Trong Dự thảo Báo cáo chính trị trình Đại hội XIV của Đảng, văn hóa tiếp tục được khẳng định là một trụ cột phát triển, giữ vai trò sức mạnh mềm, là hệ điều tiết cho sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Bộ Chính trị cũng ban hành Nghị quyết số Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam, trong đó chính thức lấy ngày 24/11 hằng năm là Ngày Văn hóa Việt Nam.
Với những đột phá trong cách tiếp cận, đầu tư, phát triển văn hóa, Nghị quyết số 80-NQ/TW đã mở ra niềm tin, kỳ vọng mới cho đội ngũ văn nghệ sĩ.
Trao đổi với PV Tiền Phong, nhiều chuyên gia văn hóa, đạo diễn, diễn viên bày tỏ tin tưởng vào bước phát triển mới cho văn hóa Việt Nam trong kỷ nguyên mới.
Xác lập chỉ tiêu cụ thể
Nghị quyết số 80-NQ/TW ra đời trong thời điểm lịch sử, quan trọng của đất nước. Đây cũng là thời điểm cần có một nghị quyết của Đảng về phát triển văn hóa nhằm đưa đất nước phát triển cùng nhịp độ phát triển với thế giới.
Phát triển văn hóa là quá trình lâu dài, không thể hoàn thiện hay đạt được kết quả nhanh chóng hoặc hoàn thành trong thời gian ngắn.
Mục tiêu mà Nghị quyết đề ra gắn với những mốc lịch sử quan trọng của đất nước, đó là năm 2030 - kỷ niệm 100 năm thành lập Đảng Cộng sản Việt Nam và năm 2045 - kỷ niệm 100 năm thành lập đất nước.
Nghị quyết không chỉ đưa ra những định hướng chiến lược mà còn xác lập các chỉ tiêu rất cụ thể, tạo động lực mạnh mẽ cho phát triển văn hóa. Ví dụ, phấn đấu dành khoảng 2% GDP để đầu tư cho văn hóa, với khả năng điều chỉnh tăng khi thực tiễn yêu cầu, 100% di sản văn hóa quốc gia được số hóa và đưa vào khai thác, phục vụ phát triển công nghiệp văn hóa. Bên cạnh đó, đặt mục tiêu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp khoảng 7% GDP và đến năm 2045 đạt khoảng 9% GDP.
Những chỉ tiêu cho thấy nghị quyết vừa mang tầm chiến lược dài hạn, vừa cụ thể, sát thực tiễn, phản ánh đúng quy luật phát triển của thời đại và yêu cầu của cách mạng Việt Nam.
Nghị quyết cũng xác định văn hóa không chỉ là động lực phát triển, nguồn lực nội sinh hay sức mạnh mềm của quốc gia, mà còn là hệ giá trị nền tảng có vai trò điều tiết sự phát triển nhanh và bền vững của đất nước. Hệ giá trị đó bao trùm từ giá trị văn hóa quốc gia, văn hóa gia đình đến văn hóa công sở và chuẩn mực ứng xử của mỗi cá nhân.
PGS.TS Phạm Ngọc Trung - nguyên Trưởng khoa Văn hóa và Phát triển, Học viện Báo chí và Tuyên truyền.
Hình thành hệ sinh thái văn hóa - sáng tạo
Trong bối cảnh Chính phủ đã ban hành các nghị định tháo gỡ vướng mắc về cơ chế hợp tác công - tư trong lĩnh vực văn hóa, báo chí, truyền thông, việc tận dụng nguồn lực xã hội, đặc biệt là nguồn lực từ khu vực tư nhân, trở nên hết sức cần thiết.
Điều này phù hợp với tinh thần Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân, coi doanh nghiệp là một động lực quan trọng của nền kinh tế, qua đó góp phần hình thành hệ sinh thái văn hóa - sáng tạo bền vững, tạo nền tảng cho sự phát triển lâu dài của văn hóa và công nghiệp văn hóa Việt Nam.
Việc phát triển văn hóa đòi hỏi phải xây dựng những chuẩn mực rõ ràng, trên cơ sở hệ giá trị quốc gia, đồng thời lan tỏa xuống từng lĩnh vực, từng thiết chế cụ thể, trong đó có văn hóa gia đình và các ngành công nghiệp văn hóa như điện ảnh. Các chuẩn mực này cần bao quát được thị hiếu công chúng, phản ánh đời sống xã hội một cách chân thực, đồng thời có khả năng thích ứng với những biến đổi nhanh chóng của thời đại.
Trong bối cảnh hiện nay, sự hỗ trợ của khoa học - công nghệ, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo và phân tích dữ liệu lớn, cho phép dự báo xu hướng, phân tích hành vi tiếp nhận của công chúng, từ đó hỗ trợ hiệu quả cho quá trình sáng tạo và phát triển sản phẩm văn hóa. Vì vậy, chuyển đổi số, nhất là trong lĩnh vực điện ảnh và truyền thông, mang ý nghĩa sống còn, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của các sản phẩm văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, dù công nghệ và kỹ thuật có thể nhanh chóng bắt kịp thế giới nếu được đầu tư đúng mức, yếu tố quyết định vẫn là con người và chất lượng nội dung tác phẩm.
