Góp ý về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước (TNBTCNN), ĐBQH Trần Văn Đăng nhất trí với phương án Chính phủ đề xuất bổ sung quy định: “Trường hợp luật khác có quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước thì việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước áp dụng theo luật đó” vào khoản 1 Điều 4.
Theo đại biểu, Luật TNBTCNN hiện hành quy định việc bồi thường của Nhà nước được thực hiện theo quy định của Luật này. Tuy nhiên, thực tế đang có một số luật quy định khác về phạm vi TNBTCNN so với Luật TNBTCNN.
Do đó, việc sửa đổi, bổ sung quy định về phạm vi trách nhiệm bồi thường là cần thiết, vừa bảo đảm tính khả thi, dễ áp dụng, vừa khắc phục tình trạng mâu thuẫn, chồng chéo, thiếu thống nhất giữa Luật TNBTCNN với một số luật khác.
Đại biểu cho rằng quy định mới sẽ tạo cơ chế để Quốc hội thực hiện quyền lập pháp phù hợp với yêu cầu thực tiễn, kịp thời phản ứng chính sách, không tạo ra khoảng trống pháp lý, nhất là trong những lĩnh vực có tính đặc thù, chuyên biệt như quốc phòng, an ninh, đầu tư, đất đai, thuế.
Cùng với đó, cơ chế này góp phần bảo đảm tính ổn định của hệ thống pháp luật, tránh tình trạng nhiều luật phải sửa đổi một luật.
Theo ĐBQH Trần Văn Đăng, phạm vi TNBTCNN là nội dung rất quan trọng. Khi quyết định vấn đề này, Quốc hội phải đánh giá, xem xét kỹ lưỡng việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường của Nhà nước như thế nào, tại luật nào. Đây là vấn đề về kỹ thuật lập pháp do Quốc hội quyết định căn cứ vào yêu cầu thực tiễn.
Vì vậy, việc bổ sung quy định như dự thảo Luật không đồng nghĩa với việc mở rộng nội dung phạm vi TNBTCNN tại các luật khác, mà tạo cơ chế mang tính kỹ thuật lập pháp để Quốc hội linh hoạt quyết định vấn đề này theo đúng thẩm quyền.
Một nội dung được đại biểu Trần Văn Đăng đặc biệt phân tích là phạm vi TNBTCNN trong lĩnh vực thuế.
Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung khoản 9 Điều 17 theo hướng Nhà nước có trách nhiệm bồi thường thiệt hại trong trường hợp “thực hiện hành vi trái pháp luật trong hoạt động quản lý thuế và các khoản thu khác theo Luật Quản lý thuế”.
Đại biểu cho rằng phương án Chính phủ trình là phù hợp, bảo đảm tính công khai, minh bạch, rõ ràng và cụ thể.
Theo ông, Luật Quản lý thuế năm 2019, được sửa đổi, bổ sung năm 2024, đã quy định cơ quan quản lý thuế có trách nhiệm bồi thường thiệt hại cho người nộp thuế theo quy định của pháp luật về TNBTCNN.
Trong khi đó, khoản 9 Điều 17 Luật TNBTCNN quy định phạm vi trách nhiệm bồi thường trong lĩnh vực thuế gồm các hành vi như áp dụng thuế, phí, lệ phí trái pháp luật; thu thuế, phí, lệ phí trái pháp luật; truy thu thuế, hoàn thuế trái pháp luật; thu tiền sử dụng đất trái pháp luật.
Tuy nhiên, Luật Quản lý thuế năm 2025 đã xác định rõ hơn trách nhiệm của cơ quan, công chức quản lý thuế. Theo đó, trường hợp gây thiệt hại trái pháp luật trong quản lý thuế, thuộc nội dung quản lý thuế do luật quy định, thì cơ quan, công chức quản lý thuế phải bồi thường; việc giải quyết bồi thường được thực hiện theo Luật TNBTCNN.
