Ngày 13/3, tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, một chuỗi ca ghép tạng đặc biệt đã diễn ra trong không khí khẩn trương nhưng lặng lẽ đầy xúc động. Từ nghĩa cử cao đẹp của một người phụ nữ chết não, các bác sĩ đã thực hiện thành công nhiều ca ghép tạng phức tạp, trong đó có ca ghép đồng thời tim – gan cho bệnh nhân mắc bệnh hiếm amyloidosis và lần đầu tiên triển khai kỹ thuật ghép gan domino tại Việt Nam.
Người hiến tạng là nữ, 42 tuổi, gặp tai nạn giao thông nghiêm trọng và rơi vào tình trạng hôn mê sâu. Dù được các bác sĩ nỗ lực cứu chữa, bệnh nhân không qua khỏi và được xác định chết não theo quy trình nghiêm ngặt. Trong khoảnh khắc đau thương ấy, gia đình đã đưa ra quyết định đầy nhân văn: hiến tạng để cứu sống những người khác. Từ cơ thể người phụ nữ này, trái tim, lá gan và hai quả thận đã được trao đi, mở ra hy vọng sống cho nhiều bệnh nhân đang cận kề ranh giới sinh tử.
Một trong những ca bệnh đặc biệt nhất là nam bệnh nhân 53 tuổi mắc amyloidosis di truyền – căn bệnh hiếm khiến protein lắng đọng bất thường, phá hủy dần nhiều cơ quan, đặc biệt là tim và hệ thần kinh. Sau thời gian dài chống chọi với tình trạng suy tim tiến triển và tổn thương đa cơ quan, bệnh nhân được chỉ định ghép đồng thời tim và gan nhằm vừa thay thế cơ tim đã tổn thương, vừa loại bỏ nguồn sản sinh protein bệnh lý từ gan.
Ca phẫu thuật kéo dài nhiều giờ, bắt đầu từ buổi chiều và kết thúc vào tối cùng ngày. Khi trái tim mới đập trở lại trong lồng ngực người bệnh, cũng là lúc một hy vọng sống được thắp lên. Ngay sau đó, lá gan ghép cũng nhanh chóng hoạt động, tiết mật tốt – những tín hiệu tích cực cho thấy sự hồi sinh đang diễn ra từng phút.
Điều đặc biệt, lá gan cũ của bệnh nhân amyloidosis – dù mang đột biến gen gây bệnh nhưng vẫn đảm bảo cấu trúc và chức năng – đã không bị loại bỏ. Thay vào đó, các bác sĩ quyết định sử dụng chính lá gan này để ghép cho một bệnh nhân khác, nam giới 64 tuổi bị ung thư gan trên nền xơ gan do viêm gan B, tiên lượng sống chỉ còn tính bằng tháng nếu không được can thiệp.
Ca ghép gan domino – lần đầu tiên thực hiện tại Việt Nam – đã diễn ra song song. Sau 6 giờ phẫu thuật, lá gan được ghép đã tiết mật ngay, mở ra cơ hội sống mới cho người bệnh ung thư gan. Chỉ sau 72 giờ, cả hai bệnh nhân ghép tim – gan và ghép gan đều tỉnh táo, có thể ngồi dậy, ăn uống, các chức năng tạng ghép phục hồi nhanh chóng.
Theo các chuyên gia, amyloidosis là bệnh lý hiếm gặp nhưng nguy hiểm, do sự tích tụ của các protein bất thường trong cơ thể, gây suy đa cơ quan. Trong nhiều trường hợp, ghép gan giúp loại bỏ nguồn sản sinh protein bệnh lý, còn với những bệnh nhân đã có tổn thương tim nặng, ghép đồng thời tim – gan là giải pháp tối ưu nhưng vô cùng phức tạp. Trên thế giới, số ca thực hiện kỹ thuật này còn rất hạn chế, đặc biệt tại khu vực châu Á.
Trong khi đó, ghép gan domino được xem là một bước tiến mang tính đột phá, cho phép tận dụng tối đa nguồn tạng hiến trong bối cảnh khan hiếm. Dù người nhận có nguy cơ phát triển bệnh amyloidosis về lâu dài, nhưng với thời gian tiến triển chậm, họ vẫn có thể sống thêm nhiều năm với chất lượng cuộc sống được cải thiện rõ rệt.
