Trung Quốc thiết lập tiêu chuẩn quốc gia cho thuốc lá nung nóng
Toàn bộ lộ trình xây dựng và ban hành tiêu chuẩn cho TLNN tại Trung Quốc dự kiến kéo dài khoảng 22 tháng. Giai đoạn lấy ý kiến công khai được triển khai từ ngày 7/4 đến 7/5/2026. Động thái này nhằm tiến tới xây dựng một khuôn khổ quản lý ngày càng rõ ràng, chặt chẽ và có thể thực thi khi chính thức hợp pháp hóa sản phẩm này trên thị trường nội địa.
Trung Quốc đang xây dựng tiêu chuẩn quốc gia cho TLNN. (Ảnh: 2firsts.com)
Trên bình diện quốc tế, hiện chưa tồn tại một “tiêu chuẩn kỹ thuật duy nhất” áp dụng chung cho TLNN, song nhiều quốc gia và tổ chức đã hình thành các khung tham chiếu quan trọng. WHO thông qua Công ước khung về Kiểm soát thuốc lá (FCTC) và nhóm kỹ thuật TobReg cung cấp phương pháp đo lường khí hơi aerosol của TLNN, đánh giá thành phần và mức độ phơi nhiễm làm cơ sở khoa học cho các nhà quản lý. Hoa Kỳ áp dụng chuẩn khoa học cho TLNN thông qua quy trình PMTA và chỉ định MRTP của FDA, yêu cầu dữ liệu chi tiết về hóa học, độc tính và tác động sức khỏe cộng đồng. Liên minh châu Âu quản lý TLNN theo Chỉ thị Quản lý Sản phẩm thuốc lá (TPD), tập trung vào minh bạch thành phần, kiểm nghiệm khí thải và cảnh báo sức khỏe. Anh, Nhật Bản sử dụng các bộ tiêu chuẩn kỹ thuật và cơ chế lồng ghép để kiểm soát an toàn sản phẩm. Những khung tham chiếu này đang trở thành cơ sở để nhiều chính phủ nghiên cứu, xây dựng chính sách quản lý phù hợp với điều kiện trong nước.
FDA: Có cơ sở khoa học về khả năng giảm nguy cơ
Việc FDA Hoa Kỳ gia hạn quyết định diễn ra trong bối cảnh các sản phẩm này ghi nhận nhiều tiến triển đáng chú ý, song song với những lo ngại ngày càng gia tăng xung quanh TLĐT.
Lý giải cho quyết định này, FDA cho biết các nghiên cứu khoa học cho thấy việc chuyển đổi hoàn toàn từ thuốc lá điếu truyền thống sang TLNN đã được FDA thẩm định khoa học giúp giảm đáng kể mức độ phơi nhiễm của cơ thể đối với các chất hóa học có hại hoặc có tiềm năng gây hại.
Một điểm đáng chú ý trong lần gia hạn này là việc FDA tái khẳng định rằng, ngay cả khi chưa có các nghiên cứu dịch tễ học dài hạn, các bằng chứng khoa học hiện có vẫn cho thấy cơ sở hợp lý về khả năng giảm đáng kể và có thể đo lường được tỷ lệ mắc bệnh hoặc tử vong ở người sử dụng thuốc lá.
Qua quá trình rà soát, FDA đồng thời xác định rằng các bằng chứng khoa học mới nhìn chung phù hợp với những dữ liệu đã được xem xét trong các hồ sơ MRTP ban đầu, qua đó tiếp tục củng cố các kết luận về giảm phơi nhiễm, cũng như kỳ vọng các sản phẩm này có thể mang lại lợi ích cho sức khỏe cộng đồng.
FDA chính thức gia hạn chỉ định giảm thiểu phơi nhiễm với các chất có hại cho một số sản phẩm TLNN. Nguồn: FDA
Trong khuôn khổ quản lý thuốc lá của FDA Hoa Kỳ, MRTP là một cơ chế đặc thù, đóng vai trò quan trọng trong việc lý giải bản chất của quyết định này.