Theo ĐBQH Trần Văn Đăng, quy định này đã mở rộng phạm vi TNBTCNN so với Luật Quản lý thuế năm 2019, được sửa đổi, bổ sung năm 2024, và Luật TNBTCNN năm 2017 theo hướng “gây thiệt hại trái pháp luật đến đâu thì bồi thường đến đó”, không giới hạn trong một nhóm hành vi cụ thể.
“Do đó, để bảo đảm tính đồng bộ, thống nhất với Luật Quản lý thuế năm 2025 về phạm vi TNBTCNN trong lĩnh vực thuế, dự thảo Luật lần này sửa đổi khoản 9 Điều 17 theo hướng chỉ dẫn chiếu đến Luật Quản lý thuế năm 2025 là phù hợp”, đại biểu Trần Văn Đăng nêu.
Theo đại biểu, quy định về phạm vi TNBTCNN trong Luật Quản lý thuế năm 2025 phù hợp với tinh thần của Hiến pháp, đó là cơ quan nhà nước, công chức khi thực thi công vụ trái pháp luật gây thiệt hại cho người dân, doanh nghiệp thì phải bồi thường, trừ trường hợp có quy định miễn trừ trách nhiệm bồi thường.
Tuy nhiên, ĐBQH Trần Văn Đăng lưu ý, việc xác định phạm vi trách nhiệm bồi thường phải được xem xét đầy đủ, toàn diện trong tổng thể các chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước về cán bộ, công chức.
Theo ông, cơ chế bồi thường phải bảo đảm sự công bằng không chỉ cho người dân, doanh nghiệp mà còn phải có cơ chế bảo vệ quyền, lợi ích chính đáng của cán bộ, công chức trong quá trình thực thi công vụ.
Mục tiêu là xử lý nghiêm hành vi thực thi công vụ trái pháp luật gây thiệt hại, nhưng không được tạo ra tâm lý e ngại, sợ trách nhiệm, không dám quyết định trong đội ngũ cán bộ, công chức.
Qua rà soát, đại biểu cho biết khoản 9 Điều 17 Luật TNBTCNN năm 2017 chỉ quy định 4 nhóm hành vi trong lĩnh vực quản lý thuế. Tuy nhiên, riêng nhóm hành vi “áp dụng thuế, phí, lệ phí” lại không được quy định cụ thể là một hành vi trong Luật Quản lý thuế mà được hiểu bao gồm toàn bộ các hành vi của cơ quan quản lý thuế, công chức quản lý thuế trong việc quản lý các loại thuế, phí, lệ phí.
Thực tiễn 8 năm thi hành Luật TNBTCNN cho thấy chỉ có 3 vụ việc trong lĩnh vực thuế phải bồi thường, với 3 hành vi trái pháp luật gồm không khấu trừ thuế; thu tiền chậm nộp thuế; không tính tiền chậm nộp thuế.
Đáng chú ý, cả 3 hành vi này đều không được quy định cụ thể trong Luật TNBTCNN mà được xác định căn cứ vào Luật Quản lý thuế và thuộc nhóm hành vi “áp dụng thuế, phí, lệ phí trái pháp luật”.
Từ thực tiễn này, đại biểu cho rằng việc thiết kế quy định theo hướng dẫn chiếu đến luật chuyên ngành là phù hợp, giúp hệ thống pháp luật vừa thống nhất vừa có khả năng bao quát những tình huống phát sinh trong thực tế.
Bên cạnh vấn đề thuế, ĐBQH Trần Văn Đăng cũng đồng tình với việc bổ sung quyền được bồi thường của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực và người thân của người đấu tranh chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực như dự thảo Luật.
Theo đại biểu, quy định này phù hợp nhằm thể chế hóa đầy đủ các nội dung của Quy định số 231-QĐ/TW, đồng thời bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ, chặt chẽ và khả thi của hệ thống pháp luật.
