Khi kim đồng hồ nhích dần về thời hạn 20h tối thứ Ba (giờ miền Đông, Mỹ), thị trường tài chính toàn cầu không chỉ đối mặt nguy cơ quân sự đơn thuần. Tối hậu thư của Tổng thống Donald Trump gửi tới Tehran kích hoạt "cuộc tháo chạy" hỗn loạn trên các sàn giao dịch, đẩy nền kinh tế thế giới vào một kịch bản tồi tệ nhất kể từ cuộc khủng hoảng dầu mỏ năm 1973.
Nguy cơ khủng hoảng năng lượng nghiêm trọng nhất lịch sử
Hơn một tháng kể từ khi xung đột Mỹ - Israel với Iran bùng phát, thế giới đang chứng kiến một sự đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng có quy mô chưa từng có. Tâm điểm của cơn bão là eo biển Hormuz - nơi luân chuyển khoảng 25% lượng dầu thô và 20% khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu.
Theo dữ liệu từ các đơn vị theo dõi hàng hải, lưu lượng vận tải qua eo biển này đã sụt giảm tới 95% so với mức trước chiến tranh. Đây không còn là sự gián đoạn tạm thời, mà là một sự "đóng băng" dòng chảy năng lượng.
Tính đến phiên giao dịch ngày 6/4, giá dầu Brent đã vọt lên mức 109,77 USD/thùng, tăng khoảng 50% chỉ trong vòng hơn một tháng. Đáng ngại hơn, dầu WTI của Mỹ đã tăng tới 66%, giao dịch ở mức 111,2 USD/thùng.
Trước diễn biến tăng phi mã của giá dầu là sự bất lực của OPEC+. Quyết định tăng hạn ngạch sản xuất thêm 206.000 thùng/ngày trong tháng 5 của khối OPEC+ vào Chủ nhật vừa qua được giới phân tích đánh giá là "muối bỏ bể". Cuộc chiến đã hạn chế năng lực sản xuất và vận chuyển của những gã khổng lồ dầu mỏ, khiến mọi nỗ lực bù đắp nguồn cung trở nên vô vọng.
Ông Mohit Mirpuri - nhà quản lý quỹ cổ phiếu tại SGMC Capital - nhận định: “Ngay cả trong trường hợp eo biển Hormuz vẫn mở, thiệt hại về niềm tin và chuỗi cung ứng đã xảy ra rồi, mọi thứ không thể tự nhiên trở lại bình thường”.
Thị trường tài chính tuần này đang ở trạng thái "căng như dây đàn" do tác động từ mâu thuẫn của Nhà Trắng. Một mặt, ông Trump đưa ra tối hậu thư đầy những lời lẽ quyết liệt, cảnh báo Tehran về "Ngày Nhà máy điện và Ngày Cầu" - ám chỉ các cuộc không kích hủy diệt hạ tầng. Mặt khác, ông lại lấp lửng về "cơ hội tốt" để đạt được thỏa thuận trên Fox News.
Sự khó đoán này buộc các nhà đầu tư phải chuẩn bị cho những kết cục. Hoặc là thỏa thuận ngừng bắn phút chót, hoặc là một cuộc leo thang quân sự toàn diện đẩy giá dầu lên mức không tưởng.
Quan điểm của ông Trump đẩy thị trường chứng khoán biến động cực đoan: Chỉ số biến động Cboe (VIX) đã tăng vọt từ mức dưới 20 lên khoảng 24. Mặc dù chỉ số S&P 500 có mức tăng 3,4% vào tuần trước do tâm lý "bắt đáy" của các nhà đầu tư hy vọng vào giải pháp ngoại giao, nhưng không khí lạc quan này vô cùng mong manh.