Đồng thời, cần tăng cường sự hợp tác giữa các đơn vị nhà nước và khu vực tư nhân, trao quyền chủ động nhiều hơn cho các đơn vị sản xuất, gắn trách nhiệm với hiệu quả đầu tư và chất lượng sản phẩm.
Phó Chủ tịch Hội Điện ảnh Việt Nam Nguyễn Văn Tân.
Trông chờ thương hiệu văn hóa quốc gia
Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam mục tiêu đến năm 2030, cần có 5-10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa trong các lĩnh vực điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa, thiết kế thời trang...
Với riêng ngành công nghiệp điện ảnh Việt Nam, tôi cho rằng tiềm năng phát triển còn rất lớn, rất mạnh. Sản phẩm mang thương hiệu quốc gia về điện ảnh trước hết cần đảm bảo tiêu chí chất lượng. Điều này đòi hỏi sự chọn lọc kỹ càng về đạo diễn, diễn viên, những người làm công việc hậu kỳ. Nhân sự chất lượng mới tạo ra sản phẩm tốt, hoàn hảo.
Năm qua, điện ảnh Việt có hai tác phẩm được đánh giá rất cao, khán giả đón nhận nhiệt liệt là Mưa đỏ và Tử chiến trên không. Doanh thu của hai bộ phim phản ánh phần nào chất lượng nền điện ảnh nước nhà.
Ca sĩ, diễn viên Nhật Kim Anh.
Điểm tựa tư tưởng
Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam có ý nghĩa chiến lược lâu dài. Sau nhiều năm tập trung ưu tiên cho tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế, thực tiễn cho thấy nếu thiếu một nền tảng văn hóa vững chắc, sự phát triển sẽ thiếu chiều sâu và dễ mất cân bằng. Nghị quyết ra đời trong bối cảnh đất nước đứng trước yêu cầu phát triển bền vững, giữ gìn bản sắc và nâng cao sức mạnh nội sinh, vì vậy có thể coi đây là “điểm tựa tư tưởng” quan trọng để tái khẳng định vai trò trung tâm của văn hóa trong chiến lược phát triển quốc gia.
Nghị quyết tạo động lực rõ rệt cho toàn ngành văn hóa và những người làm văn hóa, khẳng định mạnh mẽ rằng văn hóa không phải là lĩnh vực phụ trợ mà là một trụ cột phát triển. Khi quan điểm ấy được thể chế hóa bằng nghị quyết ở tầm quốc gia, người làm văn hóa sẽ có thêm niềm tin, không gian và động lực để sáng tạo.
Đồng thời, Nghị quyết cũng mở ra cơ hội để các giá trị truyền thống, di sản, bản sắc văn hóa dân tộc được nhìn nhận không chỉ như “ký ức” mà như nguồn lực sống, có khả năng chuyển hóa thành sức mạnh mềm, thành sản phẩm văn hóa, thành động lực kinh tế - xã hội trong điều kiện mới.
Việc đặt con người vào vị trí trung tâm, nền tảng của phát triển văn hóa là điểm nhấn rất đúng và rất trúng của Nghị quyết. Văn hóa, suy cho cùng, không tồn tại ngoài con người, mà được tạo ra, gìn giữ và lan tỏa thông qua con người. Khi con người được coi là chủ thể sáng tạo, là mục tiêu và là động lực của phát triển văn hóa, thì mọi chính sách, đầu tư và hoạt động văn hóa sẽ phải quay về phục vụ việc nâng cao phẩm chất, nhân cách, năng lực sáng tạo và đời sống tinh thần của con người Việt Nam.
Về nhiệm vụ hoàn thiện thể chế, tạo đột phá chiến lược để khơi thông nguồn lực phát triển văn hóa, tôi kỳ vọng trước hết có những đổi mới sớm trong thể chế tài chính và cơ chế đầu tư cho văn hóa, bao gồm việc tạo điều kiện thuận lợi hơn cho xã hội hóa, hợp tác công - tư và phát triển công nghiệp văn hóa.
Bên cạnh đó, các quy định về quyền tác giả, quyền liên quan, bảo hộ sáng tạo và khai thác giá trị văn hóa cũng cần được hoàn thiện đồng bộ, minh bạch hơn. Khi những “nút thắt” thể chế được tháo gỡ, văn hóa sẽ thực sự trở thành một lĩnh vực hấp dẫn, có khả năng huy động nguồn lực xã hội rộng rãi và phát triển tương xứng với tiềm năng vốn có.
Chuyên gia văn hóa Phạm Việt Long.
