Con đường không còn bóng trâu bò
Buổi sáng cuối tuần trên tuyến DT722 qua thôn Lán Tranh (xã Đam Rông 4, tỉnh Lâm Đồng), những chiếc xe nối nhau chạy qua con đường sạch sẽ, hai bên là vườn cà phê xanh ngắt. Không còn cảnh trâu bò thong thả đi giữa đường như trước.
Với chị Rơ Ông Ka Tý, người dân thôn Lán Tranh, sự thay đổi ấy dễ nhận thấy nhất mỗi ngày. “Con đường sạch sẽ, khang trang khiến người dân ai cũng hài lòng, khác hẳn trước đây”, chị Tý nói.
Trước đây, trâu bò được người dân thả rông theo tập quán lâu đời. Những đàn gia súc đi trên đường không chỉ gây mất vệ sinh mà còn tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông. Vào mùa mưa, chất thải gia súc theo nước chảy xuống khu dân cư, ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân.
Ông Rơ Ông Ha Thoanh - Trưởng ban Công tác Mặt trận thôn Lán Tranh cho biết, tuyến DT722 chạy qua địa bàn thôn khoảng 6km. Phần lớn người dân là đồng bào dân tộc Cil, từng quen với hình thức chăn thả tự do.
Chính quyền địa phương đã nhiều lần tuyên truyền, vận động, thậm chí hỗ trợ xây dựng khu vực nhốt gia súc tập trung. Tuy nhiên, trong quá trình thực hiện phát sinh những bất cập trong việc quản lý, chăm sóc, mua bán gia súc. Một số hộ sau đó quay lại cách chăn thả cũ.
Nhưng khi đường sá được đầu tư, dân cư đông hơn, diện mạo nông thôn thay đổi, tập quán này bắt đầu bộc lộ những bất tiện. Không chỉ gây mất vệ sinh, trâu bò còn đi vào vườn cà phê, vườn chuối của các hộ dân, ảnh hưởng đến sản xuất.
“Bò nuôi nhốt cũng hạn chế tình trạng mất cắp. Phân chuồng có thể tận dụng để bón cho cà phê, cải tạo đất, giảm chi phí mua phân bón”, chị Kra Jan Ka Hoa (người dân thôn Lán Tranh) chia sẻ.
Từ thực tế đó, xã Đam Rông 4 tăng cường vận động người dân thay đổi tập quán. Các hộ được tuyên truyền, ký cam kết thực hiện hương ước của thôn; những trường hợp cố tình thả gia súc, gia cầm gây ảnh hưởng đến khu dân cư sẽ bị xử lý.
Điều đáng nói, sự thay đổi không chỉ đến từ những quy định. Người dân bắt đầu tự thay đổi cách chăn nuôi. Nhiều hộ chủ động làm chuồng, nhốt gia súc vào ban đêm. Ban ngày, thay vì để trâu bò tự do trên đường, người dân chăn dắt tại những khu vực phù hợp. Một thói quen cũ đang dần được thay thế bằng cách làm phù hợp hơn với cuộc sống mới.
Từ đường làng đến những tuyến hoa
Theo ông Lơ Mu Ha Poh - Phó Bí thư Đảng ủy xã Đam Rông 4, tình trạng gia súc thả rông từng là vấn đề được người dân phản ánh nhiều lần, bởi liên quan trực tiếp đến vệ sinh môi trường, mỹ quan và sản xuất. Để giải quyết, cấp ủy, chính quyền xã phối hợp với già làng, người có uy tín và các cơ sở tôn giáo cùng tuyên truyền, vận động bà con.
“Bảo vệ môi trường phải gắn với đời sống và sinh kế của người dân. Chúng tôi vận động bà con chăn dắt trực tiếp, chủ động nuôi nhốt, không để gia súc đi trên đường giao thông hoặc vào khu vực sản xuất của người khác”, ông Ha Poh cho biết.
Theo ông Ha Poh, thực tiễn ở các khu vực trước đây cho thấy, khi cả hệ thống chính trị cùng vào cuộc, phát huy vai trò của già làng, người có uy tín và kiên trì vận động, những tập quán tồn tại lâu năm có thể từng bước thay đổi.
Cùng với chăn nuôi, xã Đam Rông 4 đang chú trọng xây dựng cảnh quan nông thôn. Các điểm tập kết, bãi rác được quy hoạch; rác thải sinh hoạt trên các tuyến đường chính được tổ chức thu gom. Các thôn duy trì những đợt ra quân dọn vệ sinh, chỉnh trang khu dân cư.
Ở những nơi có lợi thế về cảnh quan và văn hóa như Đưng K’Nớ, Lán Tranh, câu chuyện môi trường còn được đặt trong bài toán phát triển du lịch. Một số tuyến đường đang được trồng và chăm sóc hoa, cây xanh. Tuyến đường hoa mai anh đào tại khu vực Đưng K’Nớ và Lán Tranh được kỳ vọng trở thành điểm nhấn cảnh quan, góp phần tạo thêm sản phẩm phục vụ du khách.
Địa phương cũng tính đến việc xây dựng những công trình cảnh quan mang dấu ấn riêng, qua đó quảng bá hình ảnh và từng bước tạo thương hiệu du lịch.
Khi nếp sống xanh bén rễ
Ở Đam Rông 4, thay đổi môi trường không bắt đầu bằng những điều lớn lao. Đó có thể là một hộ dân làm chuồng nhốt bò thay vì thả rông. Một người dân tận dụng phân chuồng bón cho cà phê. Một tuyến đường được quét dọn sạch sẽ. Hay những hàng cây, luống hoa được trồng thêm bên đường.
Những việc làm ấy, khi được thực hiện thường xuyên, đang tạo ra thay đổi lớn hơn: người dân dần coi môi trường sạch đẹp là một phần của chất lượng cuộc sống. Với một địa bàn đang từng bước phá thế “ngõ cụt”, kết nối giao thông với trung tâm Đà Lạt và hướng đến phát triển du lịch, giữ gìn cảnh quan càng trở nên quan trọng.
Con đường sạch hơn không chỉ thuận tiện cho việc đi lại. Những hàng cây, tuyến hoa không chỉ làm đẹp làng quê. Đó còn là cách người dân tự tạo dựng một không gian sống tốt hơn cho chính mình và một hình ảnh đẹp hơn để chào đón du khách.
Từ những thay đổi trong chuồng trại đến từng mét đường làng, một nếp sống mới đang hình thành ở Đam Rông 4 - nếp sống biết giữ gìn môi trường từ những việc rất nhỏ.
MỤC TIÊU XANH ĐẾN NĂM 2030
Theo Kế hoạch bảo vệ môi trường tỉnh Lâm Đồng, giai đoạn 2026 - 2030, tỉnh đặt mục tiêu 95% rác thải sinh hoạt đô thị và 90% rác thải sinh hoạt nông thôn được thu gom, xử lý; duy trì tỷ lệ che phủ rừng từ 46,2% trở lên. Tỉnh cũng phấn đấu 100% nguồn thải lớn được quan trắc tự động, giảm tối thiểu 16% phát thải khí nhà kính so với kịch bản phát triển thông thường (BAU).
Đây là những mục tiêu được UBND tỉnh Lâm Đồng ban hành tại Quyết định 1058/QĐ-UBND ngày 26/3/2026, trong đó nhấn mạnh, phát triển kinh tế phải gắn với bảo vệ môi trường, thúc đẩy kinh tế tuần hoàn và sử dụng hiệu quả tài nguyên.