Một diễn biến đáng chú ý là sự cạnh tranh khốc liệt giữa các nhà máy lọc dầu châu Á và châu Âu để giành nguồn cung thay thế từ lưu vực Đại Tây Dương. Tại Singapore, các nhà giao dịch cho biết giá chào bán dầu WTI Midland giao đến Bắc Á đã bị đẩy lên mức phí bảo hiểm kỷ lục, chênh lệch tới 30-40 USD/thùng so với các mức giá chuẩn.
Đáng chú ý là sự dịch chuyển của các cường quốc. Ấn Độ - quốc gia tiêu thụ dầu lớn thứ 3 thế giới - đã có bước đi thực dụng khi nối lại việc mua dầu từ Iran sau 7 năm gián đoạn. Việc một tàu chở 44.000 tấn khí dầu mỏ hóa lỏng (LPG) của Iran cập cảng miền Nam Ấn Độ cho thấy New Delhi đang ưu tiên an ninh năng lượng quốc gia hơn là các liên minh chính trị với Washington.
Cảnh báo "bóng ma" lạm phát đình trệ
Góc nhìn đáng quan ngại nhất hiện nay không chỉ nằm ở giá dầu, mà là sự cộng hưởng của lạm phát và lãi suất.
Giám đốc điều hành JPMorgan Chase - Jamie Dimon - trong thư gửi cổ đông thường niên, đã đưa ra lời cảnh báo đanh thép: “Cuộc chiến ở Iran có nguy cơ gây ra những cú sốc về giá dầu và hàng hóa, điều này có thể khiến lạm phát dai dẳng và đẩy lãi suất lên cao hơn mức thị trường hiện đang dự đoán”.
Thị trường trái phiếu đang ở mức đáng báo động. Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm đã tăng lên 4,362%, mức cao nhất kể từ giữa năm 2025. Điều này cho thấy thị trường đang định giá lại triển vọng lạm phát theo hướng xấu đi nhanh chóng. Các chuyên gia tại Nomura cảnh báo rằng nếu chiến tranh leo thang, cú sốc lạm phát sẽ biến thành cú sốc tăng trưởng, đẩy thế giới vào tình trạng lạm phát đình trệ.
Chiến lược gia Ed Yardeni của Phố Wall cảnh báo rằng không thể loại trừ khả năng suy thoái kinh tế. Sự gián đoạn dòng chảy năng lượng kéo dài sẽ thắt chặt các điều kiện tín dụng, làm tê liệt sản xuất và đẩy các nền kinh tế lớn vào tình trạng suy giảm nhu cầu đột ngột.
Tình hình lạm phát gây áp lực lên tài sản trú ẩn.Vàng đang bị giằng co dữ dội. Giá vàng giao ngay đã giảm khoảng 12% xuống còn 4.672,03 USD/ounce do chịu áp lực từ đồng USD mạnh và lợi suất trái phiếu tăng cao.
Thế giới đang bước vào một giai đoạn mà rủi ro tin tức chi phối hoàn toàn các biến động kinh tế. Chiến thuật "áp lực tối đa" của Tổng thống Mỹ Donald Trump khó đoán, đặt nền kinh tế toàn cầu vào cuộc thử nghiệm sinh tồn.
Rob Subbaraman - người đứng đầu bộ phận nghiên cứu kinh tế vĩ mô toàn cầu tại Nomura - nói về tình hình: “Thị trường đang trong tình trạng căng thẳng, vì thời gian đang cạn dần và kết quả chỉ có hai khả năng: Ngừng bắn hoặc leo thang”.
Cho đến khi "giờ G" của tối hậu thư trôi qua, mọi dự báo kinh tế đều mang tính tạm thời. Tuy nhiên, có một sự thật là niềm tin của nhà đầu tư và sự ổn định của chuỗi cung ứng năng lượng thế giới bị tổn thương sâu sắc. Ngay cả lệnh ngừng bắn được áp dụng, dư chấn của khủng hoảng kéo dài, làm lệch nhịp trật tự kinh tế toàn cầu trong nhiều năm tới.