MRTP (Modified Risk Tobacco Product – Sản phẩm Thuốc lá điều chỉnh mức độ nguy cơ)của FDA, cho phép một sản phẩm thuốc lá được phép kinh doanh kèm theo công bố “giảm nguy cơ” hoặc “giảm phơi nhiễm (với các chất có hại lên cơ thể)”, nhưng chỉ khi nhà sản xuất cung cấp được bằng chứng khoa học xác đáng. Theo quy định, FDA không mặc định MRTP là “an toàn”, mà đánh giá liệu việc sử dụng sản phẩm đó, so với thuốc lá điếu truyền thống, liệu có giúp giảm đáng kể mức độ tiếp xúc với các chất độc hại và có khả năng mang lại lợi ích cho sức khỏe cộng đồng nói chung, bao gồm cả người không sử dụng thuốc lá. Để được cấp hoặc gia hạn MRTP, doanh nghiệp phải nộp hồ sơ khoa học rất nghiêm ngặt, bao gồm dữ liệu hóa học, nghiên cứu sinh học, hành vi người dùng và tác động đến sức khỏe, đồng thời FDA có quyền giám sát, thu hồi hoặc không gia hạn nếu các bằng chứng mới không còn đáp ứng tiêu chí đặt ra.
Ở chiều ngược lại, một số quốc gia đang có xu hướng siết chặt hoặc tiến tới cấm hoàn toàn TLĐT. Tại Indonesia, Cơ quan Phòng chống Ma túy Quốc gia (BNN) đã đề xuất đưa nội dung cấm TLĐT vào dự thảo Luật Ma túy và Thuốc hướng thần, sau khi ghi nhận tình trạng buôn bán và phân phối ma túy gia tăng.
Tại Malaysia quốc gia này cũng có bước đi tương tự. Trước những lo ngại về tác động tiêu cực đối với thanh thiếu niên, TLĐT đang được đưa vào lộ trình xem xét cấm hoàn toàn, dự kiến triển khai vào cuối năm 2026. Trong khi đó, Vương quốc Anh đã chính thức cấm bán TLĐT dùng một lần từ ngày 1/6/2025 như một phần trong chiến lược kiểm soát thuốc lá và bảo vệ môi trường.
Tại Argentina, mới đây Thượng nghị sĩ Beatriz Luisa Ávila cũng đã trình Thượng viện nước này dự luật thiết lập khung quản lý TLNN và TLĐT, nhằm dỡ bỏ lệnh cấm hiện hành. Dự luật đề xuất các quy chuẩn kỹ thuật đối với sản phẩm, bao gồm áp mức trần hàm lượng nicotine, hắc ín (tar) và carbon monoxide; đồng thời hạn chế về quảng cáo, phân phối và quy định cảnh báo sức khỏe, ghi nhãn.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), TLNN, TLĐT là hai nhóm sản phẩm hoàn toàn khác biệt. TLĐT sử dụng dung dịch lỏng và có thiết kế mở, cho phép người dùng tự ý pha trộn hoặc bổ sung các chất khác, từ đó phát sinh nhiều rủi ro và hệ lụy do việc sử dụng sai mục đích. Ngược lại, TLLN chỉ sử dụng thuốc lá với cấu trúc hệ thống khép kín, được thiết kế theo tiêu chuẩn của nhà sản xuất, qua đó hạn chế đáng kể nguy cơ bị can thiệp, sử dụng sai thiết kế và các rủi ro phát sinh ngoài ý định ban đầu.
Nhìn chung, các diễn biến tại Mỹ, Trung Quốc và nhiều khu vực cho thấy xu hướng của thế giới trong việc từng bước đưa TLNN vào khuôn khổ quản lý hoàn chỉnh dựa trên cơ sở khoa học và tiêu chuẩn kỹ thuật. Trong bối cảnh chưa có một tiêu chuẩn toàn cầu thống nhất, các bộ tiêu chuẩn và khung kỹ thuật hiện hữu, như hệ thống đánh giá của FDA, khung FCTC của WHO hay tiêu chuẩn kỹ thuật của Anh đang được nhiều quốc gia tham chiếu trong quá trình xây dựng chính sách, điển hình như Philippines lựa chọn áp dụng mô hình tham chiếu từ Anh để kiểm soát an toàn và chất lượng sản phẩm.
