Hơn 76 triệu cử tri trên cả nước đã đi bầu đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026 – 2031 trong ngày bầu cử 15/3. Đại biểu Quốc hội Bùi Hoài Sơn, Ủy viên chuyên trách tại Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội khóa XV trao đổi với phóng viên báo Tiền Phong về những mong muốn, kỳ vọng vào một Quốc hội hành động trong nhiệm kỳ tới.
Yêu cầu “cao hơn” về chất lượng đại diện
Trong bối cảnh mới hiện nay, theo ông, những tiêu chí nào cần thiết và quan trọng nhất của một đại biểu Quốc hội trong nhiệm kỳ mới?
Theo tôi, trong nhiệm kỳ mới, một đại biểu Quốc hội trước hết phải là người hội đủ ba phẩm chất cốt lõi: bản lĩnh chính trị vững vàng, năng lực hành động thực chất và sự gắn bó chân thành với nhân dân.
Pháp luật đã quy định khá rõ tiêu chuẩn của đại biểu Quốc hội, từ lòng trung thành với Tổ quốc, với nhân dân và Hiến pháp, đến phẩm chất đạo đức, trình độ, năng lực, sức khỏe, uy tín, điều kiện thực hiện nhiệm vụ và mối liên hệ chặt chẽ với cử tri.
Nhưng trong bối cảnh đất nước đang bước vào một giai đoạn phát triển mới, tôi cho rằng những tiêu chuẩn ấy cần được hiểu không chỉ như điều kiện “đủ”, mà còn như yêu cầu “cao hơn” về chất lượng đại diện.
Quốc hội khóa XVI có 500 đại biểu và danh sách chính thức những người ứng cử đại biểu Quốc hội khóa XVI là 864 người. Điều đó cho thấy cử tri đứng trước một sự lựa chọn rất quan trọng: không chỉ chọn người đại diện về mặt hình thức, mà chọn những người có thể cùng Quốc hội gánh vác trách nhiệm tháo gỡ các điểm nghẽn phát triển trong một giai đoạn mới của đất nước.
Vì vậy, theo tôi, tiêu chí quan trọng nhất của một đại biểu Quốc hội lúc này là khả năng chuyển tải được ý chí của nhân dân thành quyết sách và chuyển được nghị trường thành hành động. Đại biểu không thể chỉ giỏi phát biểu, mà phải giỏi lắng nghe; không thể chỉ có thiện chí, mà phải có năng lực lập pháp, giám sát, phản biện và kiến tạo chính sách.
Trong bối cảnh chúng ta đang thúc đẩy hoàn thiện thể chế, đột phá về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, người đại biểu càng phải có tư duy mở, tầm nhìn dài hạn, tinh thần đổi mới và dũng khí bảo vệ điều đúng.
Nói cho cùng, cử tri hôm nay cần ở người đại biểu không chỉ một chiếc “ghế đại diện”, mà một trái tim biết rung động trước đời sống nhân dân, một cái đầu đủ tỉnh táo trước những vấn đề lớn của đất nước, và một đôi vai đủ vững để gánh trách nhiệm trước dân tộc trong thời kỳ mới.
Kỳ vọng vào một Quốc hội hành động
Trong nhiệm kỳ tới, những “nút thắt” nào lớn nhất cần được Quốc hội tập trung tháo gỡ, thưa ông?
Theo tôi, “nút thắt” lớn nhất mà Quốc hội nhiệm kỳ tới cần tập trung tháo gỡ chính là nút thắt về thể chế. Rất nhiều vấn đề của phát triển hôm nay, từ tăng trưởng kinh tế, cải cách bộ máy, phân cấp phân quyền, cho tới khoa học công nghệ, văn hóa, giáo dục, y tế hay an sinh xã hội…cuối cùng đều quay về câu chuyện thể chế có thông thoáng không, có đồng bộ không, có đủ sức mở đường không.
Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị đã nhấn mạnh rất rõ yêu cầu đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia; trong đó, thể chế phải đi trước một bước, phải trở thành điều kiện nền tảng để giải phóng nguồn lực và khuyến khích sáng tạo.
Tôi cho rằng, bên cạnh nút thắt về thể chế nói chung, có ba điểm nghẽn rất cụ thể. Thứ nhất là sự chồng chéo, thiếu thống nhất và đôi khi thiếu tính dự báo của hệ thống pháp luật. Nếu luật pháp còn vướng nhau, dưới luật còn “khóa” trên luật, thì năng lực thực thi sẽ bị bào mòn.
Thứ hai là chất lượng tổ chức thực hiện. Nhiều chủ trương đúng, nhiều nghị quyết rất hay, nhưng đi vào đời sống lại chậm hoặc biến dạng vì khâu thực hiện chưa theo kịp.
Thứ ba là bài toán phát huy nguồn lực con người và nguồn lực văn hóa trong phát triển. Chúng ta đã nói nhiều đến hạ tầng cứng, đến vốn, đến công nghệ, nhưng muốn phát triển bền vững, phải tháo gỡ cả những điểm nghẽn về tư duy, về nhân lực, về môi trường văn hóa và động lực sáng tạo. Các nghiên cứu về công nghiệp văn hóa cũng cho thấy thể chế, chính sách và môi trường kinh tế có tác động trực tiếp đến khả năng phát triển của lĩnh vực này.
Vì vậy, tôi kỳ vọng Quốc hội khóa XVI sẽ là một Quốc hội hành động mạnh mẽ hơn trong cải cách pháp luật, giám sát thực thi quyết liệt hơn và dám mở đường cho những mô hình phát triển mới.
Đất nước đang đứng trước cơ hội lớn. Nhưng cơ hội chỉ trở thành hiện thực khi Quốc hội góp phần tháo đúng nút thắt, đúng thời điểm, với tầm nhìn đủ xa và quyết tâm đủ lớn.
Lá phiếu gửi gắm niềm tin rất lớn
Khi trở thành một đại biểu dân cử, theo ông, đại biểu Quốc hội sẽ phải hành động ra sao để xứng đáng với niềm tin và sự kỳ vọng của cử tri?
Tôi luôn nghĩ rằng, lá phiếu của cử tri là sự gửi gắm niềm tin rất lớn. Một khi đã nhận, người đại biểu phải tự coi đó là món nợ danh dự với nhân dân. Đó không chỉ là vinh dự cá nhân, mà là lời nhắc nhở thường trực rằng mình phải sống xứng đáng, làm việc xứng đáng và dấn thân xứng đáng với niềm tin ấy.
Pháp luật quy định đại biểu Quốc hội phải liên hệ chặt chẽ với nhân dân, lắng nghe ý kiến và được nhân dân tín nhiệm.
Nhưng theo tôi, điều quan trọng hơn là biến quy định ấy thành một thái độ sống và một phương pháp làm việc. Người đại biểu không thể chỉ gặp dân vào mùa tiếp xúc cử tri, mà phải mang hơi thở của đời sống dân sinh vào trong từng phát biểu, từng phiên thảo luận, từng lá phiếu của mình.
Trong giai đoạn hiện nay, khi đất nước đang đặt yêu cầu rất cao về thể chế, khoa học, công nghệ và chuyển đổi số, Quốc hội không chỉ làm luật để quản lý, mà phải làm luật để mở đường cho phát triển.
Trân trọng cảm ơn ông !
