Chiều 19/8, Quốc hội thảo luận tại tổ về định hướng chính sách sửa đổi Luật Đất đai năm 2024 và các luật liên quan.
Điều tiết chênh lệch địa tô, tránh bỏ hoang đất đai
Thảo luận tại tổ, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết, dù Luật Đất đai mới được Quốc hội thông qua năm 2024 nhưng quá trình triển khai vẫn phát sinh những vướng mắc, rất khó cho các địa phương và các bộ, ngành.
Nghị quyết 21 của Trung ương đã đưa ra những định hướng rất lớn, không chỉ sửa Luật Đất đai, Luật Nhà ở hay Luật Kinh doanh bất động sản. Chính phủ cố gắng rà soát và sửa đổi tất cả các luật có liên quan trực tiếp để bảo đảm tính đồng bộ, như các luật về đầu tư, luật về thuế.
Thủ tướng thông tin, tới đây khi trình định hướng chính sách các luật về thuế, Chính phủ sẽ phải bổ sung các quy định về cơ chế điều tiết chênh lệch địa tô, cơ chế tài chính để khuyến khích đưa đất vào sản xuất, tránh tình trạng đầu cơ hoặc bỏ hoang đất đai.
“Luật Đất đai liên quan đến rất nhiều luật khác nhau nhưng trước hết ưu tiên cao nhất sửa đổi những luật trực tiếp triển khai các định hướng lớn”, Thủ tướng nói.
Thủ tướng đề cập những vấn đề lớn trong Luật Đất đai, trước hết là đổi mới công tác quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất. Tinh thần của Trung ương là giảm, tiến tới chỉ xây dựng một quy hoạch trong phạm vi tỉnh.
“Hiện nay chúng ta có Quy hoạch tổng thể quốc gia, Quy hoạch đô thị và nông thôn, các quy hoạch ngành thuộc thẩm quyền của Thủ tướng hoặc các bộ, ngành và địa phương… Bây giờ cố gắng tích hợp chỉ còn một quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất để các địa phương dễ thực hiện hơn”, Thủ tướng cho biết.
Thủ tướng lưu ý phải thiết lập các tiêu chí, điều kiện và cơ chế giám sát cực kỳ chặt chẽ, không để xảy ra tình trạng tự ý điều chỉnh quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất nhằm thay đổi mục tiêu sử dụng, đảm bảo tuân thủ theo đúng quy hoạch. Vì thế, theo Thủ tướng, cần cụ thể hóa các tiêu chí này trong luật.
Nhà nước quyết định giá đất trên cơ sở dữ liệu
Về hoàn thiện cơ chế giao đất, cho thuê đất và chuyển mục đích sử dụng đất, Thủ tướng nhấn mạnh nguyên tắc cốt lõi là phải công khai, minh bạch, có cạnh tranh, lựa chọn nhà đầu tư đủ năng lực và có kế hoạch sử dụng đất hiệu quả.
“Nhưng luật phải phân định rõ ràng các trường hợp áp dụng đấu giá quyền sử dụng đất, đấu thầu dự án có sử dụng đất và các trường hợp giao đất trực tiếp. Đồng thời, cần quy định minh bạch về phương thức nộp tiền sử dụng đất”, Thủ tướng nêu định hướng.
Thủ tướng cho biết nhiều nhà đầu tư lớn, như đầu tư vào các khu công nghiệp quy mô lớn, mong muốn được có cơ chế rõ ràng nộp tiền thuê đất một lần hay nộp hằng năm, để chủ động tính toán phương án tài chính.
Đề cập một trong những vấn đề quan trọng nhất về giá đất, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho rằng, điều này phần nào trả lời được câu hỏi “tại sao giá nhà cao?”.
