“Vắc-xin số” không phải là cấm teen lên mạng
Sáng 17/8, diễn đàn “Điều em muốn nói: Vắc-xin số cho em” diễn ra tại Trường THCS-THPT Nguyễn Siêu. Chương trình do T.Ư Đoàn TNCS Hồ Chí Minh và Sở GD&ĐT Hà Nội chỉ đạo; Báo Tiền Phong, Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo (IPET) và Trường THCS - THPT Nguyễn Siêu phối hợp tổ chức. Đây là năm thứ tư chương trình được tổ chức, với mỗi mùa tập trung vào một vấn đề gần gũi với học sinh.
Phát biểu khai mạc chương trình, Nhà báo Phùng Công Sưởng, Tổng Biên tập Báo Tiền Phong, cho biết diễn đàn đầu tiên được tổ chức giữa thời điểm đại dịch COVID-19, khi việc học trực tuyến khiến học sinh thiếu đi những tương tác trực tiếp với thầy cô, bạn bè và gia đình.
Năm nay, khi Internet, mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo ngày càng trở thành một phần của việc học và cuộc sống, chương trình lựa chọn chủ đề “Vắc-xin số cho em”.
Theo nhà báo Phùng Công Sưởng, đây là những công cụ mang lại cơ hội rất lớn để học sinh tiếp cận tri thức. Tuy nhiên, nếu sử dụng thiếu kỹ năng và thiếu sự đồng hành, các em cũng có thể gặp phải những “virus độc hại” trên môi trường số.
“Vắc-xin số” vì thế không phải là một bức tường ngăn teen với Internet, càng không đơn giản là cấm điện thoại. Đó là kiến thức, kỹ năng và sức đề kháng để các bạn biết phân biệt thật - giả, nhận diện nguy cơ, ứng xử trước những tình huống tiêu cực và tìm kiếm sự giúp đỡ khi cần.
Câu chuyện sử dụng điện thoại tại trường THCS-THPT Nguyễn Siêu là một ví dụ. Khi được hỏi có muốn nhà trường cấm điện thoại hay không, các bạn học sinh đồng thanh “Không ạ!”. Nhưng khi được hỏi có đồng ý nộp điện thoại cho giáo viên chủ nhiệm khi đến trường hay không, các bạn lại đồng thanh “Có ạ!”. Điều đó cho thấy, teen mong muốn được sử dụng các sản phẩm công nghệ nhưng cũng sẵn sàng chấp nhận những giới hạn hợp lý và cách giám sát, quản lý khiến mình cảm thấy được tôn trọng.
Có những chuyện teen không nói, không có nghĩa là mọi thứ đều ổn
Bên cạnh an toàn số, sức khỏe tinh thần học đường cũng là một nội dung được quan tâm tại diễn đàn. Một học sinh bị bắt nạt có thể không kể với bố mẹ. Một bạn teen chịu áp lực học tập có thể vẫn cười nói bình thường ở lớp. Một người thường xuyên bị tổn thương bởi những bình luận trên mạng có thể chỉ nói: “Mình ổn". Nhưng đôi khi, “mình ổn” lại không có nghĩa là mọi chuyện thực sự ổn.
Ông Lê Xuân Trung, Chủ tịch Hội đồng quản trị Viện Tâm lý Giáo dục và Đào tạo (IPET), cho rằng từ sau đại dịch COVID-19, Internet không còn đơn thuần là một công cụ mà ngày càng trở thành một phần quan trọng trong đời sống của thanh thiếu niên.
Theo khảo sát của Bộ GD&ĐT năm 2024-2025, có tới 67% học sinh THPT thừa nhận từng trải qua căng thẳng cực độ, tự ti; 30% có dấu hiệu trầm cảm.
Những con số từ các nghiên cứu khác cũng chỉ ra có khoảng 34% các bạn học sinh, sinh viên cảm thấy bị áp lực bởi mạng xã hội và gần 30% từng bị bắt nạt trực tuyến ít nhất một lần.
Những con số này không chỉ là thống kê, đó là những câu chuyện thật, những nỗi lo thật, những tổn thương thật mà các bạn đang phải đối mặt.
Tại chương trình, câu chuyện một học sinh từng bị bạn bắt nạt nhưng không nói với gia đình cho thấy, khoảng trống thông tin giữa những gì các bạn đang trải qua và những gì người lớn biết có thể rất lớn.
Teen có thể im lặng vì sợ bị trả thù, sợ bị mắng, sợ bị phán xét hoặc lo rằng sau khi kể ra, bố mẹ sẽ thu điện thoại, cấm sử dụng mạng xã hội. Cũng có khi, các bạn đơn giản là chưa tìm được một người khiến mình cảm thấy đủ an toàn để chia sẻ.
Vì vậy, “Điều em muốn nói” không chỉ là nơi để teen lên tiếng. Đây còn là lời nhắc với người lớn rằng lắng nghe đôi khi quan trọng hơn việc lập tức đưa ra lời khuyên.
Điểm số và thành tích cũng cần được nhìn nhận theo cách nhẹ nhàng hơn. Một bài kiểm tra, một kỳ thi hay một kết quả học tập không thể quyết định giá trị của một con người. Đặc biệt trong thời đại mạng xã hội, khi teen rất dễ nhìn thấy thành tích của người khác và tự hỏi “Tại sao mình không được như bạn ấy?”, thì việc được gia đình và thầy cô đồng hành càng trở nên quan trọng.
Thêm một “liều vắc-xin” trước năm học mới
Theo nhà báo Phùng Công Sưởng, diễn đàn năm nay diễn ra ngay trước thềm năm học mới cũng mang một ý nghĩa đặc biệt. Sau kỳ nghỉ Hè, học sinh trở lại trường với những mục tiêu, kỳ vọng và áp lực mới. Nhưng bên cạnh môi trường học tập thực tế, các bạn còn tiếp tục sống trong một “thế giới” khác trên màn hình điện thoại.
Ở đó có bạn bè, thần tượng, những video yêu thích, những cuộc trò chuyện và vô số kiến thức mới. Nhưng cũng có tin giả, tài khoản giả mạo, lừa đảo, bắt nạt trực tuyến hay những nội dung có thể tác động đến tâm lý. “Chúng tôi rất mong muốn các em có thêm một liều vắc-xin để tăng sức đề kháng khi bước vào một năm học mới” - Tổng Biên tập báo Tiền Phong chia sẻ.
Điều BTC chương trình mong muốn không phải là biến teen thành những người không bao giờ gặp rủi ro trên mạng. Quan trọng hơn, các bạn cần biết nhận diện rủi ro, biết tự bảo vệ mình và biết tìm đến người khác khi cần giúp đỡ.
Và có lẽ, “vắc-xin” quan trọng nhất không nằm trong một ứng dụng hay thiết bị nào. Đó là việc mỗi teen biết rằng phía sau mình luôn có một người sẵn sàng nghe mình nói, không vội phán xét và không biến những sai lầm thành một “bản án”. Bởi đôi khi, để bảo vệ một bạn nhỏ giữa thế giới số, điều người lớn cần làm trước tiên chỉ đơn giản là ngồi xuống và lắng nghe.
