Bệnh nhân là ông L.V.D. (64 tuổi, trú tại Lào Cai), có tiền sử nghiện rượu nhiều năm, trung bình uống từ 250–500 ml rượu mỗi ngày. Ông từng điều trị bệnh gan tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương. Khoảng hơn một năm trở lại đây, ông thường xuyên xuất hiện các cơn đau tức vùng hạ sườn phải, kèm theo mệt mỏi, chán ăn, rối loạn tiêu hóa. Tuy nhiên, do chủ quan cho rằng đây là biểu hiện của tuổi già nên ông không đi khám.
Gần đây, tình trạng mệt mỏi tăng rõ rệt, da bắt đầu vàng. Xét nghiệm tại cơ sở y tế địa phương cho thấy men gan tăng cao. Sau một tháng điều trị nhưng không cải thiện, gia đình đã đưa ông đến Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương để kiểm tra chuyên sâu.
Qua khai thác tiền sử, các bác sĩ ghi nhận bệnh nhân có thói quen ăn đồ tái sống và nghiện rượu kéo dài. Bệnh nhân được chỉ định làm các xét nghiệm đánh giá bệnh gan và tầm soát kí sinh trùng. Kết quả cho thấy chỉ số AST/ALT tăng rất cao, lên tới khoảng 1.700 U/L. Siêu âm gan mật phát hiện giãn nhẹ đường mật trong gan. Đặc biệt, xét nghiệm kí sinh trùng và soi phân ghi nhận số lượng lớn trứng sán lá gan nhỏ.
Bệnh nhân được chẩn đoán nhiễm sán lá gan nhỏ kí sinh trong đường mật, gây viêm, ứ mật và giãn đường mật trên nền viêm gan do rượu mạn tính.
Theo bác sĩ CKI Lê Văn Thiệu, Phòng khám Kí sinh trùng, hai loại sán lá gan nhỏ Clonorchis sinensis và Opistorchis viverrini lưu hành khá phổ biến tại Việt Nam, nhất là ở những vùng người dân có thói quen ăn cá nước ngọt sống hoặc chưa nấu chín kĩ. Bệnh thường tiến triển âm thầm, triệu chứng giai đoạn đầu không rõ ràng nên dễ bị bỏ sót. Nhiều trường hợp chỉ được phát hiện khi bệnh đã kéo dài, gây tổn thương gan mạn tính, xơ hóa đường mật hoặc xuất hiện biến chứng nặng như ung thư đường mật.
Trên lâm sàng, người bệnh có thể có biểu hiện đau tức vùng hạ sườn phải, đầy bụng, khó tiêu, đôi khi xuất hiện các cơn đau quặn gan tái diễn trong nhiều tháng, nhiều năm, rất dễ nhầm lẫn với các bệnh lí gan mật thông thường.
Sán lá gan nhỏ cư trú, phát triển và sinh sản trực tiếp trong hệ thống ống dẫn mật. Quá trình kí sinh kéo dài gây viêm mạn tính, xơ hóa thành ống mật. Khi số lượng sán lớn, trứng và xác sán tích tụ có thể gây tắc nghẽn đường mật, làm cản trở dòng chảy của mật, dẫn đến ứ mật, giãn đường mật và tổn thương gan ngày càng nặng. Hiện nay, sán lá gan nhỏ cũng được xếp vào nhóm tác nhân nguy cơ cao gây ung thư đường mật nếu nhiễm kéo dài nhiều năm.
Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa khi ăn cá nước ngọt sống hoặc chưa nấu chín kĩ như gỏi cá, cá tái, cá nướng chưa chín hoàn toàn có chứa nang ấu trùng sán. Ngoài ra, việc dùng chung dao, thớt giữa thực phẩm sống và chín, hoặc không rửa tay sạch sau khi sơ chế cá cũng là nguồn lây nhiễm quan trọng.
Các bác sĩ khuyến cáo, sán lá gan nhỏ là bệnh có thuốc điều trị đặc hiệu, hiệu quả cao nếu được phát hiện sớm. Người dân cần tuyệt đối tránh ăn cá nước ngọt sống, tái; đồng thời đi khám sớm khi có các dấu hiệu như đau vùng hạ sườn phải, men gan tăng, vàng da hoặc mệt mỏi kéo dài để được chẩn đoán và điều trị kịp thời, phòng tránh những biến chứng nguy hiểm về sau.
