Sáng tỏ nghệ thuật ngoại giao 'vừa đánh, vừa đàm'
Ấn phẩm đặc biệt Hiệp định Paris - Thắng lợi của ý chí độc lập, tự chủ và chính nghĩa Việt Nam của nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình là tư liệu lịch sử vô giá, tái hiện sinh động cuộc đấu trí cam go trên bàn đàm phán Paris. Qua hồi ức của người trong cuộc và những phân tích chính luận sâu sắc, cuốn sách không chỉ làm sáng tỏ nghệ thuật ngoại giao “vừa đánh, vừa đàm” bậc thầy mà còn là minh chứng hùng hồn cho bản lĩnh, trí tuệ và khát vọng vươn mình của dân tộc Việt Nam.
Trước khi phát hành chính thức vào đầu tháng 4, Lãnh đạo Nhà xuất bản (NXB) Chính trị quốc gia Sự thật đã đến thăm và báo cáo bản thảo sách mới với bà Nguyễn Thị Bình. Bà vẫn đọc từng dòng, sửa từng chi tiết, góp ý rành mạch, dặn dò kỹ lưỡng trước khi in.
Theo NXB Chính trị quốc gia Sự thật, từng trang viết trong Hiệp định Paris - Thắng lợi của ý chí độc lập, tự chủ và chính nghĩa Việt Nam của nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình giống như một cuốn hồi ký, mang đậm dấu ấn và giàu cảm xúc cá nhân.
Là Trưởng đoàn đàm phán của Mặt trận Dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam, sau đó là Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam, bà Nguyễn Thị Bình - người được bạn bè quốc tế gọi là Madam Bình với sự kính trọng, đã không chỉ trực tiếp tham gia mà còn để lại dấu ấn sâu đậm trên bàn đàm phán Paris. Ở bà, luôn toát lên một phong thái tự tin, điềm tĩnh, đầy bản lĩnh và kiên cường khiến ai gặp gỡ, tiếp xúc cũng đều ngưỡng mộ.
Phong thái đó không chỉ đến từ vẻ bên ngoài với tà áo dài truyền thống Việt Nam may bằng “lụa vân màu xanh lá cây”, vẻ ngoài “rất thoải mái”, đôi lúc “nở nụ cười làm cho khuôn mặt càng rạng rỡ”, mà còn bởi những câu trả lời “rõ ràng, khúc chiết, làm cho người ta có cảm giác đứng trước một người tự tin và tin tưởng ở tương lai” - như phóng viên AFP đã mô tả.
Với Hiệp định Paris - Thắng lợi của ý chí độc lập, tự chủ và chính nghĩa Việt Nam, tác giả Nguyễn Thị Bình đã đưa người đọc trở lại với diễn biến của quá trình đàm phán cam go, quyết liệt, đầy cân não thông qua những dòng hồi ức chân thực kết hợp với chiều sâu cảm xúc.
Những trang viết của bà đưa người đọc trở về với không khí sôi động và đầy thử thách của giai đoạn lịch sử ấy, từ chiến trường miền Nam đến các nghị trường quốc tế, nơi từng lời nói, từng cử chỉ đều mang ý nghĩa chiến lược, mà ở đó người đọc được chứng kiến và cảm nhận một cách trọn vẹn tinh thần “vừa đánh, vừa đàm” trong sách lược của ngoại giao Việt Nam.
Chuyện đấu tranh cho chiếc bàn đàm phán
Trong cuốn sách, bà Nguyễn Thị Bình còn kể lại những kỷ niệm với Chủ tịch Hồ Chí Minh - người thầy của nền ngoại giao Việt Nam, người đã luôn dìu dắt, dõi theo “mọi bước đi, mọi thành công trong công tác ngoại giao” của bà. Đồng thời, tác giả cũng khắc họa sinh động chân dung các nhà lãnh đạo, nhà ngoại giao xuất sắc tham gia đoàn đàm phán của Việt Nam tại Hội nghị Paris như Nguyễn Duy Trinh, Lê Đức Thọ, Xuân Thủy.
Tác phẩm của nguyên Phó Chủ tịch nước Nguyễn Thị Bình nêu ra những dấu ấn ngoại giao từ những chi tiết nhỏ nhất. Ít ai ngờ rằng, trong cuộc đàm phán Hội nghị Paris, cuộc đấu trí giữa các bên lại bắt đầu từ chính hình thù của cái bàn.
Bà Nguyễn Thị Bình đã kể lại nhiều kỷ niệm thú vị, trong đó có câu chuyện đấu tranh về chỗ ngồi và hình dáng chiếc bàn. Theo đó, phía Mỹ tìm cách biến hội nghị thành hội nghị “hai phe”, “hai phía”, “hai bên” thay vì “bốn bên”, qua đó hạ thấp vai trò của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam. Họ đưa ra nhiều phương án như hai bàn đối diện nhau, Mỹ và Sài Gòn một bàn, Việt Nam Dân chủ Cộng hòa và Mặt trận Dân tộc Giải phóng một bàn hoặc bàn tròn cắt đôi, mỗi bên một nửa... Tất cả đều nhằm tạo ra ranh giới.
Trước những phương án đó, ta kiên quyết bác bỏ và kiên định lập trường: Đây là hội nghị bốn bên, không có sự chia cắt, bốn đoàn tùy ý chọn chỗ ngồi của mình. Dù là bàn vuông, bàn tròn hay hình thoi, điều quan trọng là vị thế chính trị phải được tôn trọng và bốn đoàn phải được đối xử bình đẳng.
Cuộc đấu tranh về thủ tục ấy kéo dài gần 3 tháng. Và rồi, một chiếc bàn tròn lớn, không có chia cắt, không ranh giới đã được Pháp đóng xong chỉ trong một đêm, mở đầu cho Hội nghị Paris.
