Đạo không cần giấu giếm
Một trong những bài thơ được dư luận “mổ xẻ” nhiệt tình để chứng minh Lâu Văn Mua “đạo” là bài Khi những ký ức khóc. Người làm nghề chỉ ra bằng chứng không thể chối cãi giữa Khi những ký ức khóc với bài When memories cry của tác giả Jyoti Joseph (Ấn Độ).
Về thời điểm ra mắt, Khi những ký ức khóc của Lâu Văn Mua công bố năm 2021, trên trang Vanvn.vn của Hội Nhà văn Việt Nam. Bài thơ của Jyoti Joseph công bố trên trang PoemHunter từ ngày 20/9/2009. Jyoti Joseph là thành viên của cộng đồng PoemHunter.
Có nhiều hình thức “ăn cắp”. Có những người “ăn cắp” kín đáo nhưng có những người “cắp” trắng trợn, lười che giấu. Lâu Văn Mua rơi vào trường hợp thứ 2. When memories cry có thể dịch là “Khi những ký ức khóc”. Đến tên bài thơ Lâu Văn Mua cũng ngại sáng tạo.
Tên bài thơ “cắp” lộ liễu nên không ngạc nhiên khi kết cấu bài thơ cũng dựa hẳn vào Jyoti Joseph, bắt đầu bằng ký ức mờ dần và chết, rồi nói đến sự già nua và niềm đam mê cháy bỏng nguội lạnh nhưng trái tim vẫn luôn tuôn chảy dòng dung nham tình yêu nồng nàn.
Lâu Văn Mua bị phản ứng mạnh mẽ khi dùng công cụ dịch thơ của Jyoti Joseph để biến thành thơ của mình. Người ta viết: “My heart beats for you/My heart will never cease to beat your name”. Lâu Văn Mua sao chép: “Trái tim tôi đập cho em/Và sẽ không bao giờ ngừng để đánh bại tên em”. “Bế” nguyên “đứa con tinh thần” của người khác về “nhà” mình mà không ngượng và không sợ bị lộ, có lẽ Lâu Văn Mua đã đánh giá thấp các đồng nghiệp và độc giả. Internet và mạng xã hội không dành riêng cho Lâu Văn Mua.
Trên trang cá nhân, một số nhà văn đã chỉ ra dẫn chứng về những bài thơ mà Lâu Văn Mua phỏng dịch của các tác giả nước ngoài, từ những tác giả nghiệp dư đến cả những tên tuổi lẫy lừng như Pablo Neruda - nhà thơ Chile đoạt giải Nobel Văn học 1971, cái tên quen thuộc với độc giả Việt Nam.
“Án tử” với người cầm bút
Chiều 20/1 Ban Chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam đã họp trực tuyến, xem xét các chứng cứ cùng đơn của tác Lâu Văn Mua và thống nhất thu hồi quyết định trao Giải Tác giả trẻ cho tập thơ Nhặt xác em chất chồng bảo tàng.
Theo thông báo của Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam: “Cây bút trẻ Lâu Văn Mua đã thừa nhận sai sót, đồng thời làm đơn xin rút khỏi giải thưởng và nhận hoàn toàn trách nhiệm về mình, xem đây là bài học sâu sắc trên con đường sáng tạo văn chương”.
Nhưng nhiều nhà văn chuyên nghiệp cho rằng hội đồng “cầm cân nảy mực” cũng không “vô can”. Nhà thơ Đặng Huy Giang phê bình: “Đọc không tinh và thiếu trách nhiệm. Trao nhầm lại thu hồi quyết định là một điều rất đáng tiếc”.
Nhiều người cầm bút phản ứng ngay từ tên tập thơ Nhặt xác em chất chồng bảo tàng. Nhà thơ Trần Nhương bình luận: “Nghe sợ. Văn học nghệ thuật gì đâu!”. Nhà thơ Lê Anh Hoài viết: “Tựa sách rất khó hiểu về cú pháp… Còn về nghĩa của nó cũng gây cảm giác ngài ngại”.
Nhưng lại có nhà thơ đánh giá hoàn toàn trái ngược: “Tập Nhặt xác em chất chồng bảo tàng viết cũng được. Nếu không dính đạo thì cũng có dấu ấn”. Theo ông, tên tập thơ không có gì đáng bàn, bởi đặt tên thế độc giả mới tò mò và nhảy vào đọc. Người nào làm sách có kinh nghiệm càng phải nghĩ được cái tên tác phẩm ấn tượng.
Cho nên ngồi “ghế nóng” trong các cuộc chấm giải văn chương bây giờ vô cùng gian nan. Internet, mạng xã hội phát triển, AI đang ngày càng chứng tỏ sức mạnh đáng gờm trên mọi lĩnh vực, khiến cho cơ hội “trộm cắp” văn chương tăng lên và người chấm giải cực kỳ khó kiểm soát, ngay cả họ là người chăm đọc, chăm xem.
“Thuốc giải “cho nạn đạo văn chương không nằm ở những người chấm giải mà ở chính tư cách của người cầm bút. Không phải lần đầu Hội Nhà văn Việt Nam phải rút quyết định trao giải cho tác giả, tác phẩm.
Đạo văn chương cũng không chỉ xảy ra ở thơ mà ở văn xuôi, ở lý luận phê bình cũng có. Người bị bóc phốt “đạo” như Lâu Văn Mua chỉ coi “tai nạn” này là “sai sót”, là bài học trên con đường sáng tạo văn chương nhưng chắc gì độc giả đã dễ tính như thế?
Trên thị trường giải trí đã và đang diễn ra quá trình thanh lọc. Khán giả đòi tẩy chay những nghệ sĩ dính “phốt”. Làng văn chương cũng nên thanh lọc mạnh. Nhà thơ Hữu Việt - Trưởng ban Nhà văn trẻ Hội Nhà văn Việt Nam - gợi ý: “Đạo văn là án tử của người viết. Nên chuyển nghề”.
Ồn ào đạo văn không chỉ ảnh hưởng tiêu cực đến người tạo ra nó mà còn tác động tiêu cực tới người đọc. Trước sự tấn công của các phương tiện giải trí nghe nhìn, thơ ca đã vô cùng khó khăn để giữ chân độc giả, những phốt đạo văn càng đẩy độc giả ra xa hơn.
Lâu Văn Mua, dân tộc Mông ở Thanh Hóa từng chia sẻ: “Tôi đến với thơ chỉ vì một lẽ ở Thanh Hóa hiện nay chưa có một ai là người dân tộc Mông làm thơ cả, khi mà người Mông ở các tỉnh khác như Lào Cai chẳng hạn đều có những nhà văn, nhà thơ làm rạng danh quê hương làng bản của họ”. Khát vọng của Lâu Văn Mua đáng cổ vũ nhưng phương thức làm “rạng danh quê hương” của anh lại đáng “tẩy chay”.
