Theo BS-CKI Nguyễn Thị Diễm Hà, Khoa Cấp cứu, Bệnh viện Đại học Y Dược TP.HCM, những ngày Tết, nhiều gia đình có thói quen chuẩn bị sẵn các món ăn liền, không cần chế biến lại để tiện đãi khách và dùng dần. Các món bóp xổi, đồ ngâm chua, thịt khô hay hải sản khô vì thế trở thành “đặc sản nhà làm” phổ biến. Tuy nhiên, đặc điểm chung của các món này là được chế biến từ nhiều nguyên liệu trộn lẫn như rau củ, thịt cá sống, gia vị… Nếu nguyên liệu không được rửa sạch kỹ hoặc dụng cụ chế biến không đảm bảo, nguy cơ nhiễm vi khuẩn gây bệnh rất cao.
Với các món ngâm chua, quá trình ủ thường kéo dài nhiều ngày. Nếu hũ đựng không được đậy kín, đặt ở nơi ẩm thấp hoặc thao tác lấy thực phẩm bằng tay không sạch, vi khuẩn từ môi trường bên ngoài dễ dàng xâm nhập và phát triển. Trong khi đó, các loại khô như khô bò, khô mực nếu phơi sấy không được che chắn kỹ khỏi ruồi nhặng, bụi bặm cũng tiềm ẩn nguy cơ nhiễm khuẩn. Ngay cả khi đã hoàn tất chế biến, việc đóng gói và bảo quản trong tủ lạnh không đúng cách có thể khiến vi khuẩn sinh sôi, thậm chí lây nhiễm sang các thực phẩm khác trong tủ.
BS Diễm Hà cho biết, các tác nhân thường gặp gây ngộ độc thực phẩm bao gồm vi khuẩn như Salmonella, E.coli, các loại vi rút và ký sinh trùng. Bên cạnh đó, thực phẩm hư hỏng, biến chất do bảo quản sai cách cũng là nguyên nhân phổ biến.
“Tùy vào tác nhân và lượng thực phẩm nhiễm khuẩn, biểu hiện lâm sàng có thể khác nhau, từ rối loạn tiêu hóa đơn thuần đến ảnh hưởng thần kinh, thậm chí suy đa cơ quan”. BS Diễm Hà nói.
Theo BS Diễm Hà, khi bị ngộ độc mức độ nhẹ, người bệnh có thể xuất hiện các triệu chứng như buồn nôn, nôn ói, đau bụng, tiêu chảy, sốt, mệt mỏi do mất nước. Tuy nhiên, nhiều trường hợp diễn tiến nhanh với dấu hiệu mất nước rõ rệt như khô miệng, khát nhiều, chóng mặt, co rút cơ, tiểu ít hoặc không tiểu trong nhiều giờ. Trẻ nhỏ và người cao tuổi là nhóm đặc biệt dễ bị biến chứng do sức đề kháng kém.
Nếu không được xử trí kịp thời, ngộ độc thực phẩm có thể gây sốc, tổn thương gan, thận và các cơ quan khác. Những dấu hiệu cảnh báo nguy hiểm bao gồm tiêu chảy liên tục trên 6 lần mỗi ngày, tiêu ra máu, nôn ra máu, sốt cao không giảm sau 24 giờ, đau bụng dữ dội, lơ mơ hoặc rối loạn ý thức. Trong các tình huống này, người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay để tránh nguy cơ tử vong.
Để phòng tránh ngộ độc thực phẩm trong dịp Tết, BS Diễm Hà khuyến cáo người dân cần đặc biệt cẩn trọng ngay từ khâu chọn mua nguyên liệu. Thực phẩm nên có nguồn gốc rõ ràng, còn tươi, không có mùi lạ. Đối với các món chế biến sẵn, nên mua tại cơ sở uy tín, còn hạn sử dụng và có bao bì nguyên vẹn. Các sản phẩm có dấu hiệu méo mó, phồng to, rò rỉ nước hoặc mùi bất thường cần loại bỏ ngay.
Khâu bảo quản cũng đóng vai trò then chốt. Thịt, cá và hải sản nên được bảo quản trong ngăn đông tủ lạnh nếu chưa sử dụng ngay. Thực phẩm sau khi nấu chín chỉ nên để ở nhiệt độ phòng tối đa 2 giờ, sau đó cần làm nguội nhanh và bảo quản lạnh. Khi dùng lại, phải hâm nóng kỹ trước khi ăn. Dù bảo quản trong tủ lạnh, thực phẩm cũng không nên để quá lâu vì vi khuẩn vẫn có thể phát triển chậm ở nhiệt độ thấp.
Bên cạnh đó, việc giữ gìn vệ sinh trong quá trình chế biến là yếu tố không thể xem nhẹ. Rau, củ, thịt cá cần được rửa sạch dưới vòi nước chảy. Dụng cụ chế biến nên tách riêng thực phẩm sống và chín để tránh nhiễm khuẩn chéo. Hũ đựng đồ ngâm cần đậy kín, đặt nơi khô ráo, thoáng mát.
Các chuyên gia nhấn mạnh, Tết là dịp sum vầy, nhưng không nên vì tiện lợi hay chủ quan mà đánh đổi sức khỏe. Thay vì dự trữ quá nhiều món ăn dùng dài ngày, mỗi gia đình nên mua và chế biến vừa đủ, ưu tiên thực phẩm tươi mới. Khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ ngộ độc, đặc biệt ở trẻ em và người cao tuổi, cần theo dõi sát và đến cơ sở y tế sớm nếu triệu chứng không cải thiện.