Sáng 6/8, Quốc hội thảo luận tổ về một số nội dung quan trọng, trong đó có chủ trương đầu tư Dự án Vành đai 5 – Vùng Thủ đô.
Tái định cư phải đi trước một bước
Đại biểu Dương Đức Hải (đoàn Hà Nội) bày tỏ đồng tình với việc triển khai đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô và ưu tiên khoảng 116km đoạn phía đông trong giai đoạn 2026 – 2030, do nhu cầu vận tải rất lớn.
Theo ông Hải, đây là mắt xích kết nối của trục phát triển phía Tây, có vai trò giảm tải cho Vành đai 4 và các đường hướng tâm, tạo động lực cho các đô thị vệ tinh phía tây Thủ đô Hà Nội. Vì thế, trong giai đoạn 2026 – 2030, cần bố trí vốn cho công tác chuẩn bị đầu tư, cắm mốc giới và từng giai đoạn giải phóng mặt bằng, tạo quỹ đất cho đoạn qua Hà Nội.
“Vừa rồi, triển khai đường Vành đai 4 cho ta thấy, chi phí giải phóng mặt bằng thường tăng rất nhanh theo thời gian. Do vậy, việc giữ mặt bằng sớm là giải pháp tiết kiệm ngân sách hiệu quả”, ông Hải đề xuất.
Về vấn đề vốn, trong các đề xuất, ông Hải nêu, phải có cơ chế xử lý dự án thành phần chậm tiến độ hoặc địa phương không bố trí đủ vốn đúng cam kết. Như vậy mới đảm bảo tính hiệu quả, chứ nếu chỉ dừng lại ở việc đôn đốc, nhắc nhở thì rất khó đảm bảo tiến độ chung của dự án rất lớn.
Ông Hải cũng nêu về vấn đề nguyên tắc, tái định cư phải đi trước một bước, hoàn thành khu tái định cư với hạ tầng kỹ thuật, hạ tầng xã hội đồng bộ trước khi ban hành quyết định thu hồi đất. Phải có phương án ổn định sinh kế, chuyển đổi nghề, đào tạo và giải quyết việc làm cho các hộ bị thu hồi đất nông nghiệp – là phần bắt buộc, có kinh phí riêng và có chỉ tiêu đánh giá.
Đáng chú ý, theo ông Hải, cần thống nhất nguyên tắc xác định đơn giá bồi thường giữa các địa phương giáp ranh trên cùng 1 tuyến để hạn chế việc khiếu nại, so bì…
Ông Hải đề xuất thành lập Ban Chỉ đạo liên vùng do Chính phủ đứng đầu, có thẩm quyền quyết định các vấn đề liên tỉnh về tiến độ, đơn giá, mỏ vật liệu để tránh tình trạng mỗi địa phương thực hiện một giải pháp, một cách làm khác nhau.
Phải có cơ chế quản trị quá trình hình thành giá trị đất từ khâu quy hoạch
Cùng chung mối quan tâm, đại biểu Huỳnh Quyết Thắng đề xuất, trong chủ trương đầu tư phải thể hiện rõ ý tưởng đây là một dự án liên kết vùng, chứ không thể chia thành 22 dự án thành phần thuộc về các tỉnh, thành phố mà không có sự liên kết, điều phối. TP Hà Nội đóng vai trò chủ trì, cùng với các tỉnh thành phố khác, có sự điều phối của Trung ương.
Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thị Lan nhấn mạnh, tuyến đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô là rất cần thiết và có ý nghĩa chiến lược, không chỉ giải quyết ùn tắc giao thông, tăng cường kết nối vùng mà còn tạo động lực mở rộng không gian phát triển cho thành phố Hà Nội và các địa phương trong vùng Thủ đô trong nhiều thập kỷ tới.
Bà Lan kiến nghị, phải làm rõ nguồn vốn thực hiện dự án, cơ chế phối hợp giữa các địa phương; về hiệu quả đầu tư và cơ chế khai thác giá trị tăng thêm từ đất…
“Báo cáo thẩm tra cũng đã nêu rõ cần làm rõ cơ chế khai thác giá trị tăng thêm từ đất, nguyên tắc phân chia nguồn thu và giải pháp phòng ngừa đầu cơ đất đai. Điều quan trọng không chỉ là khai thác, mà là quản trị giá trị đất đai như thế nào. Ví dụ, một khu đất nông nghiệp ban đầu giá trị không cao, nhưng khi nhà nước đầu tư đường Vành đai 5, hình thành các nút giao và hạ tầng kết nối, giá trị đất tăng lên nhiều lần. Phần tăng thêm này chủ yếu do nhà nước đầu tư hạ tầng bằng ngân sách, chứ không phải do người sử dụng đất đầu tư. Vì thế, phải có cơ chế quản trị quá trình hình thành giá trị đất từ khâu quy hoạch, công khai thông tin, kiểm soát đầu cơ, khai thác nguồn thu đến phân bổ nguồn lực phục vụ lợi ích chung”, bà Lan nói.
Đại biểu Nguyễn Ngọc Việt cũng nhấn mạnh vai trò quan trọng của Dự án đường Vành đai 5 -Vùng Thủ đô, cho rằng, tuyến đường sẽ giúp các khu vực khó khăn của TP Hà Nội bứt phá, phát triển vượt bậc.
Ông Việt đề nghị, cần xác định ưu tiên rõ ràng, triển khai các dự án thành phần nào trước, hạng mục nào trước, khai thác quỹ đất hai bên trục đường ra sao để tạo nguồn lực tài chính tái đầu tư hạ tầng.
Ông Việt cũng lưu ý, ngay từ bây giờ cần quản lý chặt chẽ đất đai liên quan đến dự án, tuyệt đối không để xảy ra tình trạng trục lợi chính sách đền bù, giải phóng mặt bằng…
