Mất ngủ vì… tờ giấy hẹn
Nửa năm trước, chị Kim Liên (36 tuổi, ngụ xã Hưng Long, TPHCM) được bạn rủ mua bạc thay vì gửi tiết kiệm ngân hàng. Khi đó, mỗi lượng bạc chỉ khoảng 1,5 triệu đồng. Thấy lạ lẫm, lại không rõ cơ chế tăng giảm giá, chị chần chừ chưa dám xuống tiền.
Đến khi giá bạc tăng mạnh, có lúc chạm mốc 96 triệu đồng/kg, chị Liên quyết định rút tiền tích cóp để tập tành đầu tư. Thời điểm chị mua, giá khoảng 83 triệu đồng/kg. Hai ký bạc ngốn gần 170 triệu đồng là toàn bộ số tiền tiết kiệm của gia đình.
Thế nhưng, sau khi thanh toán đủ tiền, chị không được nhận bạc ngay mà chỉ cầm một tờ giấy hẹn, hứa đến tháng 8 mới giao hàng. “Tôi mua từ tháng 3, tháng 8 mới có bạc, tức gần nửa năm chờ đợi” - chị Liên kể.
Từ ngày cầm tờ giấy hẹn, chị Liên bắt đầu chuỗi ngày thấp thỏm. Toàn bộ tiền tiết kiệm đã chuyển thành… một tờ giấy hẹn. Trong lúc này, gia đình lại phát sinh việc cần tiền gấp. Không còn khoản dự phòng, chị Liên phải chạy vạy khắp nơi, thậm chí vay nóng hơn trăm triệu đồng để xoay xở.
“Từ chỗ có tiền tiết kiệm, giờ tôi thành con nợ, phải trả lãi từng ngày. Tôi chưa dám nói với chồng chuyện đã rút sạch tiền đi mua bạc. Áp lực trả nợ khiến tôi nhiều đêm mất ngủ” - chị Liên nói.
Không riêng chị Liên, anh Huy Vũ (32 tuổi, ngụ phường Gò Vấp) cũng mua bạc và nhận giấy hẹn giao hàng sau nhiều tháng. Có lần, anh suýt mất trắng khi tờ giấy hẹn được cất trong ví. Một bữa nhậu say về, con nhỏ nghịch ví, tưởng tờ giấy là vé số nên suýt xé. May mắn vợ phát hiện kịp, nếu không anh không biết lấy gì làm căn cứ nhận hàng.
Mua vàng ở hội nhóm online
Ở một diễn biến khác, chị Thu Minh (46 tuổi) nhiều lần xếp hàng tại các tiệm vàng lớn nhưng chỉ mua được nhỏ giọt 5 phân đến 1 chỉ, thậm chí có hôm xếp hàng dài vẫn trắng tay. Sốt ruột, chị tham gia các hội nhóm trao đổi vàng trên mạng để mua số lượng lớn hơn.
“Tôi mua được gần 5 lượng vàng SJC từ các hội nhóm. Có người đưa giấy tờ đầy đủ, có người không đưa giấy nhưng họ cam kết vàng thật 100%, bán ở tiệm vàng cũng được. Khi đó giá khoảng 100 triệu đồng/lượng” - chị Minh kể.
Có vàng trong tay nhưng nỗi lo không vơi, nhất là khi nhiều chuyên gia cảnh báo vàng giả tràn lan, giấy chứng nhận cũng có thể bị làm giả tinh vi. Theo lời chị Minh, vợ chồng chị đã bán mảnh đất ở Tây Ninh được hơn 400 triệu đồng, vay thêm người thân gần trăm triệu để đầu tư. “Nếu mua phải vàng giả thì coi như mất trắng” - chị lo lắng.
Do khó mua vàng tại các điểm chính thức, không ít người tìm đến thị trường tự do. Tuy nhiên, giao dịch ngoài hệ thống được cấp phép tiềm ẩn nguy cơ mua phải vàng kém chất lượng, bị lừa đặt cọc, thậm chí chiếm đoạt tài sản.
Không đầu tư kiểu “sợ lỡ cơ hội”
Trước làn sóng người trẻ đổ xô mua bạc vì “giá còn mềm”, thậm chí chấp nhận cầm giấy hẹn 4–5 tháng, TS kinh tế Đinh Thế Hiển cho rằng, điều cốt lõi không phải giá bạc có tăng nữa hay không mà là cách tiếp cận đầu tư.
Theo ông Hiển, nguyên tắc đầu tiên của đầu tư không phải tìm kiếm lợi nhuận cao mà là bảo toàn đồng tiền. Trong bối cảnh mạng xã hội ngập tràn câu chuyện làm giàu nhanh, nhiều người trẻ dễ rơi vào tâm lý “người ta làm được thì mình cũng làm được”. Nhưng đầu tư không vận hành theo cảm hứng.
Theo TS Hiển, có ba vấn đề người trẻ cần hiểu rõ khi đầu tư. Thứ nhất, phải tiếp tục làm việc và tích lũy. Thu nhập ổn định và dòng tiền đều đặn mới là nền tảng. Đầu tư không thay thế lao động, mà là phần mở rộng của quá trình tích lũy dài hạn.
Thứ hai, tài sản thường tăng chậm ở giai đoạn đầu. Chỉ khi vốn đủ lớn và thời gian đủ dài, hiệu ứng lãi kép mới phát huy. Không nên kỳ vọng vài tháng đã sinh lời đột biến. Tầm nhìn đầu tư phải tính bằng 5–10 năm.
Cuối cùng, chỉ đầu tư vào thứ mình hiểu rõ và phải đặt yếu tố an toàn lên trên hết. Thị trường bạc còn khá mới với nhiều người Việt Nam. Khi chưa nắm cơ chế cung – cầu, rủi ro thanh khoản, rủi ro pháp lý, việc bỏ tiền vào là rất mạo hiểm.
Về việc mua bạc nhưng chỉ cầm giấy hẹn, TS Hiển cho rằng, bản chất đây là giao tiền trước và chấp nhận rủi ro tín dụng với bên bán. Trong thời gian chờ đợi, nếu doanh nghiệp gặp khó khăn tài chính hoặc mất khả năng thanh toán, người mua có nguy cơ không thu hồi được tiền hoặc phải chờ xử lý tranh chấp kéo dài.
“Ngay cả khi bên bán không có ý định lừa đảo, vẫn có rủi ro khách quan. Khi mình không kiểm soát được rủi ro, tốt nhất không nên đầu tư” - ông Hiển lưu ý.
Trước diễn biến phức tạp của thị trường, Ngân hàng Nhà nước Việt Nam chi nhánh Khu vực 2 (TPHCM) đã yêu cầu tăng cường quản lý, loại bỏ các yếu tố phi thị trường nhằm ổn định thị trường vàng.
Theo quy định, người dân chỉ được mua bán vàng miếng SJC tại các tổ chức tín dụng và doanh nghiệp được cấp phép. Việc giao dịch tại đơn vị không có giấy phép là trái quy định tại Nghị định 24 và có thể bị xử phạt theo Nghị định 88.
Đại diện cơ quan quản lý nhấn mạnh, vàng là tài sản tài chính có biến động giá cao. Người dân cần cân nhắc kỹ, tuân thủ pháp luật, tránh chạy theo tâm lý “sợ bỏ lỡ cơ hội”.