Nức tiếng cao ngựa bạch
Buổi sáng ở xóm Phẩm 2 bắt đầu bằng tiếng ngựa gõ móng đều đều trên nền đất. Ít ai ngờ rằng, từ những chuồng ngựa giản dị nơi vùng trung du Thái Nguyên này, một sản phẩm mang thương hiệu OCOP 4 sao đã ra đời, mở ra con đường làm giàu bền vững cho cả làng quê.
Anh Dương Xuân Trường là một trong những hộ gia đình sống với “ngựa” đã hơn 40 năm. Anh cho biết, từ hàng trăm năm trước, cao ngựa bạch đã được sử dụng để bồi bổ sức khỏe cho người già và cải thiện tình trạng các bệnh xương khớp.
Trước đây gia đình anh Trường sản xuất cao ngựa bạch để người thân dùng. Khoảng chục năm trở lại đây, gia đình đầu tư máy móc, công nghệ sản xuất cao ngựa bạch theo quy mô lớn. Đồng thời, không ngừng nghiên cứu để sản phẩm cao ngựa bạch ngày càng chất lượng hơn.
Chia sẻ bí quyết sản xuất cao ngựa bạch chất lượng, anh Trường cho biết ngựa bạch khoảng 4 năm tuổi sẽ đủ điều kiện để sản xuất cao. Theo đó, xương ngựa sau khi được sơ chế sẽ được chặt, đánh, luộc, bóc, chải sạch gân, thịt.
Trước đây, xương ngựa được ninh trong 7-8 ngày đêm để ra nước cốt nguyên chất, cô đặc dần thành cao. Hiện nay, nay đã có nồi áp suất, người làm chỉ cần 48 tiếng để ra mẻ cao chất lượng. "Mỗi con ngựa bạch nặng từ 200kg- 300kg thì chế biến được khoảng 5-6kg cao. Giá cao ngựa bạch hiện từ 1- 1,2 triệu đồng/lạng", anh Trường chia sẻ.
Anh Trường cho biết, cao ngựa bạch phải được sản xuất từ ngựa bạch mới có hiệu quả cải thiện sức khỏe. Tuy nhiên, do giá ngựa bạch cao, nên nhiều nơi đã sử dụng ngựa trắng để nấu cao và giới thiệu là ngựa bạch để lừa khách hàng.
Theo anh Trường, ngựa bạch có nhiều điểm khác với ngựa trắng. Cụ thể: “Mắt có màu trắng mây, chung quanh con ngươi có một vành màu đồng lửa, khi mặt trời đứng bóng mắt bị lòa, thậm chí trong đêm, mắt bắt ánh sáng đèn đỏ như đốm lửa. Các lỗ tự nhiên (lỗ ở bộ phận sinh dục, mũi, mõm) có màu hồng đỏ, 4 chân có móng sừng, màu cước ánh bạc thì đó là ngựa bạch. Còn ngựa trắng thì lông trắng nhưng chân lông lại đen...
Ngựa bạch - vật nuôi góp phần đổi thay vùng quê
Xóm Phẩm 2 có hơn 170 hộ dân, nhưng trên 60 hộ nuôi và sản xuất cao ngựa bạch. Nhờ ngựa bạch, đời sống của nhiều người dân thay đổi.
Ông Dương Văn Ban (hơn 70 tuổi), cho biết, khoảng những năm 70 của thế kỷ trước, một số người dân xóm Phẩm 2 làm nghề buôn ngựa để mưu sinh. Ông và những người dân trong làng lên Cao Bằng để chọn ngựa khỏe về nuôi, bán cho người dân quanh vùng.
Ban đầu, chỉ có vài nhà trong làng làm nghề, nhưng dần nhận thấy hiệu quả nên nhà này bảo nhà kia, nghề nuôi ngựa, buôn ngựa tại xóm Phẩm 2 phát triển mạnh.
Những năm gần đây, ngựa không còn được sử dụng nhiều để lấy sức kéo nên người dân chuyển sang nuôi ngựa bạch và sản xuất cao.
Các hộ dân cho biết, nuôi ngựa bạch tương đối dễ. Nguồn thức ăn chính của ngựa bạch là cỏ, thân ngô và bổ sung thêm cám ngô, thóc để đảm bảo ngựa có đủ dinh dưỡng. Ngựa một năm rưỡi tuổi trở lên là có thể xuất chuồng. Trung bình, mỗi con ngựa bạch người nuôi lãi từ 15-20 triệu đồng/con, gấp 2-3 lần so với nuôi trâu, bò.
Theo anh Trường, nuôi ngựa bạch đòi hỏi nguồn vốn rất lớn. Bên cạnh đó, ngựa dễ bị ho khi chuyển vùng, thay đổi môi trường sống đột ngột. Do đó, người nuôi cần tiêm phòng chống nhiễm khuẩn để ngựa hạn chế mắc bệnh.
Ông Dương Văn Xuân, Trưởng xóm Phẩm 2 cho biết, xóm có hơn 170 hộ, trong đó khoảng 60 gia đình chăn nuôi, sản xuất cao ngựa bạch. Đặc biệt, năm 2020, cao ngựa bạch của HTX ngựa bạch xóm Phẩm đã được chứng nhận OCOP 4 sao cấp tỉnh.
Ngoài cao, thịt ngựa bạch cũng rất được ưa chuộng. Trong đó, có sản phẩm như giò ngựa, chả ngựa bạch của HTX đã được công nhận là sản phẩm OCOP 3-4 sao.
“Nhờ ngựa bạch, đời sống của người dân địa phương đã thay đổi. Thu nhập bình quân của xóm hiện đạt gần 80 triệu đồng/người/năm. Đến nay, trong xóm không còn hộ nghèo, bộ mặt nông thôn đã thay đổi, đường làng ngõ xóm được mở rộng khang trang hơn”, ông Xuân chia sẻ.