Sự kiện không chỉ là diễn đàn học thuật quan trọng mà còn đặt ra những hướng đi chiến lược nhằm nâng tầm giá trị dược liệu Việt Nam trong bối cảnh hội nhập và chuyển đổi số.
Hội thảo do Uỷ viên dự khuyết Trung ương Đảng, Thứ trưởng Thường trực Bộ Y tế Vũ Mạnh Hà chủ trì, nằm trong chuỗi hoạt động kỉ niệm 65 năm thành lập Viện Dược liệu. Phát biểu khai mạc, Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà nhấn mạnh Việt Nam sở hữu nguồn tài nguyên dược liệu phong phú với hơn 5.000 loài cây thuốc, cùng nền y học cổ truyền có lịch sử hàng nghìn năm. Đây là lợi thế lớn để phát triển ngành dược liệu, vừa phục vụ chăm sóc sức khỏe nhân dân, vừa đóng góp vào tăng trưởng kinh tế.
“Hội thảo là cơ hội để các nhà khoa học trao đổi học thuật, chia sẻ kinh nghiệm và công bố các kết quả nghiên cứu mới, từ đó thúc đẩy ứng dụng khoa học công nghệ trong phát triển dược liệu và sản phẩm từ dược liệu. Đây cũng là dịp để Việt Nam quảng bá tiềm năng dược liệu đặc hữu, mở rộng hợp tác quốc tế và thu hút đầu tư”, Thứ trưởng Bộ Y tế nhấn mạnh.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy nguồn tài nguyên quý giá này đang đối mặt nhiều thách thức. Dù có hơn 5.000 loài cây dược liệu, hiện mới chỉ khoảng 200 loài được khai thác thương mại. Nhiều loài quý như sâm Ngọc Linh, thông đỏ, trinh nữ hoàng cung… đã được thế giới công nhận, nhưng việc khai thác còn thiếu bền vững.
PGS.TS Phạm Thanh Huyền, Giám đốc Trung tâm Tài nguyên dược liệu (Viện Dược liệu) cảnh báo, tình trạng khai thác tận thu, thiếu quy trình bảo tồn khiến nhiều loài đứng trước nguy cơ suy giảm, thậm chí tuyệt chủng. Bên cạnh đó, chất lượng dược liệu từ tự nhiên chưa ổn định, trong khi tình trạng dược liệu nhập lậu, không rõ nguồn gốc, pha trộn vẫn tồn tại, ảnh hưởng đến niềm tin của người tiêu dùng.
Theo ước tính của Bộ Y tế, mỗi năm Việt Nam sử dụng khoảng 100.000 tấn dược liệu, với giá trị hơn 400 triệu USD. Trong khi đó, thị trường toàn cầu cho các sản phẩm từ thảo dược dự kiến đạt tới 430 tỉ USD vào năm 2028. Điều này cho thấy tiềm năng rất lớn, nhưng giá trị dược liệu Việt vẫn chưa được khai thác tương xứng.
Trước thực trạng này, Viện Dược liệu xác định định hướng phát triển theo tinh thần “giữ hồn Nam dược”. TS. Trần Minh Ngọc, Viện trưởng Viện Dược liệu cho biết, “giữ hồn” không chỉ là bảo tồn cây thuốc hay bài thuốc cổ truyền, mà còn là gìn giữ tri thức bản địa, triết lí y học dân tộc đã được tích lũy qua nhiều thế kỉ.
Theo đó, các tri thức cổ truyền sẽ được kết hợp với khoa học công nghệ hiện đại nhằm nâng cao chất lượng dược liệu và sản phẩm, phục vụ tốt hơn nhu cầu chăm sóc sức khỏe. Các hoạt động bảo tồn, kế thừa, chuẩn hóa và phát huy giá trị dược liệu sẽ trở thành nền tảng phát triển bền vững của ngành.
Công nghệ số giúp phát triển ngành dược liệu
Trong bối cảnh chuyển đổi số, khoa học công nghệ được xác định là “chìa khóa” để giải bài toán phát triển dược liệu. PGS.TS Đỗ Thị Hà, Phó Viện trưởng Viện Dược liệu cho rằng, công nghệ số cho phép truy xuất toàn bộ chuỗi giá trị dược liệu, từ giống, vùng trồng, thu hái đến chế biến và phân phối. Điều này giúp minh bạch hóa chất lượng, củng cố niềm tin thị trường và tạo điều kiện để dược liệu Việt tham gia sâu vào chuỗi cung ứng toàn cầu.
đo các chỉ số bảo tồn cây dược liệu.
Không chỉ vậy, công nghệ số còn góp phần lưu giữ tri thức bản địa, rút ngắn quá trình nghiên cứu và phát triển thuốc từ dược liệu. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu quốc gia về dược liệu, số hóa các bài thuốc, cây thuốc và quy trình sản xuất đang được đẩy mạnh, hướng tới hình thành hệ sinh thái dữ liệu phục vụ nghiên cứu và hợp tác quốc tế.
Thời gian tới, Viện Dược liệu sẽ tập trung triển khai các nhiệm vụ khoa học công nghệ giai đoạn 2026-2030, định hướng đến năm 2045, trong đó ưu tiên ứng dụng các công nghệ mũi nhọn như trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn (Big Data), Internet vạn vật (IoT) trong quản lí và phát triển dược liệu. Đồng thời, công nghệ sinh học, công nghệ tế bào và các phương pháp phân tích hiện đại cũng sẽ được ứng dụng để phát hiện hoạt chất mới, giải mã bài thuốc cổ truyền và nâng cao hiệu quả điều trị.
Kết luận hội thảo, Thứ trưởng Vũ Mạnh Hà đề nghị các nhà khoa học tiếp tục làm rõ cơ sở khoa học và thực tiễn trong phát triển dược liệu; gắn bảo tồn với khai thác bền vững; đẩy mạnh ứng dụng khoa học công nghệ trong toàn bộ chuỗi giá trị. Đồng thời, tăng cường liên kết giữa cơ sở nghiên cứu, doanh nghiệp và đối tác quốc tế nhằm thúc đẩy chuyển giao công nghệ, mở rộng thị trường.