Từ một “thủ phủ ngành than”, Quảng Ninh đang từng bước định vị lại vai trò trong nền kinh tế quốc gia với mục tiêu trở thành cực tăng trưởng công nghiệp xanh, công nghiệp chế biến, chế tạo và công nghiệp công nghệ cao của phía Bắc.
Talk show “Công nghiệp Quảng Ninh tăng tốc mạnh mẽ - Động lực phát triển xanh, bền vững” do Báo Tiền Phong phối hợp UBND tỉnh Quảng Ninh tổ chức đã phác họa rõ nét hành trình chuyển đổi ấy, đồng thời làm rõ những trụ cột chiến lược giúp địa phương duy trì đà tăng trưởng nhanh nhưng bền vững.
Tốc độ tăng trưởng thần kỳ
Phát biểu tại talk show, PGS.TS Trần Đình Thiên - Thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách của Thủ tướng, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam - nhận định, trong 5 năm trở lại đây, công nghiệp Quảng Ninh đã có sự tăng tốc mạnh mẽ với tốc độ tăng trưởng được đánh giá là “thần kỳ”. Theo ông, việc Quảng Ninh nhiều năm liền giữ vị trí dẫn đầu cả nước về Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) mới chính là động lực thực chất để thu hút đầu tư dài hạn.
Thực tế cho thấy, sau giai đoạn chịu tác động nặng nề của đại dịch COVID-19, Quảng Ninh không chỉ phục hồi nhanh mà còn bước vào một chu kỳ tăng trưởng công nghiệp mới với tốc độ hai con số. Động lực của giai đoạn này đến từ sự chuyển dịch chiến lược, từng bước giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên, chuyển sang công nghiệp chế biến, chế tạo gắn với tăng trưởng xanh.
Theo bà Nguyễn Hoài Thương - Phó Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Quảng Ninh - năm 2025 chỉ số sản xuất công nghiệp (IIP) của tỉnh ước đạt 11,94%, phản ánh rõ nét sự gia tăng về quy mô và giá trị của sản xuất công nghiệp. Đáng chú ý, trong giai đoạn 2021-2025, Quảng Ninh đã xác định công nghiệp chế biến, chế tạo là động lực tăng trưởng mới, thay thế dần vai trò dẫn dắt của các ngành khai khoáng truyền thống.
Trong 5 năm qua, lĩnh vực chế biến, chế tạo của tỉnh thu hút đầu tư tăng khoảng 5 lần so với nhiệm kỳ trước, đóng góp trên 13% GRDP, với nhiều dự án có giá trị gia tăng cao như sản xuất ô tô, thiết bị cơ khí, năng lượng mặt trời. Dù chỉ chiếm khoảng 13,25% GRDP, nhưng lĩnh vực này đạt tốc độ tăng trưởng tới 23,67%, cao gấp hơn hai lần mức tăng chung của toàn ngành công nghiệp, cho thấy vai trò “đầu kéo” ngày càng rõ nét.
Quảng Ninh cũng đẩy mạnh chuyển đổi công nghệ trong các ngành công nghiệp truyền thống, từng bước dịch chuyển sang năng lượng tái tạo, điện khí, điện gió, điện mặt trời theo định hướng phát triển bền vững và thân thiện với môi trường.
Bức tranh tăng trưởng công nghiệp năm 2025 được các chuyên gia nhìn nhận không phải là kết quả ngẫu nhiên, mà phản ánh quá trình tích lũy đầu tư có chiều sâu trong nhiều năm. Tính lũy kế từ tháng 11/2020 đến tháng 9/2025, tổng vốn đầu tư thu hút vào ngành công nghiệp của Quảng Ninh đạt trên 217.681 tỷ đồng, tương đương hơn 9 tỷ USD, gấp 4,35 lần mục tiêu đặt ra cho cả giai đoạn.
Trong tổng vốn này, vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài chiếm tới 76,5%, tập trung chủ yếu vào các khu kinh tế, khu công nghiệp với các dự án chế biến, chế tạo quy mô lớn. Chính nền tảng tích lũy này đã tạo điều kiện để nhiều dự án bước vào giai đoạn vận hành ổn định, mở rộng công suất và phát huy hiệu quả rõ nét, đóng góp trực tiếp vào tăng trưởng GRDP của tỉnh.
Chuyển đổi số và đổi mới sáng tạo - động lực dài hạn
Ông Trương Mạnh Hùng - Giám đốc Ban Quản lý Khu kinh tế tỉnh Quảng Ninh - cho biết, tỉnh xác định rất rõ các trụ cột khác biệt trong thu hút đầu tư, đặc biệt là FDI. Trong đó, cải cách thể chế và xây dựng chính quyền liêm chính, kiến tạo, hành động và phục vụ được coi là nền tảng then chốt.
