Tăng trưởng không còn nằm ở “tăng số”
Năm 2025, kim ngạch xuất khẩu của Việt Nam đạt 475,06 tỷ USD, tăng 17% so với năm trước tạo ra mặt bằng mới trong bối cảnh kinh tế toàn cầu còn nhiều bất định; cùng với nhập khẩu đạt hơn 455 tỷ USD giúp nước ta lọt vào nhóm 25 quốc gia có quy mô thương mại lớn nhất thế giới.
Đóng góp cho xuất khẩu cả nước, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện tiếp tục là nhóm hàng lớn nhất, với kim ngạch đạt xấp xỉ 108 tỷ USD, tăng mạnh gần 50% so với năm trước. Máy móc, thiết bị, dụng cụ phụ tùng khác cũng duy trì đà tăng trưởng tích cực, tiệm cận 60 tỷ USD, cho thấy vị thế ngày càng rõ của Việt Nam trong chuỗi cung ứng công nghiệp toàn cầu. Cùng với đó, điện thoại các loại và linh kiện đạt hơn 56,7 tỷ USD, tiếp tục là nhóm hàng xuất khẩu chủ lực.
Tuy nhiên, đi cùng với quy mô lớn là những áp lực ngày càng rõ nét. Các thị trường chủ lực như Mỹ và Liên minh châu Âu (EU) gia tăng yêu cầu về xuất xứ, phát thải, trách nhiệm xã hội; các biện pháp phòng vệ thương mại được áp dụng dày hơn; nguy cơ gian lận xuất xứ, chuyển tải bất hợp pháp bị giám sát chặt chẽ.
Trao đổi với PV Tiền Phong, đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam cho rằng, với tỷ trọng chiếm phần lớn cơ cấu xuất khẩu, công nghiệp chế biến - chế tạo tiếp tục là trụ cột tăng trưởng trong năm 2026. Tuy nhiên, mục tiêu không còn là mở rộng quy mô đơn thuần, mà là nâng tỷ lệ nội địa hóa và tham gia sâu hơn vào các khâu có giá trị cao trong chuỗi cung ứng.
“Thị trường Mỹ, EU, Nhật Bản và Hàn Quốc vẫn là trụ đỡ chính, nhưng yêu cầu về tiêu chuẩn kỹ thuật, môi trường và kỷ luật giao hàng ngày càng khắt khe. Đơn hàng không thiếu, nhưng chỉ dành cho những nhà cung ứng đáp ứng được chuẩn mực mới”, vị đại diện này nhận định.
Với nông sản, năm 2026 được xem là giai đoạn sàng lọc mạnh mẽ. Rau quả, gạo, cà phê, hạt điều, hồ tiêu vẫn còn dư địa tăng trưởng, song thị trường không còn chỗ cho cách làm chộp giật.
Nâng giá trị gia tăng, siết xuất xứ
Sau giai đoạn phục hồi, dệt may và da giày bước vào năm 2026 với mục tiêu tăng trưởng thận trọng hơn. Thay vì chạy theo sản lượng, doanh nghiệp tập trung giữ nhịp đơn hàng ổn định, cải thiện biên lợi nhuận và kéo dài vòng đời hợp đồng.
Một mảnh ghép ngày càng quan trọng trong bức tranh xuất khẩu là logistics và thương mại điện tử xuyên biên giới. Theo Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam, chi phí logistics vẫn là điểm nghẽn, nhưng đồng thời cũng là dư địa cải thiện lớn nếu doanh nghiệp làm chủ được công nghệ, dữ liệu và khả năng kết nối chuỗi. Khi logistics mạnh lên, năng lực cạnh tranh của hàng hóa xuất khẩu sẽ được nâng đỡ rõ rệt.
Ông Trần Thanh Hải - Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Bộ Công Thương - cho biết mục tiêu năm 2026 là xuất khẩu tăng trên 8%, đồng thời duy trì xuất siêu trên 23 tỷ USD, tăng khoảng 15% so với năm 2025. Đây là mục tiêu đầy thách thức trong bối cảnh nhiều thị trường gia tăng rào cản kỹ thuật và tiêu chuẩn.
Theo ông Hải, năm 2026, động lực tăng trưởng xuất khẩu được xác định rõ hơn từ bên trong. Trong cơ cấu xuất khẩu, công nghiệp chế biến - chế tạo tiếp tục giữ vai trò trung tâm, nhưng mục tiêu không chỉ là tăng kim ngạch, mà là nâng tỷ lệ nội địa hóa và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu. Điều này đòi hỏi doanh nghiệp Việt Nam phải đầu tư mạnh hơn cho công nghệ, quản trị và minh bạch chuỗi cung ứng nếu muốn “ở lại” trong cuộc chơi dài hạn.
Bà Nguyễn Thảo Hiền - Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài, Bộ Công Thương - đánh giá môi trường thương mại quốc tế đang bất ổn với nhiều rào cản mới được dựng lên. Vì vậy, các đơn vị liên quan cần tăng cường phối hợp trong xây dựng cơ chế, chính sách chống chuyển tải bất hợp pháp và gian lận xuất xứ, nhất là với các mặt hàng nông sản, thực phẩm.
Theo bà Hiền, để đảm bảo mục tiêu xuất khẩu năm 2026, hoàn thiện thể chế, tăng cường quản lý xuất xứ và chống gian lận thương mại là một trong những trọng tâm lớn trong điều hành xuất khẩu giai đoạn tới. Đây không chỉ là yêu cầu từ bên ngoài, mà còn là giải pháp bảo vệ uy tín hàng Việt và tạo môi trường cạnh tranh công bằng cho doanh nghiệp làm ăn chân chính. Song song với đó là chiến lược đa dạng hóa thị trường. Mỹ và EU vẫn giữ vai trò trụ cột, nhưng Trung Đông, Nam Á, châu Phi và Đông Âu đang nổi lên như những “vùng đệm” quan trọng.