TPO - Hơn một thế kỷ tồn tại, làng nón Trường Văn, tỉnh Thanh Hóa vẫn bền bỉ giữ nghề, tạo sinh kế cho hàng nghìn lao động và lưu giữ nét văn hóa truyền thống giữa nhịp sống hiện đại.
Làng nghề nón lá ở xã Trường Văn có nguồn gốc từ vùng Trường Giang xưa, hình thành khoảng những năm 1867. Qua nhiều biến động, nghề làm nón thủ công vẫn được người dân duy trì, trở thành làng nghề có tiếng và thương hiệu đặc biệt cho địa phương.Theo người dân địa phương, nghề làm nón lá tại đây ban đầu chỉ là quy mô vài gia đình, rồi dân lan tỏa thành sinh kế cộng đồng với hàng trăm hộ dân. Năm 2014, nghề làm nón lá Trường Giang được công nhận là làng nghề truyền thống. Sản phẩm này sau đó lọt top 100 thương hiệu nổi tiếng và được bảo hộ nhãn hiệu tập thể vào năm 2016.Để hoàn thiện một chiếc nón, người thợ phải trải qua nhiều công đoạn công phu. Từ chọn lá, phơi lá. Khi lá chuyển màu trắng ngà, người thợ phải hong sương cho thân lá mềm, dai.Lá nón được là phẳng để từng thớ lá mềm mại mà không giòn gãy.
"Mỗi công đoạn đều có vai trò riêng, thiếu một bước là không thành sản phẩm. Trong đó phải kể đến công đoạn làm vành. Vành nón phải được vót từ tre, chuốt mỏng, uốn tròn bằng tay, tạo thành những vòng khung chắc chắn", bà Ngô Thị Toan (thôn Đông Hòa, xã Trường Văn) cho hay.
Hiện, cơ sở của bà Toan đang tạo việc làm thường xuyên cho khoảng 50 lao động, với sản lượng trung bình 500 chiếc nón/ngày. Thu nhập của người làm nón dao động từ 120.000 - 150.000 đồng/ngày. Trong ảnh là công đoạn người thợ xếp từng lớp lá, căn chỉnh sao cho đều và kín.Theo những người thợ lành nghề, công đoạn khâu nón đòi hỏi sự khéo léo, kiên nhẫn và chính xác. Từng mũi kim nhỏ, đều tay, chạy dọc theo vòng vành, giữ chặt từng lớp lá.
Nức vành, lồng quai những bước hoàn thiện giúp chiếc nón vừa bền, vừa có dáng thanh thoát. Người dân địa phương cho biết, hiện nay, một số khâu sản xuất đã được cơ giới hóa, nhưng phần cốt lõi cho việc làm nón vẫn dựa vào thủ công, đặt ra yêu cầu vừa bảo tồn kỹ thuật truyền thống, vừa nâng cao năng suất.
Với giá bán sản phẩm phổ biến từ 30.000 - 60.000 đồng/chiếc, riêng loại nón hai lớp có thể đạt 80.000 đồng, nghề làm nón giúp người dân nơi đây có thêm thu nhập, giải quyết được công ăn việc làm. Mỗi năm, hàng triệu sản phẩm nón lá của làng nghề được tiêu thụ rộng rãi tại nhiều tỉnh. Các sản phẩm cũng được đẩy mạnh đa dạng hóa mẫu mã, phát triển sản phẩm lưu niệm, góp phần nâng cao giá trị du lịch và quảng bá hình ảnh địa phương. Chính quyền địa phương cho biết, toàn xã có gần 2.000 hộ với hơn 5.000 lao động, chủ yếu là phụ nữ nông thôn, tham gia sản xuất nón lá. Hiện, làng nghề đang đối mặt với áp lực chuyển dịch lao động khi nhiều người trẻ rời quê tìm việc làm khác. Bên cạnh đó, giá trị sản phẩm chưa cao, phụ thuộc vào thị trường truyền thống.
