Cá kho làng Vũ Đại - món ăn ‘nhà quê’ thành đặc sản ngày Tết

Minh Đức - Vũ Quỳnh

14/02/2026 13:02

Những ngày cận Tết Nguyên đán, khi phố phường bắt đầu rộn ràng sắc đào, sắc quất, thì ở vùng quê từng đi vào văn chương của Nam Cao, những bếp lửa kho cá lại đỏ rực suốt ngày đêm. Cá kho làng Vũ Đại, nay thuộc xã Nam Lý (tỉnh Ninh Bình) bước vào mùa cao điểm nhất trong năm, với hàng nghìn niêu cá giá từ vài trăm nghìn đến cả triệu đồng được đặt mua.

Làng Đại Hoàng xưa, nơi được biết đến với cái tên quen thuộc "làng Vũ Đại” trong tác phẩm của Nam Cao, vốn là vùng chiêm trũng, ao hồ dày đặc. Mỗi độ cuối năm, người dân tát ao, chọn cá trắm đen to, chắc thịt để kho ăn Tết. Qua năm tháng, món ăn dân dã ấy không chỉ hiện diện trong mâm cơm sum họp mà còn trở thành đặc sản nổi tiếng khắp cả nước. Hiện nay, xã Nam Lý có gần 300 hộ làm nghề kho cá. Dịp cận Tết, nhiều cơ sở phải thuê thêm nhân công, chia ca làm việc, giữ bếp lửa cháy liên tục để kịp giao hàng. Không khí làng nghề những ngày này lúc nào cũng nghi ngút khói, rộn ràng tiếng củi lách tách.

Tại cơ sở cá kho Bá Kiến của gia đình anh Nguyễn Bá Toàn, hàng trăm niêu cá đất xếp kín sân, khói tỏa nghi ngút. Người thợ thay nhau túc trực bên bếp, điều chỉnh lửa, châm nước, giữ cho niêu cá sôi lăn tăn suốt nhiều giờ. Theo anh Toàn, để có một niêu cá đạt chuẩn, mọi công đoạn đều phải tỉ mỉ. Niêu đất được đặt từ Nghệ An để bảo đảm độ bền, chịu nhiệt cao; nắp niêu mua từ Thanh Hóa với thiết kế vòm giúp giữ nhiệt ổn định. Nguyên liệu chính là cá trắm đen nặng từ 5–8kg/con, nuôi 2–3 năm bằng ốc để thịt chắc, kho lâu không nát. Cá được giữ sống đến khi chế biến để bảo đảm độ tươi. Sau sơ chế, cá được cắt khúc lớn, ướp hơn 10 loại gia vị như riềng, gừng, hành khô, nước mắm cốt… theo bí quyết riêng từng gia đình.

Cá được kho liên tục 12–16 tiếng bằng củi nhãn, loại củi cho than đượm, nhiệt ổn định và mùi thơm đặc trưng. “Kho cá tưởng đơn giản nhưng thực chất rất vất vả. Ban đầu phải đun lửa lớn cho sôi, sau đó chỉ giữ than hồng và túc trực liên tục để cá luôn ngập nước. Thành phẩm phải có màu cánh gián óng, xương nhừ, thịt săn chắc, không tanh”, anh Toàn chia sẻ.

Trung bình mỗi năm, cơ sở của anh Toàn xuất bán khoảng 10.000 niêu cá, giá dao động từ 600.000 đến 1,1 triệu đồng/niêu tùy kích cỡ. Riêng dịp Tết năm nay, dự kiến khoảng 4.000 niêu sẽ được đưa ra thị trường. Cơ sở phải thuê thêm 7 lao động làm việc theo ca để kịp tiến độ. Bên cạnh dòng truyền thống, những năm gần đây, gia đình anh còn phát triển dòng cá kho “Tiến vua” với giá từ 1–2 triệu đồng/niêu. Sản phẩm này chỉ sử dụng khúc giữa, phần ngon nhất của cá trắm đen, kho trong niêu dày tráng men và đóng hộp sang trọng, hướng đến phân khúc quà biếu cao cấp.

Do không sử dụng chất bảo quản, cá kho làng Vũ Đại chỉ bảo quản được khoảng 3 ngày ở nhiệt độ thường và 1 tuần trong ngăn mát tủ lạnh. Chính sự cầu kỳ và giới hạn ấy lại càng làm tăng giá trị của món ăn. Từ món ăn của vùng quê chiêm trũng, cá kho làng Vũ Đại hôm nay đã vươn xa, có mặt trong mâm cơm Tết của nhiều gia đình, trở thành món quà biếu ý nghĩa và thậm chí là quà xách tay của kiều bào mỗi khi về nước.

Giữa nhịp sống hiện đại, những bếp lửa đỏ hồng suốt đêm nơi làng nghề không chỉ cho ra đời hàng nghìn niêu cá tiền triệu, mà còn giữ gìn một hương vị Tết đậm đà, thấm đẫm hồn quê Việt.

Minh Đức - Vũ Quỳnh

#Làng nghề cá kho Vũ Đại #Đặc sản Tết truyền thống #Quy trình chế biến cá kho #Nghề làm cá kho gia truyền #Thương hiệu cá kho cao cấp #Ảnh hưởng của Nam Cao #Giá trị văn hóa món ăn dân gian #Tác động kinh tế của nghề cá kho #Sản phẩm quà biếu cao cấp #Bảo tồn hương vị truyền thống

Cá kho làng Vũ Đại - món ăn ‘nhà quê’ thành đặc sản ngày Tết

Cùng chuyên mục

Phố phường Đà Nẵng 'khoác áo mới' đón Tết

Năm 2025, hơn 200 cô dâu ở Vĩnh Long kết hôn với người nước ngoài

Dòng người lỉnh kỉnh hành lý vượt đèo Hải Vân về quê đón Tết

Cả nước xảy ra 52 vụ tai nạn giao thông trong ngày đầu nghỉ Tết Nguyên đán

Bố trí bãi xe 800m2 gần hồ Gươm phục vụ người dân dịp Tết Nguyên đán

Quả đồi xuất hiện nhiều vết nứt lớn, Đà Nẵng công bố tình huống khẩn cấp

Tổng Bí thư Tô Lâm thăm, chúc Tết cán bộ, phóng viên VTV, VOV

Cán bộ, đảng viên tiên phong, gương mẫu trong việc sinh con

Xử phạt tài xế xe biển xanh chở cành đào che lấp biển số

Cá kho làng Vũ Đại - món ăn ‘nhà quê’ thành đặc sản ngày Tết

Xem thêm