến sĩ - nghệ sĩ” của đội ngũ văn nghệ sĩ trong quân đội.
GS.TS Đinh Xuân Dũng cho rằng bên cạnh lực lượng trực tiếp chiến đấu, quân đội Việt Nam còn có một “đội quân văn hóa” đặc biệt. Đó là đội ngũ văn nghệ sĩ đã góp phần xây dựng đời sống tinh thần cho bộ đội và nhân dân. Theo ông, đây là nét đặc thù của quân đội cách mạng Việt Nam.
Buổi gặp mặt văn nghệ sĩ đầu xuân 2026 do Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa - Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư T.Ư Đảng, Ủy viên Thường vụ Quân ủy T.Ư, Chủ nhiệm Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam - chủ trì.
Tham dự còn có nhiều lãnh đạo cơ quan Trung ương và đông đảo nhà nghiên cứu, văn nghệ sĩ trong và ngoài quân đội.
Phát biểu tại sự kiện, Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa bày tỏ sự trân trọng những đóng góp của đội ngũ văn nghệ sĩ đối với nền văn hóa và văn học nghệ thuật của đất nước.
Ông nhấn mạnh văn nghệ sĩ là lực lượng xung kích trên mặt trận tư tưởng văn hóa, góp phần bồi đắp nền tảng tinh thần của xã hội và khơi dậy lòng yêu nước.
Theo Đại tướng Nguyễn Trọng Nghĩa, trong giai đoạn mới, văn học nghệ thuật cần tiếp tục tập trung vào những đề tài lớn của đất nước và quân đội. Những đề tài này bao gồm hình tượng người chiến sĩ trong thời kỳ mới, nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền biên giới, biển đảo, cũng như những vấn đề phát triển đất nước trong bối cảnh chuyển đổi số.
Đối với đội ngũ nghiên cứu khoa học xã hội và nhân văn, ông đề nghị tiếp tục đẩy mạnh nghiên cứu lý luận, góp phần làm sáng rõ các vấn đề chiến lược của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Theo báo cáo của Cục Tuyên huấn, Tổng cục Chính trị, trong những năm gần đây, hoạt động sáng tác văn học nghệ thuật trong quân đội có nhiều chuyển biến tích cực. Nhiều tác phẩm phản ánh sinh động hình ảnh Bộ đội Cụ Hồ trong chiến đấu cũng như trong các nhiệm vụ mới thời bình.
Các hoạt động sáng tác, trại sáng tác và chuyến đi thực tế tại các đơn vị biên giới, hải đảo đã trở thành nguồn cảm hứng quan trọng cho nhiều tác giả. Một số tác phẩm đã giành các giải thưởng lớn như Giải thưởng Hồ Chí Minh, Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật và nhiều giải thưởng chuyên ngành.
Bên cạnh sáng tác, công tác quảng bá văn học nghệ thuật quân đội cũng được đẩy mạnh. Nhiều sự kiện quy mô lớn đã được tổ chức, trong đó có triển lãm “80 năm văn hóa, văn nghệ Quân đội” và chương trình nghệ thuật “Những câu thơ viết nên hình đất nước”.
Những hoạt động này góp phần đưa các giá trị văn hóa quân đội đến gần hơn với công chúng.
Trong bối cảnh thế giới còn nhiều biến động, nhiều đại biểu cho rằng văn học nghệ thuật về đề tài lực lượng vũ trang và chiến tranh cách mạng vẫn giữ vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần xã hội.