Năm 2030 có 8 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia
Thủ tướng Chính phủ vừa ban hành Quyết định số 1483/QĐ-TTg phê duyệt Đề án “Phát triển hệ thống các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, tập trung cho công nghệ chiến lược”.
Thay vì đầu tư các phòng thí nghiệm, trung tâm nghiên cứu một cách riêng lẻ, Đề án định hướng xây dựng hệ thống các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, phòng thí nghiệm trọng điểm theo chuỗi, từ nghiên cứu công nghệ lõi, công nghệ nền đến phát triển, tích hợp, thử nghiệm, kiểm định, chứng nhận và hoàn thiện sản phẩm.
Các trung tâm, phòng thí nghiệm này phải có khả năng kết nối, chia sẻ và sử dụng chung hạ tầng trên phạm vi toàn quốc. Nhà nước cũng định hướng đầu tư theo hướng tập trung, có trọng tâm, trọng điểm, ưu tiên kế thừa, nâng cấp, kết nối và khai thác hiệu quả cơ sở hạ tầng hiện có, hạn chế đầu tư trùng lặp.
Mục tiêu là hình thành năng lực quốc gia về nghiên cứu, thử nghiệm, đo lường, kiểm định, đánh giá sự phù hợp và sản xuất thử, qua đó nâng cao khả năng hấp thụ, làm chủ và phát triển công nghệ chiến lược, tăng cường tự chủ công nghệ quốc gia.
Đề án đặt mục tiêu đến năm 2030 sẽ nâng cấp, đầu tư mới và đưa vào vận hành tối thiểu 8 phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia trong các lĩnh vực như công nghệ số, mạng di động thế hệ sau, robot và tự động hóa, sinh học và y sinh tiên tiến, năng lượng và vật liệu tiên tiến, an ninh mạng và lượng tử, biển - đại dương và lòng đất, hàng không và vũ trụ.
Cùng với đó là hình thành tối thiểu 4 trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm quốc gia, tập trung vào các lĩnh vực thiết bị bay không người lái, sinh học và y sinh, vật liệu, đường sắt tốc độ cao và đường sắt đô thị. Đề án cũng đặt mục tiêu làm chủ tối thiểu 10 công nghệ lõi phục vụ trực tiếp các sản phẩm công nghệ chiến lược và các bài toán lớn của quốc gia.
Một mục tiêu quan trọng khác là thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu, hình thành ít nhất 10 doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo hoặc doanh nghiệp khoa học và công nghệ có khả năng phát triển, làm chủ và thương mại hóa công nghệ lõi, công nghệ chiến lược và sản phẩm công nghệ chiến lược.
Giải bài toán nhân lực và cơ chế tài chính vận hành
Nhằm giải quyết những bất cập của mô hình phòng thí nghiệm trọng điểm trước đây, Đề án đặt ra yêu cầu việc đầu tư phải được thực hiện theo vòng đời, bảo đảm đồng bộ giữa hạ tầng, trang thiết bị, nguồn nhân lực và điều kiện vận hành.
Việc lựa chọn nâng cấp hay đầu tư mới phải dựa trên yêu cầu phát triển công nghệ chiến lược, nhu cầu thực tế, khoảng trống năng lực và khả năng khai thác dùng chung. Chỉ đầu tư mới khi hạ tầng hiện có không thể đáp ứng thông qua nâng cấp, kết nối, chia sẻ, khai thác dùng chung hoặc thuê dịch vụ.
Điểm rất đáng chú ý là cơ chế tuyển dụng, chi trả lương cho lao động cơ hữu và chuyên gia làm việc tại hệ thống theo mức lương thỏa thuận, gắn với vị trí việc làm, nhiệm vụ được giao và kết quả thực hiện, đồng thời cho phép cơ chế các trung tâm sử dụng nguồn tài chính từ dịch vụ để tái đầu tư và khoản chi hợp lý khác. Cơ chế tài chính này được kỳ vọng sẽ tháo gỡ các điểm nghẽn trước đây để thu hút, hình thành nguồn nhân lực chất lượng cao cho phát triển các ngành công nghệ chiến lược.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, thời gian qua, để thúc đẩy sự phát triển của các ngành công nghệ chiến lược tại Việt Nam, hàng loạt các cơ chế chính sách đã được ban hành, từ Thông tư số 49 năm 2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ quy định cơ chế tài chính đối với nhiệm vụ nghiên cứu và phát triển công nghệ chiến lược thuộc Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia đặc biệt về công nghệ chiến lược đến Chiến lược hợp tác quốc tế về các công nghệ chiến lược đến năm 2030. Đề án “Phát triển hệ thống các trung tâm nghiên cứu, thử nghiệm, các phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, tập trung cho công nghệ chiến lược” góp phần hoàn thiện mảnh ghép hạ tầng cho phát triển công nghệ chiến lược tại Việt Nam.
