Những bác sĩ trong phòng mổ hôm ấy không dám nghĩ rằng chỉ vài ngày sau, họ sẽ lại đứng trước một trái tim mới và chuẩn bị đặt nó vào lồng ngực bệnh nhân cũ…
Người đàn ông 50 tuổi nhập viện khi đã suy tim giai đoạn cuối. Ghép tim không còn là một lựa chọn xa xôi. Đó là cơ hội sống.
Ngày 25/7, anh được ghép tim từ một người hiến chết não. Những giờ đầu tiên sau ca mổ khiến các bác sĩ thêm hi vọng. Trái tim ấy dường như đang bắt đầu một cuộc đời thứ hai.
Nhưng hi vọng ấy quá ngắn. Chưa đầy 24 giờ sau, tim ghép bắt đầu suy chức năng nặng. Người bệnh buộc phải hỗ trợ tuần hoàn hoàn toàn bằng hệ thống tim phổi nhân tạo (ECMO).
Hàng loạt thăm dò được tiến hành nhằm tìm lời giải cho sự thất bại bất thường của trái tim mới. Cuối cùng, người bệnh được xác định suy chức năng tạng ghép tiên phát - một biến chứng nặng và có tiên lượng rất xấu.
48 giờ tiếp theo là cuộc chạy đua với thời gian. Trái tim ghép không hồi phục. Cơ thể bắt đầu suy đa tạng đồng nghĩa với việc mỗi giờ trôi qua cánh cửa sự sống của người bệnh khép lại thêm một chút.
Trong khi các bác sĩ đang tìm mọi cách giữ người bệnh lại, có lúc như bất lực thì một trường hợp chết não hiến đa tạng được tiếp nhận tại bệnh viện. Trái tim của người hiến được đánh giá là không “lí tưởng” và không phù hợp với những ứng viên ghép tim khác đang chờ đợi. Nhưng với người đàn ông đang nằm trên giường hồi sức, tồn tại nhờ hệ thống tim phổi nhân tạo thì đây là trái tim duy nhất có thể giúp anh ở lại trần gian.
Người đàn ông 50 tuổi đã trải qua một ca đại phẫu ghép tim chỉ hai ngày trước. Cơ thể liệu còn chịu nổi thêm một cuộc mổ? Một trái tim chưa thực sự lí tưởng liệu có thể cứu được một cơ thể đã quá yếu? Và nếu ca ghép thứ hai thất bại, liệu còn cơ hội nào nữa?
Đại tá, TS Ngô Vi Hải, Chủ nhiệm Khoa Ngoại lồng ngực, trưởng kíp ghép tim khi ấy biết có một điều rõ ràng hơn tất cả những câu hỏi ấy: Nếu không làm gì, người bệnh chắc chắn sẽ tử vong. Đó là ranh giới mà những người thầy thuốc buộc phải hành động trước khi quá muộn.
Thiếu tướng, PGS. TS Phạm Thái Giang, Phó Giám đốc Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cùng các chuyên gia đã cùng phân tích từng nguy cơ, từng khả năng. Và họ cùng chung nhận định ghép tim lần thứ hai trên cùng một người bệnh chỉ trong thời gian rất ngắn là một tình huống cực kì hiếm gặp. Ở Việt Nam, đây được xác định là trường hợp đặc biệt chưa từng được thực hiện.
Một bên là nguy cơ của cuộc đại phẫu gần như không tưởng. Một bên là cái chết đang hiện hữu. Cuối cùng, họ chọn cách vượt qua rủi ro để tìm kiếm một cơ hội sống.
Ngày 28/7, quyết định được đưa ra. Người bệnh sẽ được ghép tim lần thứ hai. Chỉ ba ngày sau lần ghép đầu tiên.
Trên giường bệnh, người đàn ông đã hôn mê ba ngày. Đại tá, PGS, TS Nguyễn Minh Lý, Chủ nhiệm Khoa Gây mê hồi sức, cùng ê-kíp phải liên tục điều chỉnh áp lực tưới máu các cơ quan và não, kiểm soát tuần hoàn, hô hấp, cân bằng dịch, rối loạn đông máu và sức cản mạch phổi. Không có chỗ cho một sai sót nhỏ. Với họ, mỗi thông số đều giống như một sợi dây mỏng giữ người bệnh ở lại với sự sống.
Trong lồng ngực người bệnh, những tổ chức từng được phẫu thuật chỉ ba ngày trước không còn nguyên vẹn. Các bác sĩ phải xử lí những cấu trúc đã bị tác động bởi cuộc mổ trước, trong khi cơ thể người bệnh đã suy kiệt.
TS Ngô Vi Hải và các phẫu thuật viên thực hiện từng đường nối với sự tập trung cao nhất. Bên ngoài phòng mổ, những người theo dõi ca ghép cũng chờ đợi.
Rồi khoảnh khắc ấy đến. Trái tim thứ hai bắt đầu đập. Không phải một nhịp đập bình thường. Đó là âm thanh của một cơ hội sống vừa được mở lại. Nhưng không ai trong ê-kíp dám nghĩ rằng cuộc chiến đã kết thúc. Bởi trái tim mới vẫn còn yếu. Và cơ thể đã phải chịu quá nhiều tổn thương.
Sau ca mổ, ECMO tiếp tục được duy trì. Những ngày tiếp theo không có tiếng reo mừng. Chỉ có sự kiên nhẫn. Rồi những tín hiệu tốt dần xuất hiện. Ngày thứ 8 sau ghép, bệnh nhân cai ECMO thành công. Ngày thứ 10, anh được rút ống nội khí quản.
Ngày hậu phẫu thứ 11 trái tim thứ hai đang học cách sống trong cơ thể mới. Và cơ thể ấy cũng đang học cách đón nhận nó. Anh tập ngồi. Rồi tập đứng. Rồi tập đạp xe. Những chuyển động tưởng như rất nhỏ ấy, với người bình thường có thể chẳng đáng kể. Nhưng với người đàn ông từng đứng sát cửa tử, mỗi bước chân là một lời khẳng định rằng: Tôi vẫn còn ở đây!
Thượng tá, TS Ngô Tuấn Anh, Chủ nhiệm Khoa Phẫu thuật tim mạch, nói rằng khoảnh khắc trái tim thứ hai bắt đầu co bóp nhịp nhàng, huyết động ổn định và người bệnh dần hồi sinh sau những giờ phút căng thẳng, cả ê-kíp như trút được một gánh nặng. Với những người làm nghề y, có lẽ không có phần thưởng nào lớn hơn việc nhìn thấy một người bệnh mà họ từng nghĩ có thể mất đi, lại mở mắt và bắt đầu một ngày mới.
Người đàn ông ấy cũng hiểu mình may mắn đến nhường nào. Anh nói mình có được “trái tim thứ hai” và biết ơn những người đã hiến tặng cơ hội sống ấy. Anh nhận được thêm những buổi sáng được thức dậy. Thêm những bước chân. Thêm những cuộc trò chuyện với người thân. Thêm những ngày bình thường - thứ mà đôi khi chỉ khi đứng trước cái chết, con người mới hiểu đó là một đặc ân lớn đến thế nào.
Và từ đây, mỗi nhịp đập trong lồng ngực người đàn ông ấy sẽ là một lời nhắc nhớ về hai người đã trao đi sự sống, về những người thầy thuốc đã không bỏ cuộc trước cánh cửa tử thần, và về một điều tưởng như mong manh nhưng chưa bao giờ mất đi: Khi còn một cơ hội, sự sống vẫn xứng đáng được níu giữ đến cùng bởi những khối óc và đôi bàn tay tài hoa...
