Hội thảo “Từ đường sắt thông minh đến giao thông thông minh và thành phố thông minh: Nhu cầu nguồn nhân lực” diễn ra tại TPHCM ngày 13/3, do Trường đại học Việt Đức phối hợp với Sở Xây dựng TPHCM, Ban Quản lý Đường sắt đô thị TPHCM, Công ty TNHH MTV Đường sắt đô thị số 1 và các đơn vị tổ chức.
Ông Trần Võ Anh Minh, Phó trưởng Phòng Quản lý đường sắt đô thị (Sở Xây dựng TPHCM) cho biết, sau khi Quốc hội ban hành Nghị quyết 188 về cơ chế đặc thù phát triển hệ thống đường sắt đô thị tại Hà Nội và TPHCM, vấn đề nhân lực cho lĩnh vực này trở nên đặc biệt cấp thiết.
Theo ông Minh, đường sắt đô thị vẫn là lĩnh vực khá mới tại Việt Nam. Đội ngũ nhân lực trực tiếp làm việc hiện nay vừa thiếu về số lượng, vừa chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu chuyên môn.
Theo kế hoạch, đến năm 2030 TPHCM sẽ hoàn thành khoảng 6 tuyến metro với tổng chiều dài 187 km. Đến năm 2035, thành phố dự kiến có thêm 8 tuyến, nâng tổng chiều dài mạng lưới lên 462 km.
Quy mô phát triển lớn kéo theo nhu cầu nhân lực rất cao. Dự báo đến năm 2045, hệ thống metro TPHCM sẽ cần khoảng 460 nhân sự khu vực công phục vụ quản lý dự án và tham mưu chính sách; 20.000 kỹ sư, lao động kỹ thuật cho thi công xây dựng; cùng khoảng 17.000 nhân sự vận hành và bảo trì.
Tuy nhiên, nguồn nhân lực chuyên ngành đường sắt hiện còn hạn chế. Nhiều người đang làm việc trong lĩnh vực metro được đào tạo từ các ngành như xây dựng, giao thông hoặc cơ khí.
Đề án đào tạo nhân lực đường sắt đô thị của TPHCM giai đoạn đầu tập trung vào khu vực công với khoảng 460 công chức, viên chức làm công tác quản lý nhà nước và quản lý dự án. Chương trình gồm 15 chuyên đề, từ quy hoạch, quản trị dự án đến công nghệ, vận hành và bảo trì metro.
Dù vậy, theo ông Minh, đề án hiện vẫn chưa bao phủ toàn bộ hệ sinh thái nhân lực của ngành như đội ngũ tư vấn, thiết kế, thi công và nhân sự vận hành trong doanh nghiệp.
Ông Minh cho rằng việc đào tạo cần “đi bằng hai chân”, kết hợp giữa đào tạo trong trường và học trực tiếp từ các dự án thông qua chuyển giao công nghệ. Theo lộ trình nội địa hóa, giai đoạn 2026 – 2030, doanh nghiệp Việt Nam sẽ liên danh với đối tác nước ngoài để tiếp nhận khoảng 45% công nghệ cơ bản trong lĩnh vực metro; giai đoạn 2030 – 2035 sẽ tiếp tục làm chủ sâu hơn công nghệ.
Các chuyên gia cho rằng phát triển đường sắt đô thị không chỉ là câu chuyện hạ tầng mà còn liên quan đến quy hoạch, điều phối nguồn lực và sự tham gia của nhiều doanh nghiệp trong hệ sinh thái giao thông đô thị.
Trong bối cảnh mục tiêu là triển khai nhiều tuyến metro trong thời gian ngắn hơn so với trước đây, TPHCM cần đồng thời đào tạo nâng cao năng lực cho đội ngũ hiện hữu và phát triển các chương trình đào tạo chuyên sâu về đường sắt đô thị tại các trường đại học để bảo đảm nguồn nhân lực lâu dài.