Theo Thủ tướng, giá đất theo thị trường thì bắt buộc các địa phương phải tính giá đất rất cao. “Giá đất là đầu vào của tất cả dự án và đầu vào của nền kinh tế. Khi giá cao thì tất cả chi phí sẽ cộng vào, chưa kể nhà đầu tư còn phải vay vốn và quy trình giao đất với thủ tục hành chính kéo dài, tất cả những cái đó cộng vào sẽ đẩy chi phí sản phẩm cuối cùng tăng, khiến giá nhà cao”, Thủ tướng nêu rõ.
Muốn giải quyết vấn đề này, theo Thủ tướng phải giải quyết đồng bộ. Nhà nước quyết định giá đất trên cơ sở dữ liệu và phương pháp khoa học công khai, minh bạch; kết nối liên thông cơ sở dữ liệu đất đai với các dữ liệu chuyên ngành khác. Tức là ở đây Nhà nước điều tiết giá đất, phải có vai trò quản lý của Nhà nước mới kiểm soát được chi phí đầu vào.
Thủ tướng cũng nhấn mạnh yêu cầu thủ tục hành chính đơn giản, minh bạch, công khai về việc giao đất cho nhà đầu tư, rút ngắn quy trình thủ tục. “Với giải pháp đồng bộ như vậy mới giảm được chi phí đầu vào, kiểm soát được giá nhà, giá đất”, Thủ tướng nói, cho rằng, tất cả chi phí phải được tính toán rõ ràng bằng các quy định cụ thể trong luật.
Đề xuất chuyển tiền bồi thường sang góp cổ phần dự án
Liên quan nội dung thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, Thủ tướng chia sẻ bước đột phá quan trọng là chuyển từ tư duy "bồi thường tài sản bị thu hồi" sang "tái thiết cuộc sống cho người dân" khi Nhà nước thu hồi đất, cải thiện điều kiện sống cho người dân.
Thủ tướng nhấn mạnh đây là tư duy quan trọng nhất, từ đó chuyển tải thành cơ chế phù hợp trong luật, đi kèm đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, phân cấp phân quyền để rút ngắn thời gian thực hiện dự án bồi thường tái định cư.
“Mỗi lần giao đất, thủ tục, quy trình kéo dài hằng năm, chưa nói đến vấn đề phát sinh, thì các dự án đầu tư như thế tất cả chi phí đều dội vào giá”, Thủ tướng nói và nhấn mạnh cần công khai, minh bạch và có những quy định cụ thể trong luật.
Tại đoàn Hà Nội, cũng thảo luận về vấn đề bồi thường tái định cư, đại biểu Tạ Đình Thi cho rằng, việc trả tiền bồi thường một lần có thể giải quyết nhu cầu trước mắt. Tuy nhiên, nhiều hộ gia đình, sau khi nhận một khoản tiền lớn, không có kỹ năng, kiến thức quản lý tài chính để sử dụng hiệu quả, dẫn đến rơi vào cảnh khó khăn, mất sinh kế lâu dài, dễ phát sinh khiếu kiện và bất ổn xã hội.
Đại biểu Đoàn TP Hà Nội đề nghị cần nghiên cứu một mô hình bồi thường mới: chuyển một phần hoặc toàn bộ giá trị bồi thường thành cổ phần góp vào dự án phát triển. “Đây là một cách làm mới, nhằm bảo đảm sinh kế bền vững cho người dân có đất bị thu hồi”, ông nói.
Theo ông, nếu thực hiện theo mô hình này, người dân có thể trở thành cổ đông, hưởng cổ tức hoặc lợi ích từ dự án thay vì chỉ nhận khoản tiền một lần. Cách làm này cũng tạo thêm động lực để người dân tham gia giám sát dự án khi trở thành cổ đông để đảm bảo dự án được thực hiện hiệu quả, minh bạch; đồng thời tạo ra sự đồng thuận xã hội, thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
Đại biểu Tạ Đình Thi cho rằng đây là chính sách mới, cần thí điểm thận trọng, có lộ trình, quy định rõ tỷ lệ chuyển đổi, cơ chế quản lý, giám sát và đặc biệt phải bảo đảm quyền lựa chọn của người dân, tránh áp đặt...
