Một trong những nội dung lớn trong lần sửa đổi này là việc kiểm soát chặt chẽ với những xuất bản phẩm có nội dung quan trọng. Cụ thể, Điều 24 của luật quy định rõ tác phẩm, tài liệu phải thẩm định nội dung trước khi xuất bản, tái bản.
Trong vòng kiểm soát đầu tiên, với tác phẩm, tài liệu có nội dung về lịch sử cách mạng, chủ quyền, an ninh quốc gia, lãnh tụ, lãnh đạo, đất nước, anh hùng dân tộc thuộc danh mục theo quy định của Chính phủ, nhà xuất bản phải tổ chức thẩm định bản thảo trước khi đăng ký kế hoạch xuất bản.
Ở vòng kiểm soát thứ hai, cơ quan chủ quản sẽ xem xét, đánh giá kết quả thẩm định và phê duyệt kế hoạch xuất bản.
Sau khi xuất bản phẩm hoàn thành và nộp lưu chiểu, đến vòng kiểm soát thứ ba này, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tổ chức thẩm định và cho ý kiến trước khi phát hành, trừ trường hợp được miễn thẩm định do Chính phủ quy định.
Báo cáo tiếp thu, giải trình và chỉnh lý dự thảo luật trước khi Quốc hội thông qua, Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch Lâm Thị Phương Thanh nêu rõ, luật sửa đổi đã tập trung tăng trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản và cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoạt động xuất bản, đồng thời duy trì cơ chế lưu chiểu, đọc, kiểm tra và kiểm soát trước phát hành đối với nhóm xuất bản phẩm thuộc trường hợp luật định.
Về bảo đảm quyền phổ biến tác phẩm, bảo hộ quyền tác giả và quyền liên quan, có ý kiến đề nghị làm rõ nguyên tắc Nhà nước không kiểm duyệt tác phẩm trước khi xuất bản, đồng thời tránh hình thành cơ chế tiền kiểm trên thực tế; quản lý bằng tiêu chuẩn, điều kiện minh bạch và hậu kiểm.
Chính phủ cho biết lần sửa đổi này, các Điều 16, 22, 24 và 28 được chỉnh lý để xác định rõ trách nhiệm của nhà xuất bản, cơ quan chủ quản và cơ quan quản lý Nhà nước đối với một số nhóm tác phẩm, tài liệu có yêu cầu quản lý cao, nhưng không thay đổi quyền quyết định xuất bản và trách nhiệm về nội dung của nhà xuất bản.
Chính phủ nêu rõ, “3 vòng kiểm soát” được đề cập trong luật nhằm tăng cường phòng ngừa, kiểm soát đối với nhóm nội dung đặc thù nhưng không thay thế trách nhiệm của nhà xuất bản.
Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản có hiệu lực thi hành từ 1/3/2027, trừ quy định về in xuất khẩu xuất bản phẩm sẽ có hiệu lực từ 1/1/2029.