Việc thực hiện thành công đồng thời các kỹ thuật ghép tạng phức tạp – từ ghép tim, gan, ghép đa tạng đến ghép gan domino – đã một lần nữa khẳng định năng lực chuyên môn của đội ngũ y bác sĩ Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức. Không chỉ là dấu mốc về kỹ thuật, thành công này còn là câu chuyện đầy tính nhân văn, khi từ một người hiến tạng, nhiều cuộc đời được tiếp tục, nhiều gia đình giữ lại được hy vọng.
Vì sao dùng lá gan “trục trặc” của bệnh nhân mắc bệnh hiếm để cứu người khác?
Trong chuỗi ca ghép tạng đặc biệt vừa được thực hiện tại Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức, quyết định sử dụng lá gan của nam bệnh nhân 53 tuổi mắc amyloidosis để ghép cho người khác đã thu hút sự quan tâm của dư luận, nhất là dưới góc độ chuyên môn và đạo đức y học.
Lý giải về điều này, PGS Dương Đức Hùng cho biết, lá gan của bệnh nhân amyloidosis thực chất không bị tổn thương về mặt cấu trúc hay chức năng sống còn. Gan vẫn hoạt động bình thường, chỉ “trục trặc” ở chỗ sản sinh ra protein mang đột biến gene – nguyên nhân dẫn đến bệnh lý amyloidosis. Điều đáng lưu ý là quá trình lắng đọng bất thường của protein này diễn ra rất chậm, có thể sau 20–30 năm mới biểu hiện rõ ràng nếu được ghép sang cơ thể khác.
Chính vì vậy, các bác sĩ đã cân nhắc lựa chọn người nhận phù hợp. Bệnh nhân được ghép gan domino là người trên 60 tuổi, mắc ung thư gan giai đoạn tiến triển, tiên lượng sống chỉ còn tính bằng tháng nếu không được ghép. Trong bối cảnh đó, việc sử dụng lá gan “còn tốt” để kéo dài sự sống cho người bệnh được xem là lựa chọn hợp lý và nhân văn. “Không có vấn đề vi phạm đạo đức trong trường hợp này”, PGS Hùng khẳng định.
Ở góc độ quản lý, TS Hà Anh Đức, Cục trưởng Cục Quản lý Khám, chữa bệnh (Bộ Y tế), nhấn mạnh đây là bệnh lý hiếm gặp, việc ghép đồng thời tim – gan cho bệnh nhân amyloidosis vốn đã rất hạn chế trên thế giới. Thống kê tại Mỹ trong hơn 20 năm chỉ ghi nhận 72 ca, trong khi châu Âu có 46 trường hợp và trước đó chưa có báo cáo nào tại châu Á.
Theo TS Đức, ghép gan domino là một kỹ thuật đặc biệt nhằm tối ưu hóa nguồn tạng hiến trong bối cảnh khan hiếm hiện nay. Việc triển khai thành công kỹ thuật này không chỉ mở rộng cơ hội sống cho nhiều bệnh nhân mà còn đưa Bệnh viện Hữu nghị Việt Đức trở thành một trong số ít trung tâm trên thế giới làm chủ được kỹ thuật ghép đa tạng phức tạp, bao gồm cả ghép đồng thời tim – gan cho bệnh lý hiếm.
Từ góc nhìn chuyên môn đến khía cạnh nhân văn, quyết định sử dụng lá gan của bệnh nhân mắc amyloidosis không chỉ là một giải pháp y học hợp lý, mà còn là minh chứng cho nỗ lực tối ưu hóa từng cơ hội sống trong điều kiện nguồn tạng còn vô cùng khan hiếm.
Trong ánh đèn phòng mổ, nơi ranh giới giữa sự sống và cái chết luôn mong manh, những nhịp tim được nối lại, những lá gan bắt đầu làm việc, và trên hết, niềm tin vào y học Việt Nam lại được bồi đắp thêm một lần nữa.