Theo thông tin từ nhà văn Sương Nguyệt Minh, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu qua đời sáng 8/4. Theo một số đồng nghiệp, ông ra đi đột ngột trên chuyến xe buýt, trước đó không mắc bệnh hiểm nghèo. Dù tài xế và phụ xe vội đưa ông vào bệnh viện cấp cứu nhưng đã quá muộn.
"Ông Nguyễn Đức Mậu vẫn khỏe mạnh, cười tươi, hàng sáng vẫn đi bộ ra phố Lý Nam Đế, ra vỉa hè Phan Đình Phùng rộng rãi đi bộ. Đi bộ qua cổng nhà số 4 - Tạp chí Văn nghệ Quân đội, gặp ai ông cũng bắt tay cười hiền hậu. Có hôm, ông lên xe buýt và đi rong chơi", nhà văn Sương Nguyệt Minh kể.
Sự ra đi của nhà thơ Nguyễn Đức Mậu khiến nhiều đồng nghiệp bàng hoàng. Chủ tịch Hội nhà văn Việt Nam - Nguyễn Quang Thiều - bày tỏ: "Nguyễn Đức Mậu là một trong những nhà thơ tên tuổi của các nhà thơ thế hệ chiến tranh chống Mỹ. Những dòng thơ viết về chiến tranh và người lính của ông vẫn dội vang trong tôi trong cả thời bình. Vì đấy là những dòng thơ trung thực, da diết và chứa đựng bao điều lớn lao của con người".
Nhà thơ Nguyễn Đức Mậu hiểu nghệ thuật là sự phong phú và khác biệt. Ông luôn độ lượng và công bằng với thế hệ nhà văn sau, nhưng không chấp nhận mọi sự dễ dãi theo cách nhìn của ông.
Sinh năm 1948 tại Nam Định, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu nhập ngũ khi mới ngoài 20 tuổi. Ông bước vào chiến tranh không phải với ý thức sẽ trở thành nhà thơ. Ông viết trong hành quân, viết giữa rừng, viết sau những lần chứng kiến cái chết cận kề.
Năm 1966, khi vừa tròn 18 tuổi, ông trở thành lính của Sư đoàn 312 lừng danh đánh rừng núi, từng cùng đơn vị hành quân sang Lào. Ông có thời gian chiến đấu ở cánh đồng Chum - Xiêng Khoảng.
Tranh thủ những giờ phút hiếm hoi ngoài mặt trận, chiến sĩ Nguyễn Đức Mậu chăm chú làm thơ. Thời kỳ này thơ ông chủ yếu viết về đồng đội, về đơn vị. Năm 1972, chùm thơ Ghi ở chiến trường, Đôi mắt, Đất của ông gửi từ mặt trận về tham dự cuộc thi Thơ của báo Văn nghệ đã đoạt giải nhất.
Nguyễn Đức Mậu có những sáng tác mang dấu ấn riêng về chiến tranh với những người lính và kỷ niệm về quê hương suốt một thời đánh giặc. Nhớ tới ông là nhớ tới Trường ca sư đoàn, Nấm mộ và cây trầm và đặc biệt là Màu hoa đỏ.
Năm 1990, khi lên biên giới Vị Xuyên, nhà thơ Nguyễn Đức Mậu xúc động viết bài thơ Màu hoa đỏ. Tác phẩm được đánh giá là sự tri ân vô bờ bến đối với những người con đã xả thân vì nước, vì dân. Chính những người chiến sĩ đã ngã xuống trên chiến trường ấy là “màu hoa đỏ” hiện hữu giữa thời bình, tiếp nối màu hoa đỏ rất đỗi vĩ đại của ngày hôm qua.
Những câu thơ: "Có người lính/ Từ mùa thu ấy ra đi từ mái tranh nghèo/ Có người lính/ Mùa xuân ấy ra đi từ ấy không về/ Dòng tên anh khắc vào đá núi/ Mây ngàn hóa bóng cây tre" sau này được nhạc sĩ Thuận Yến phổ nhạc, trở thành bài hát cùng tên. NSND Thanh Lam là một trong số ca sĩ thể hiện rất thành công bài hát này.
Tên ca khúc gắn liền với kỷ niệm chiến đấu, suốt dọc đường hành quân chỉ gặp màu rực đỏ của hoa chuối rừng. Hình ảnh ấy gợi lên không khí hào hùng, không khí chiến thắng, tác động không ít đến anh em chiến sĩ.
Nhà thơ Nguyễn Đức Mậu từng nhận Giải thưởng Nhà nước về văn học nghệ thuật năm 2001, Giải thưởng văn học ASEAN cùng năm. Năm 2025, bài thơ Nếp nghĩ của ông xuất hiện trong đề thi văn THPT.
