Cấp cứu không thể chờ đến bệnh viện
Ngày 29/7/2025, một người 20 tuổi đang tập gym bất ngờ gục xuống, mất ý thức. Nhân viên phòng tập lập tức ép tim và gọi cấp cứu 115. Khoảng 15 phút sau, lực lượng cấp cứu có mặt, tiếp tục hồi sức và sốc điện phá rung 3 lần. Tim người bệnh đập trở lại trước khi được chuyển đến Bệnh viện E.
Khi vào viện, bệnh nhân vẫn hôn mê sâu, Glasgow chỉ 5 điểm, đồng tử giãn. Người bệnh được đặt nội khí quản, thở máy, điều trị chống phù não và chuyển đến khoa Hồi sức tích cực.
Việc nhân viên phòng gym nhận biết tình trạng nguy cấp, gọi 115 và tiến hành ép tim trong lúc chờ lực lượng chuyên môn đã tạo ra một mắt xích quan trọng trong chuỗi cấp cứu.
Một trường hợp khác xảy ra trên đường Nguyễn Chí Thanh, Hà Nội. Bác sĩ Nguyễn Huy Tiến, Bệnh viện Thận Hà Nội tình cờ phát hiện nam thanh niên nằm bất động giữa đám đông. Nạn nhân tím tái, nôn sặc, có dấu hiệu chấn thương vùng đầu và ngừng tuần hoàn.
Không chờ xe cấp cứu, bác sĩ Tiến lập tức tiến hành ép tim ngoài lồng ngực. Sau khoảng 2 phút, tuần hoàn của nạn nhân được khôi phục, người bệnh dần tỉnh lại. Sau khi gọi 115, bác sĩ tiếp tục ở lại theo dõi cho tới khi xe cứu thương đưa nạn nhân đến cơ sở y tế.
Hai phút cứu một đứa trẻ
Trong một lần đi nghỉ cùng gia đình tại Sóc Sơn, bác sĩ Đinh Thị Quỳnh Hương, Bệnh viện Bạch Mai, phát hiện bé trai 3 tuổi được đưa lên khỏi bể bơi trong tình trạng tím tái, bất động.
Qua kiểm tra nhanh, bác sĩ nhận thấy trẻ không thở và không đáp ứng. Chị lập tức thực hiện hồi sức tim phổi, phối hợp ép tim, khai thông đường thở và hỗ trợ hô hấp theo kỹ thuật dành cho trẻ nhỏ.
Khoảng 2 phút sau, trẻ bắt đầu có dấu hiệu hồi phục. Trong khi cấp cứu, bác sĩ đồng thời yêu cầu những người xung quanh gọi hỗ trợ y tế để trẻ được tiếp tục điều trị tại cơ sở chuyên môn.
Theo bác sĩ Hương, những kỹ năng ấy không phải “phản xạ may mắn” mà hình thành từ quá trình đào tạo và thực hành liên tục.
Từ trường hợp này, bác sĩ cũng lưu ý các khu nghỉ dưỡng, bể bơi và cơ sở cung cấp dịch vụ vui chơi cần có nhân viên được đào tạo sơ cứu, trang bị phương tiện cấp cứu tại chỗ. Với các gia đình, việc biết nhận diện người ngừng thở, gọi trợ giúp và thực hiện hồi sức tim phổi cơ bản có thể tạo ra khác biệt rất lớn trong những phút đầu.
Chậm vài chục phút, hậu quả không thể đảo ngược
ThS.BS Vũ Đình Hùng, Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, từng tiếp nhận một trường hợp ngừng tuần hoàn sau điện giật.
Người chồng đang sửa máy bơm thì gặp tai nạn. Người thân không biết cách hồi sức nên thay vì ép tim tại chỗ đã tìm phương tiện đưa nạn nhân đến bệnh viện. Khoảng 30 phút sau, người bệnh mới được cấp cứu tại bệnh viện và tái lập tuần hoàn.
Dù tim đập trở lại, não đã chịu tổn thương rất nặng do thiếu oxy kéo dài. Người bệnh gần như mất hoàn toàn ý thức và không thể trở lại cuộc sống bình thường.
Người dân là mắt xích đầu tiên
PGS.TS Hoàng Bùi Hải, Giám đốc Trung tâm Cấp cứu và Hồi sức tích cực, Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho rằng kỹ năng nhận biết và xử trí ban đầu ngừng tuần hoàn cần được phổ cập rộng rãi trong cộng đồng, nhất là học sinh, sinh viên và những người thường xuyên hoạt động thể thao.
Khi một người đột ngột ngã quỵ, nguyên nhân có thể là nhiều bệnh lý khác nhau. Tuy nhiên, điều đầu tiên người chứng kiến cần nghĩ tới là khả năng người bệnh đang ngừng tuần hoàn.
Việc kiểm tra rất đơn giản: gọi, lay nhẹ để xem người bệnh có đáp ứng hay không; quan sát nhịp thở. Nếu người bệnh không đáp ứng và không thở bình thường, cần gọi cấp cứu đồng thời bắt đầu hồi sức tim phổi.
Người chứng kiến tại hiện trường chính là mắt xích đầu tiên của chuỗi cấp cứu. Nếu mắt xích này bị bỏ trống, dù xe cấp cứu có đến sau đó, cơ hội cứu sống người bệnh cũng có thể giảm đi đáng kể.
Đào tạo cấp cứu phải bắt đầu từ cộng đồng
GS.TS Đào Xuân Cơ, Giám đốc Bệnh viện Bạch Mai, cho biết bệnh viện xác định hồi sức cấp cứu là năng lực thiết yếu đối với toàn bộ nhân viên y tế, không chỉ riêng những người làm việc tại khoa cấp cứu hay hồi sức.
Từ tháng 5 đến tháng 9/2025, Bệnh viện Bạch Mai tổ chức 30 lớp đào tạo hồi sức tim phổi cho hơn 4.400 cán bộ, nhân viên. Chương trình kết hợp lý thuyết với thực hành và kiểm tra trên mô hình. Học viên phải đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về kỹ thuật ép tim, vị trí đặt tay, độ sâu, tần số ép, thả tay và kỹ thuật bóp bóng mới được cấp chứng nhận.
TS.BS Nguyễn Công Hựu, Giám đốc Bệnh viện E, nhận định cấp cứu ngoại viện đang trở thành một lực lượng quan trọng trong việc xử trí người bệnh ngay tại nơi xảy ra sự cố. Khi mỗi phút đều có giá trị, việc phát hiện sớm, xử trí đúng và vận chuyển an toàn có thể mở thêm cơ hội sống cho bệnh nhân.
Từ tháng 11/2023, Bệnh viện E tham gia hệ thống cấp cứu ngoại viện cùng Trung tâm Cấp cứu 115. Số ca cấp cứu ngoại viện của bệnh viện tăng từ 148 trường hợp năm 2023 lên 539 trường hợp năm 2024 và 174 trường hợp trong 6 tháng đầu năm 2025.
Việt Nam đã có hệ thống cấp cứu 115, song nhận thức của cộng đồng về cấp cứu tại chỗ vẫn còn hạn chế. Không ít người vẫn nghĩ rằng cấp cứu là nhiệm vụ của nhân viên y tế, trong khi vài phút trước khi xe cứu thương đến có thể là khoảng thời gian quyết định.
