Theo báo cáo gửi Chính phủ của Bộ Xây dựng, việc lập quy hoạch cho tuyến đường sắt Hà Nội - Đồng Đăng (dài 156 km) và Hải Phòng - Hạ Long - Móng Cái (dài 187 km) đang có những bước tiến tích cực. Về thiết kế, 2 tuyến đường sắt này sẽ là đường đôi, khổ 1.435 mm, được đầu tư thực hiện trước năm 2030.
Từ tháng 9/2025, các chuyên gia từ đơn vị tư vấn đường sắt hàng đầu của Trung Quốc đã có mặt tại Việt Nam để phối hợp khảo sát trực tiếp các khu vực tuyến đi qua. Mục tiêu đặt ra là hoàn thiện báo cáo đầu kỳ vào tháng 4 tới và chốt toàn bộ hồ sơ quy hoạch ngay trong năm nay.
Việt Nam hiện có 2 tuyến đường sắt liên vận quốc tế kết nối trực tiếp với Trung Quốc qua hai cửa khẩu chính. Cụ thể, tuyến Hà Nội - Đồng Đăng kết nối với ga Bằng Tường (Quảng Tây, Trung Quốc) qua cửa khẩu quốc tế Đồng Đăng. Đây là tuyến đường sắt khổ lồng (chạy được cả tàu khổ 1.000mm và 1.435mm), cho phép tàu khách và tàu hàng chạy thẳng từ Hà Nội (ga Gia Lâm) sang các thành phố lớn của Trung Quốc như Nam Ninh.
Ngoài ra, tuyến đường sắt Hà Nội - Lào Cai, kết nối với ga Hà Khẩu Bắc (Vân Nam, Trung Quốc) qua cửa khẩu quốc tế Lào Cai. Tuyến này chủ yếu sử dụng khổ đường 1.000mm. Hiện nay, hàng hóa thường được chuyển tải tại ga Hà Khẩu Bắc để tiếp nối vào mạng lưới đường sắt khổ tiêu chuẩn (1.435mm) của Trung Quốc.
Để tăng cường năng lực giao thương, 2 nước đang thúc đẩy dự án đường sắt khổ tiêu chuẩn (1.435mm) hiện đại, tiêu biểu là tuyến Lào Cai - Hà Nội - Hải Phòng - Quảng Ninh dài gần 420 km, tổng vốn hơn 203.000 tỷ đồng. Dự án đã khởi công cuối năm 2025 và hoàn thành chậm nhất vào năm 2030. Tuyến có tốc độ thiết kế tối đa 160 km/h trên trục chính, giảm xuống 80 - 120 km/h ở các đoạn nhánh và khu vực đô thị.
Phát biểu tại cuộc làm việc tại ga Đồng Đăng, tỉnh Lạng Sơn ngày 19/3, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, các tuyến đường sắt kết nối Việt Nam - Trung Quốc sẽ giúp giảm chi phí logistics, rút ngắn thời gian vận chuyển, đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Đây cũng là giải pháp quan trọng để giảm ùn tắc tại các cửa khẩu đường bộ, thúc đẩy thương mại biên giới và phát triển các trung tâm logistics.
Xa hơn, mạng lưới này còn giúp Việt Nam kết nối sâu hơn với tuyến vận tải Á - Âu, đa dạng hóa phương thức vận chuyển quốc tế và giảm phụ thuộc vào đường biển. Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang tái cấu trúc mạnh mẽ.
