Đền thờ Bà Triệu được dựng từ thời vua Lý Nam Đế, tọa lạc trên núi Gai (Thanh Hóa), để tưởng nhớ công lao của nữ anh hùng Triệu Thị Trinh - người có công đánh đuổi quân Đông Ngô.
Clip: Cận cảnh ngôi đền thờ Bà Triệu.Đền Bà Triệu là nơi thờ tự vị nữ Anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh - người có công đánh đuổi quân xâm lược Đông Ngô (Trung Quốc) vào giữa thế kỷ thứ 3. Đền nằm trên núi Gai ở xã Triệu Lộc (tỉnh Thanh Hóa). Ngôi đền được xây dựng theo kiến trúc nội công ngoại quốc với ba toà nhà chính gồm tiền đường, trung đường và hậu cung làm trung tâm.Theo sử sách, Bà Triệu sinh năm 226, được nhân dân gọi bằng nhiều tên khác nhau như: Triệu Ấu, Triệu Thị Trinh, Triệu Trinh Nương. Bà mồ côi cha mẹ từ nhỏ, ở với anh là Triệu Quốc Đạt, một hào trưởng ở Quan Yên. Năm 20 tuổi, Triệu Thị Trinh cùng anh trai chiêu mộ tráng sĩ dấy binh khởi nghĩa. Nghĩa quân ngày càng lớn mạnh khiến quân giặc khiếp sợ. Sau khi anh trai Triệu Quốc Đạt lâm bệnh rồi qua đời, Triệu Thị Trinh được tôn làm chủ tướng. Đông Ngô cử 8.000 quân cùng nhiều viên tướng giàu kinh nghiệm trận mạc sang đàn áp nghĩa quân. Do lực lượng quá chênh lệch, nghĩa quân của nữ tướng Triệu Thị Trinh thất bại. Bà tuẫn tiết tại núi Tùng (huyện Hậu Lộc cũ, Thanh Hóa) vào ngày 22 tháng 2 năm Mậu Thìn (248). Nhân dân địa phương đã lập đền thờ bà trên núi Gai, xã Triệu Lộc để tưởng nhớ công lao của nữ tướng này.Theo Ban Quản lý Di sản Thành Nhà Hồ và các di tích trọng điểm tỉnh Thanh Hóa, đền Bà Triệu được công nhận di tích quốc gia đặc biệt năm 2015. Năm 2022, lễ hội đền Bà Triệu được công nhận di sản phi vật thể quốc gia.Đền được xây dựng vào thế kỷ 6, do vua Lý Nam Đế lập để tưởng nhớ vị nữ anh hùng có lòng yêu nước. Sau nhiều lần bị tàn phá, tới thời vua Minh Mạng, ngôi đền được di chuyển về vị trí hiện tại. Cuối thế kỷ 18, đền bắt đầu có diện mạo như ngày nay.Ngôi đền được xây dựng theo kiến trúc của Bắc Trung Bộ, vừa trầm mặc, cổ kính nhưng cũng rất tinh tế. Hiện tại, nơi đây còn lưu giữ nhiều cổ vật, các kho tàng sự tích, ca dao, huyền thoại và cả những hiện vật hiếm có.
Quần thể đền Bà Triệu được quy hoạch trên diện tích khoảng 3,8 ha, quay hướng Bắc. Không gian thờ tự được sắp xếp theo quy luật thờ anh hùng dân tộc, thể hiện sự tôn nghiêm và trang trọng. Nghi môn nội được thiết kế theo kiểu tam quan với ba lối đi, tạo nên không gian trang nghiêm, uy nghi.
Tiền đường là một trong ba điện thờ chính, được cấu trúc ba gian hai chái. Trung đường được cấu trúc năm gian, hai tầng mái cong. Trong ảnh là khu vực Hậu cung được xây dựng với kiến trúc 3 gian 2 chái, chiều dài 2,45 m, rộng 6,9 m.Các khung vì, kèo ở hậu cung cũng được trang trí với nhiều bức tranh chạm nổi đẹp mắt.Bức hoành phi sơn son thếp vàng về vị Vua Bà treo bên trong ngôi đền.
Năm 2015, đền Bà Triệu được công nhận là Di tích Quốc gia đặc biệt. Là điểm du lịch tâm linh, những năm qua, đền Bà Triệu thu hút đông đảo du khách về chiêm bái, đặc biệt là dịp đầu năm.
Tại đền có 5 chiếc kiệu, gồm kiệu Bà Triệu, kiệu Song Loan, kiệu Long Đình, kiệu Hương Án và kiệu Võng. Hàng năm, vào mùa lễ hội, hàng trăm người dân địa phương được lựa chọn để thực hiện nghi thức rước kiệu.Hôm 9/4, tỉnh Thanh Hóa tổ chức lễ hội đền Bà Triệu nhân kỷ niệm 1.778 năm ngày mất của Anh hùng dân tộc Triệu Thị Trinh. Sự kiện thu hút hàng nghìn người tham dự.