Đột phá về hạ tầng là lợi thế nổi trội của Quảng Ninh. Tỉnh hiện sở hữu hệ thống cao tốc dài và liên hoàn, cảng biển nước sâu và sân bay quốc tế, tạo lợi thế logistics vượt trội, kết nối liên vùng và liên quốc gia thông suốt. Vị trí địa kinh tế đặc biệt, giáp Trung Quốc qua cửa khẩu quốc tế Móng Cái và cận kề các trung tâm kinh tế lớn như Hà Nội, Hải Phòng giúp Quảng Ninh được Trung ương xác định là cực tăng trưởng quan trọng của phía Bắc.
Một nội dung được thảo luận sâu tại talk show là vai trò của khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong nâng cao chất lượng tăng trưởng công nghiệp. Quảng Ninh quán triệt tinh thần các nghị quyết lớn của Trung ương, xác định chuyển đổi số phải đi vào nhà máy, khu công nghiệp và chuỗi cung ứng, chứ không dừng ở số hóa thủ tục hành chính.
Theo ông Trương Mạnh Hùng, tỉnh đang khuyến khích doanh nghiệp đầu tư đổi mới dây chuyền tự động hóa, ứng dụng dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo, IoT và các nền tảng quản trị thông minh để nâng cao hiệu quả sản xuất, tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải và đáp ứng các tiêu chuẩn ESG.
Các diễn giả thống nhất rằng chuyển dịch từ “nâu” sang “xanh” không còn là lựa chọn, mà là con đường tất yếu đối với Quảng Ninh. Vấn đề không nằm ở việc có chuyển đổi hay không, mà là chuyển đổi như thế nào để vừa đảm bảo tăng trưởng, vừa không gây cú sốc cho nền kinh tế và thị trường lao động.
Quảng Ninh theo đuổi mục tiêu tăng trưởng song hành với mục tiêu môi trường, coi đây là “lằn ranh đỏ” trong thu hút đầu tư. Những dự án công nghệ lạc hậu, nguy cơ gây ô nhiễm cao đều bị loại từ khâu thẩm định, dù quy mô vốn lớn.
Theo PGS.TS Trần Đình Thiên, Quảng Ninh vẫn phải đi đầu trong chuyển từ nâu sang xanh. "Công nghiệp xanh không chỉ là một lựa chọn phát triển, mà cần được xác lập như bản sắc riêng của tỉnh”, ông nói.
Để tiếp tục đà tăng trưởng trong nhiều năm qua, các diễn giả đề cập giải pháp về đột phá khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. PGS.TS Lê Hà cho rằng, các trung tâm ươm tạo tại Quảng Yên, Vân Đồn hay Móng Cái không nên chỉ là vườn ươm khởi nghiệp theo nghĩa truyền thống, mà phải trở thành xưởng tăng tốc năng lực cho nhà cung ứng, giúp doanh nghiệp nội địa nhanh chóng đạt chuẩn về công nghệ, chất lượng và quản trị.
Một cấu phần quan trọng của mô hình này là living lab - “phòng thí nghiệm sống”, được triển khai trực tiếp tại nhà máy. “Living lab cho phép thử nghiệm nhanh các giải pháp như logistics thông minh, số hóa kho vận, tối ưu năng lượng và tái chế tuần hoàn trước khi triển khai ở quy mô chính thức”, bà Lê Hà nói.
Bà đề xuất xây dựng các trung tâm tiêu chuẩn và thử nghiệm dùng chung, bao gồm phòng thí nghiệm vật liệu xanh, đóng gói xanh, đo lường phát thải và đánh giá năng lực doanh nghiệp, nhằm hỗ trợ doanh nghiệp nội địa đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng cao của chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.
Khép lại talk show, các ý kiến đều cho rằng điều làm nên sự khác biệt của công nghiệp Quảng Ninh không chỉ nằm ở tốc độ tăng trưởng, mà ở bản sắc phát triển: tăng trưởng gắn với tái cấu trúc, thể chế hiện đại, hạ tầng đồng bộ và mục tiêu xanh, bền vững.
Trong chiến lược phát triển vùng và quốc gia, Quảng Ninh đang được định vị không chỉ là cực tăng trưởng công nghiệp, mà còn là “tọa độ ưu tiên” trong chiến lược phát triển công nghiệp xanh của Việt Nam, tạo hình mẫu cho quá trình chuyển đổi từ tăng trưởng “nâu” sang tăng trưởng “xanh” ở quy mô quốc gia.
