Tiếp tục chương trình kỳ họp, sáng 12/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội.
Ưu tiên vốn theo đoạn tuyến có khả năng hoàn thành, khai thác độc lập
Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn (Hải Phòng) quan tâm đến dự kiến ngân sách trung ương bố trí giai đoạn 2026 - 2030 khoảng 59.700 tỷ đồng, trong khi sơ bộ tổng mức đầu tư phần tuyến chính khoảng 215.192 tỷ đồng.
Điều ông băn khoăn là bố trí theo nguyên tắc nào để phần vốn đã bỏ ra sớm phát huy hiệu quả; đề nghị bổ sung nguyên tắc ưu tiên vốn theo đoạn tuyến có khả năng hoàn thành, khai thác độc lập, đồng bộ giữa giải phóng mặt bằng và xây lắp, tránh dàn trải nguồn lực.
Đại biểu đoàn Hải Phòng cũng viện dẫn báo cáo giải trình đã tiếp thu theo hướng Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định điều chỉnh chủ trương đầu tư khi không làm tăng tổng mức đầu tư, còn trường hợp làm tăng thì báo cáo Quốc hội.
“Nội dung này là xác đáng, nhất là khi tỷ suất nội hoàn của dự án chỉ khoảng 10,84%, biên hiệu quả không lớn”, nhấn mạnh điều này, ông Sơn đề nghị thể hiện ngay vào dự thảo.
Đại biểu tiếp tục viện dẫn theo báo cáo giải trình, với mức vốn nhà nước hỗ trợ tối đa 50% sơ bộ tổng mức đầu tư theo Luật Đầu tư theo phương thức đối tác công tư thì phương án tài chính không khả thi, để khả thi cần khoảng 79%. Như vậy khả năng chuyển đổi hình thức đầu tư trên thực tế rất hạn chế, nhưng thẩm quyền được trao tại dự thảo lại rất rộng và không kèm tiêu chí giới hạn.
Ông Sơn đề nghị đưa nguyên tắc mà báo cáo giải trình đã nêu vào dự thảo, kèm điều kiện “không thay đổi quy mô và hướng tuyến”. Trường hợp việc chuyển đổi làm phát sinh tỷ lệ vốn nhà nước vượt giới hạn áp dụng đối với dự án này thì phải báo cáo cấp có thẩm quyền xem xét.
Đại biểu Quốc hội Tạ Thị Yên (Điện Biên) nhìn nhận, nếu chỉ nhìn đây là một tuyến vành đai dài khoảng 349 km thì chưa đầy đủ. Theo bà, giá trị lớn nhất của tuyến nằm ở khả năng kết nối các cao tốc hướng tâm, phân luồng giao thông từ xa, kết nối các trung tâm sản xuất, logistics, cảng biển, cảng hàng không và mở thêm không gian phát triển.
“Hiệu quả của tuyến cần được nhìn từ khả năng mở rộng cơ hội tiếp cận Vùng Thủ đô và các đầu mối kinh tế lớn cho khu vực trung du, miền núi phía Bắc và các địa bàn phía Tây. Vì vậy, khi xác định thứ tự ưu tiên đầu tư, ngoài lưu lượng và khả năng cân đối vốn, cần tính đến hiệu quả kết nối liên vùng và khả năng mở không gian phát triển”, bà Yên nói.
Trong điều kiện nguồn lực có hạn, nữ đại biểu cho rằng, không nên dàn đều vốn theo địa giới hành chính hoặc chiều dài tuyến. Cần ưu tiên đoạn có thể khai thác độc lập, tạo ngay hiệu quả mạng lưới, mở hành lang phát triển mới và đã sẵn sàng về mặt bằng, nguồn vốn.
Trong khi đó, đại biểu Thích Bảo Nghiêm (Hà Nội) đề nghị làm rõ nguyên tắc phân định trách nhiệm nguồn vốn Trung ương và địa phương, căn cứ tính chất từng hạng mục, khả năng cân đối ngân sách và mức độ hưởng lợi. Đồng thời cần phân kỳ đầu tư hợp lý, ưu tiên những đoạn có nhu cầu vận tải lớn, khả năng kết nối cao, sớm phát huy hiệu quả, tránh dàn trải nguồn lực.
6 làn cao tốc chính và 4 làn đường song hành 2 bên
Phát biểu giải trình, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cho biết, dự án đường Vành đai 5 – Vùng Thủ đô có vai trò rất quan trọng, nằm trong chương trình hành động thực hiện Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng về đột phá phát triển kết cấu hạ tầng giao thông.
Cụ thể, theo Bộ trưởng, Vành đai 5 giúp kết nối các trung tâm kinh tế công nghiệp, đầu mối giao thông quan trọng trong vùng, liên thông các tuyến cao tốc lớn, các tuyến đường quốc lộ, mạng lưới đường sắt quốc gia…
Bộ trưởng Trần Hồng Minh cho biết, các địa phương có tuyến đường đi qua đã xây dựng quy hoạch điều chỉnh, để phát triển các khu thương mại, dịch vụ, công nghiệp dọc tuyến đường.
Về ý kiến đại biểu lo ngại ngân sách của địa phương còn hạn chế, không đảm bảo đủ nguồn vốn đối ứng, bộ trưởng cho rằng, thực hiện dự án là quyết tâm chính trị lớn, khi đi qua địa phương thì địa phương phải cân đối nguồn lực để thực hiện. “Bỏ bớt dự án nhỏ đi để tập trung vào dự án chính thực hiện liên kết vùng”, bộ trưởng Minh đề xuất.
Về tầm nhìn dài hạn của tuyến đường, Bộ trưởng Xây dựng cho biết, đã có nghiên cứu kỹ lưỡng, theo quy hoạch, đến năm 2050, tuyến đường sẽ liên kết 5 phương thức vận tải khác nhau. Tuyến đường khi hoàn thành có 6 làn đường cao tốc chính và hai đường song hành 2 bên (mỗi bên có 2 làn); đồng thời, tạo quỹ đất dự trữ để phát triển về sau.
Bộ trưởng Xây dựng cho biết, đã nghiên cứu rất kỹ phương án đầu tư, cho thấy, nếu đầu tư theo hình thức PPP, nhà nước cần tham gia lên tới 80% số vốn và thời gian thu hồi vốn kéo dài trong 25 năm, trong khi các doanh nghiệp cũng đang gặp khó khăn trong thu xếp vốn, là rất khó khăn để thực hiện.
Theo tờ trình của Chính phủ, chiều dài toàn tuyến Vành đai 5 - Vùng Thủ đô khoảng 349km, đi qua địa bàn 7 địa phương: TP Hà Nội, tỉnh Ninh Bình, tỉnh Hưng Yên, TP Hải Phòng, tỉnh Bắc Ninh, tỉnh Thái Nguyên và tỉnh Phú Thọ. Về tổng mức đầu tư, sơ bộ khoảng 288.268 tỷ đồng, bao gồm phần tuyến chính cao tốc khoảng 215.192 tỷ đồng, thực hiện bằng ngân sách Trung ương và đường song hành khoảng 73.076 tỷ đồng, làm bằng vốn ngân sách địa phương.
