Thời điểm ‘chín muồi’ nâng cấp quan hệ Việt Nam - EU

Chuyến thăm của Chủ tịch Hội đồng châu Âu đến Việt Nam càng có ý nghĩa khi diễn ra ngay sau khi Việt Nam tổ chức thành công Đại hội XIV của Đảng.

Đại sứ Julien Guerrier cho biết EU hoan nghênh việc Việt Nam bảo đảm tính liên tục và ổn định trong đường lối phát triển. Việc Tổng Bí thư Tô Lâm tiếp tục được tín nhiệm tạo cơ hội để duy trì các định hướng chiến lược dài hạn, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho hợp tác EU – Việt Nam trong giai đoạn tới.

Chuyến thăm có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong bối cảnh thế giới đang chứng kiến nhiều căng thẳng địa chính trị diễn biến phức tạp. Thông qua chuyến thăm, Liên minh châu Âu (EU) mong muốn gửi một thông điệp rõ ràng tới cộng đồng quốc tế, rằng EU sẵn sàng tăng cường hợp tác với các đối tác thương mại quan trọng, trong đó có Việt Nam, qua đó đóng góp vào việc xây dựng một trật tự đa phương dựa trên luật pháp quốc tế.

Hiện nay, quan hệ EU – Việt Nam được đánh giá là vừa sâu sắc, vừa toàn diện và chặt chẽ. Nhìn lại chặng đường 35 năm, từ những hợp tác nhân đạo quy mô nhỏ vào đầu thập niên 1990, hai bên đã xây dựng được một trong những mối quan hệ năng động và mạnh mẽ nhất của EU tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương. Quan hệ này hiện bao trùm nhiều lĩnh vực, từ thương mại, đầu tư, phát triển bền vững đến an ninh, quốc phòng, giao lưu nhân dân…

Đại sứ Julien Guerrier khẳng định: “Đã đến thời điểm chín muồi để hai bên nâng cấp quan hệ lên một tầm cao mới. EU và Việt Nam đã thống nhất thực hiện “nâng cấp kép”, đưa quan hệ trở thành Đối tác Chiến lược toàn diện”.

Đại sứ cho biết, Việt Nam là quốc gia đầu tiên trong ASEAN được EU lựa chọn để nâng cấp quan hệ lên mức cao như vậy, thể hiện tính tiên phong và tạo hình mẫu cho quan hệ EU với các nước khác trong khu vực.

Ba trụ cột chính

Việc nâng cấp quan hệ Việt Nam - EU được kỳ vọng sẽ mở rộng đáng kể phạm vi hợp tác, mang lại lợi ích thiết thực cho cả hai bên trên nhiều lĩnh vực, từ kinh tế, thương mại đến khoa học – công nghệ và đời sống người dân.

Đại sứ Julien Guerrier cho biết, EU mong muốn ưu tiên tăng cường hợp tác với Việt Nam trên ba trụ cột chiến lược.

Trước hết là thương mại. Hiệp định Tự do thương mại Việt Nam - EU (EVFTA) đã giúp thương mại song phương tăng khoảng 40% trong vòng 5 năm, kể từ khi có hiệu lực năm 2020. Tuy nhiên, EU và Việt Nam tin rằng vẫn còn nhiều dư địa để đạt được những kết quả ấn tượng hơn nữa, nhất là trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang đối mặt với nhiều thách thức.

Thứ hai là chuyển đổi xanh. EU đã và đang tăng cường trao đổi với các bộ, ngành của Việt Nam về phát triển năng lượng tái tạo, bảo đảm an ninh năng lượng và thúc đẩy tăng trưởng bền vững. Những định hướng được nêu tại Đại hội XIV của Đảng Cộng sản Việt Nam cho thấy quyết tâm mạnh mẽ của Việt Nam trong lĩnh vực này.

Thứ ba là hòa bình và an ninh. Hai bên đã hợp tác hiệu quả trong khuôn khổ ASEAN và song phương, trong đó Việt Nam tham gia các hoạt động gìn giữ hòa bình và một số sứ mệnh của EU tại châu Phi. EU mong muốn mở rộng hợp tác với Việt Nam về an ninh hàng hải, góp phần bảo đảm hòa bình, ổn định khu vực và thế giới, trên cơ sở tôn trọng luật pháp quốc tế và chủ nghĩa đa phương.

Bên cạnh ba trụ cột trên, hai bên cũng hướng tới khai thác mạnh mẽ hơn tiềm năng hợp tác trong các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, khoa học – công nghệ, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, chuỗi giá trị số và tài nguyên thiết yếu.

Trả lời câu hỏi về tiềm năng hợp tác lĩnh vực khoa học - công nghệ, Đại sứ Julien Guerrier cho biết EU dành ngân sách lớn nhất thế giới cho nghiên cứu và phát triển. Một trong những sáng kiến trọng tâm là chương trình Horizon Europe (Chân trời châu Âu). Việt Nam đã tham gia vào một số dự án trong khuôn khổ chương trình này, song EU mong muốn Việt Nam tăng cường hơn nữa mức độ tham gia và đóng góp trong thời gian tới.

Dự kiến trong thời gian tới, EU sẽ ký kết bản ghi nhớ hợp tác với Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhằm thúc đẩy hợp tác sâu rộng hơn trong lĩnh vực nghiên cứu – phát triển, trao đổi chuyên gia, tham gia các chương trình như Marie Skłodowska-Curie, cũng như nhiều sáng kiến nghiên cứu khác. Trên cơ sở đó, hai bên sẽ cùng đề xuất và triển khai các hoạt động cụ thể nhằm hiện thực hóa tiềm năng hợp tác khoa học – công nghệ một cách hiệu quả và bền vững.

Về phát triển cơ sở hạ tầng, Đại sứ cho biết EU đặc biệt quan tâm và coi đây là lĩnh vực hợp tác nhiều tiềm năng với Việt Nam. Trong khuôn khổ sáng kiến Global Gateway (Cửa ngõ Toàn cầu), EU đã và đang triển khai nhiều dự án tại Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng, giao thông và hạ tầng xanh.

Một trong những sáng kiến tiêu biểu là Đối tác chuyển đổi năng lượng công bằng JETP, nhằm hỗ trợ Việt Nam phát triển năng lượng sạch, bảo đảm an ninh năng lượng và phục vụ tăng trưởng kinh tế – xã hội bền vững.

EU cũng mong muốn mở rộng hợp tác với Việt Nam trong các lĩnh vực như giao thông xanh, đường sắt, cảng biển, sân bay, đường sắt tốc độ cao và các tuyến metro đô thị. Đại sứ Julien Guerrier cho biết, dự kiến trong thời gian tới, Cao ủy EU phụ trách hạ tầng sẽ thăm và làm việc tại Việt Nam để trao đổi về hợp tác cụ thể, bao gồm hợp tác với Ngân hàng Đầu tư châu Âu (EIB) và các dự án song phương với các nước thành viên EU.

Trong lĩnh vực khoáng sản thiết yếu, Đại sứ Julien Guerrier cho biết EU mong muốn trở thành đối tác lâu dài của Việt Nam, không chỉ trong thăm dò và khai thác, mà cả chuyển giao công nghệ, nâng cao năng lực nội địa và giúp Việt Nam làm chủ chuỗi giá trị. EU hướng tới mô hình hợp tác bền vững, mang lại lợi ích lâu dài cho cả hai bên.