Trầm hương Khánh Hòa: Từ linh khí đại ngàn đến khát vọng vươn tầm thế giới

"Thánh địa" của những vết thương hóa ngọc

Nằm nép mình bên bờ biển trải dài và những dãy núi trùng điệp của làng nghề Trầm hương Vạn Thắng (xã Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa) từ lâu đã được xem là "thánh địa" của loại sản vật quý hiếm bậc nhất thế gian. Trong tâm thức người dân nơi đây, Trầm hương không tự nhiên mà có. Nó là kết tinh từ những vết thương sâu hoắm trên thân cây Dó bầu, qua năm tháng thẩm thấu linh khí đất trời mà tạo thành thứ hương thơm thanh khiết, thoát tục.

Nghề làm trầm, vì thế không chỉ đơn thuần là sinh kế mà còn là một môn nghệ thuật khổ luyện. Những người thợ lành nghề coi cây Dó bầu như người bạn tâm giao, họ kiên nhẫn và tỉ mỉ xỉa từng thớ gỗ để gạn lọc lấy phần tinh túy nhất, biến nó thành niềm tự hào của vùng đất Vạn Ninh.

Lật lại những trang đời của làng nghề, người ta mới thấy hết giá trị của sự chuyển mình. Nghề trầm đã mang lại vận hội đổi đời cho hàng nghìn hộ dân tại làng nghề Vạn Thắng. Từ những ngày đầu vất vả băng rừng lội suối, đối mặt với hiểm nguy để "ngậm ngải tìm trầm", giờ đây người dân đã làm chủ được kỹ thuật cấy tạo, tạo ra thu nhập ổn định ngay tại quê nhà.

Anh Nguyễn Văn Thuận (thôn Vạn Phú 1, xã Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa) sau hơn 20 năm thăng trầm với nghề xỉa trầm chia sẻ: "Cái nghề này không chỉ giúp gia đình tôi thoát cảnh chạy ăn từng bữa để nuôi con ăn học thành tài, mà còn là niềm tự hào khi được gìn giữ báu vật của quê hương”.

Trong khoảng sân nhỏ được tận dụng làm xưởng sơ chế, mùi Trầm hương dịu nhẹ lan tỏa như gói gọn cả hành trình đổi đời của gia đình chị Ngô Thị Minh Hương (thôn Vạn Phú 1, xã Vạn Ninh, tỉnh Khánh Hòa). Gần 20 năm gắn bó với làng nghề, chị vẫn không quên những ngày tháng bấp bênh khi cả nhà chỉ trông chờ vào những chuyến biển đầy rủi ro của chồng.

Từ sự liều lĩnh chuyển nghề, cuộc sống gia đình chị Hương nay đã khấm khá và ổn định hơn hẳn. Từ xưởng gia công nhỏ của hai vợ chồng, đến nay chị đã tạo được việc làm cho gần chục nhân công ngay tại nhà. Theo chị Hương, nghề trầm rất "bao dung" vì ai cũng có thể tham gia; từ người già nhận khâu làm hương đến đóng gói, ai cũng có được nguồn thu nhập vững vàng để trang trải cuộc sống.

Đưa hương trầm vươn tầm thế giới

Khi đời sống kinh tế gia đình đã vững vàng, người làng nghề Vạn Thắng bắt đầu nghĩ đến những chân trời xa hơn. Bước vào thời kỳ chuyển đổi số, làng nghề Trầm hương Vạn Thắng không còn thụ động chờ đợi thương lái.

Theo ông Lê Minh Thanh - Giám đốc Hợp tác xã Trầm hương Vạn Thắng, bí quyết để "giữ lửa" chính là sự thích nghi. Những sản phẩm thô sơ ngày nào nay đã được chuẩn hóa từ quy trình sản xuất đến bao bì, nhãn mác. Hình ảnh những nghệ nhân chân chất livestream trên TikTok, hay các gian hàng rực rỡ trên Shopee, Facebook đã trở thành cầu nối trực tiếp giữa làng nghề và người tiêu dùng quốc tế.

Chuyển đổi số không chỉ là công cụ bán hàng, mà còn là đòn bẩy đưa 10 sản phẩm đạt chứng nhận OCOP 3 - 4 sao của làng nghề tiếp cận trực tiếp khách hàng, khẳng định thương hiệu chính gốc giữa thị trường đầy biến động.

Trong khi đó, ông Biện Quốc Dũng - Chủ tịch Hội Trầm hương Khánh Hòa, chia sẻ: Trầm hương không chỉ là mặt hàng mang lại lợi nhuận kinh tế đơn thuần mà còn là tài sản quý giá giúp danh tiếng địa phương vang xa khắp thế giới. Dù trong quá khứ, hiện tại hay tương lai, sản vật này luôn giữ vị trí không thể thay thế trong dòng chảy văn hóa tâm linh của người Việt.

Với niềm tự hào khi nghề làm trầm được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể Quốc gia, Hội Trầm hương Khánh Hòa hiện đã quy tụ 200 hội viên, cùng chung sức tạo thành khối đại đoàn kết để dâng hiến những giá trị tinh túy nhất cho quê hương. Sự phát triển của làng nghề không chỉ giải quyết hiệu quả việc làm tại chỗ mà còn tạo ra nhiều sản phẩm đạt chuẩn OCOP 5 sao, giúp đời sống người lao động ngày càng khởi sắc.

Để thương hiệu "Xứ Trầm" tiếp tục vươn xa, ông Dũng bày tỏ mong muốn các sở, ngành tạo điều kiện đẩy mạnh quảng bá hình ảnh sản phẩm OCOP đa dạng hơn. Đồng thời, Hội kiến nghị tỉnh hỗ trợ xây dựng một không gian trưng bày tiêu biểu, xứng tầm với vị thế của một di sản quốc gia, nhằm tôn vinh và bảo tồn những giá trị văn hóa đặc sắc này.