Hà Nội tiến tới bỏ thi vào lớp 10: Nỗi lo 'học bạ đẹp'

Xét tuyển cũng không giải tỏa áp lực

Tại hội nghị tổng kết năm học 2025 - 2026, triển khai nhiệm vụ năm học mới hôm 21/8, ông Nguyễn Văn Hiền, Giám đốc Sở GD&ĐT Hà Nội cho biết, thành phố sẽ đổi mới kiểm tra, đánh giá trong nhà trường theo hướng phục vụ cải thiện chất lượng giáo dục.

“Với cấp THCS, Hà Nội sẽ xác thực kết quả học tập và kết quả đánh giá thường xuyên của học sinh, tiến tới sử dụng kết quả này cho xét tốt nghiệp THCS và xét tuyển vào lớp 10”, ông Hiền nói.

Làm rõ hơn về điều này, ông Hiền cho biết, thành phố sẽ tổ chức các đợt đánh giá định kỳ ở các cấp học. Sau mỗi đợt đánh giá, nhà trường xác định, học sinh đang thiếu kiến thức, kỹ năng nào hay nhóm môn nào các em cần được hỗ trợ sớm để kịp thời điều chỉnh.

Sở GD&ĐT Hà Nội sẽ sử dụng dữ liệu để hỗ trợ chuyên môn, điều phối giáo viên, học liệu và kiểm tra về thực hiện kế hoạch và đảm bảo quá trình đánh giá thường xuyên thực sự trở thành công cụ nâng cao chất lượng dạy học.

Thông tin được người đầu ngành giáo dục của Hà Nội đưa ra trong bối cảnh Bộ GD&ĐT cũng đang lấy ý kiến chuyên gia một số địa phương về việc tổ chức kỳ thi tuyển sinh lớp 10 với hai môn: Toán, Ngữ văn thay vì 3 môn hoặc 3 bài thi như hiện nay.

Một giáo viên dạy THPT ở Hà Nội cho rằng, vấn đề tuyển sinh lớp 10 của Hà Nội vẫn chỉ là thiếu trường, lớp so với nhu cầu thực tế nên đã gây nên những áp lực, căng thẳng như những năm qua. Nhiều ý kiến đã đề xuất, Hà Nội cần thiết xây thêm trường, lớp mới là giải pháp tháo gỡ.

“Việc giảm một môn thi hay theo đề xuất bỏ hẳn thi vào 10 chỉ là chuyển áp lực từ dạng này sang dạng khác mà thôi”, thầy giáo này nói.

Cũng theo thầy giáo, tuyển sinh lớp 10 hiện nay muốn xét bằng học bạ sẽ tạo ra áp lực mới là làm sao để chuẩn hóa. Lâu nay, tổ chức một kỳ thi cũng là cách chuẩn hóa khi mọi thí sinh đều phải thực hiện bài thi, qua đó mới xác định được ai hơn ai, mọi thứ trắng đen rõ ràng.

Còn nếu xét học bạ sẽ khó có thể chuẩn hóa được vì chất lượng giữa các trường khác nhau, bài kiểm tra, đánh giá khác nhau. Phương án xét giải thưởng thì cũng rất hên xui vì lắm giải mang tính phong trào và có thể tạo ra một phong trào thi lấy giải, làm đẹp học bạ.

Để có thể chuẩn hóa bằng xét học bạ thì toàn bộ các đầu điểm của học sinh cũng phải được chuẩn hóa theo, khi đó mới đảm bảo công bằng.

“Bây giờ 10 cháu thi mà chỉ có 5 - 6 cháu có suất vào trường công lập. Khi số lượng trường công không đáp ứng đủ nhu cầu, áp lực tuyển sinh chắc chắn sẽ rất lớn. Bao nhiêu năm qua, nếu bài toán cơ sở vật chất vẫn chưa được giải quyết thì những tranh luận về cách xét tuyển cũng chỉ đang giải quyết phần ngọn”, chị Thu Thủy có con năm nay học lớp 7, Trường THCS Đại Kim nói.

Lo phát sinh "làm đẹp" học bạ

Có con năm nay thi vào lớp 10, chị Nguyễn Thùy Dương ở phường Hà Đông (Hà Nội) chia sẻ, xét tuyển qua điểm học bạ thì cũng có nghĩa là điểm qua đánh giá giữa kỳ, thi cuối kỳ cũng gọi là điểm thi. Việc này hoàn toàn có thể đánh giá khách quan nếu quyết tâm triển khai.

Chị Dương ví dụ, khi kiểm tra, học sinh làm bài trên phần mềm kết nối mạng riêng. Phần mềm có thể chặn hết gian lận và phòng thi kết hợp camera giám sát. Ở các trường học, học sinh có thể thi theo ca, đề lấy từ ngân hàng đề trộn các câu hỏi.

“Để đánh giá học sinh phải là cả quá trình học tập và rèn luyện chứ không phải bằng một bài thi. Không còn quá áp lực thi cử , không còn học tài, thi phận. Còn việc làm thế nào để có những bài kiểm tra đánh giá nghiêm túc để tránh tiêu cực và tạo động lực cho học sinh muốn học, thích học và phát triển năng lực thì cần đồng bộ các giải pháp mà các nhà giáo dục phải tính tới”, chị Dương nói.

Vấn đề "tiến tới xét tuyển lớp 10" cũng lập tức làm nóng các diễn đàn mạng xã hội. Một ý kiến cho rằng, bỏ thi vào 10, tiến tới xét học bạ có thể triển khai được. Khi đó, các bài kiểm tra thường xuyên, định kỳ từ lớp 6 đến lớp 9 trên toàn thành phố phải thực hiện theo đề thi chung và có phương án giám sát. “Chục năm trước thi vào lớp 10 có cộng điểm học bạ, thực tế cũng đã có tình trạng giáo viên làm đẹp học bạ để tạo lợi thế cho học sinh”, người này nói.

Một phụ huynh khác đồng tình với phương án tiến tới xét tuyển lớp 10 bằng học bạ nhưng trước đó ngành phải tạo ngân hàng đề thi để kiểm tra đánh giá chung, tránh việc giáo viên dạy và ra đề cảm tính nơi dễ, nơi khó. Cần có lộ trình xây dựng và đánh giá các bài kiểm tra có chất lượng.

“Đừng mất thời gian tìm một kỳ thi lớp 10 ‘công bằng hơn’. Hãy xây dựng một hệ thống giáo dục mà trong đó không cần một kỳ thi khốc liệt để quyết định ai được học THPT.”

Ngoài ra, cũng có người nói: "Nên giữ phương thức thi như hiện nay thay vì “đề xuất đổi mới liên tục”. Bộ GD&ĐT đang lấy ý kiến thi 2 môn Toán, Ngữ văn và Hà Nội lại thông tin, tiến tới xét tuyển lớp 10 sẽ khiến phụ huynh hoang mang".

Theo phụ huynh này, nhiều năm qua, các trường ĐH xét tuyển học bạ nhưng sau đó đã phải loại dần hoặc kết hợp xét học bạ với các kỳ thi hoặc chứng chỉ khác mới đảm bảo chất lượng. Nếu xét học bạ, thay vì học các môn thi, học sinh sẽ phải học đều các môn để lấy điểm học bạ phục vụ xét tuyển. Trong khi đó, phụ huynh học sinh có thể bước vào “cuộc đua chạy điểm” để có những hồ sơ, học bạ đẹp nhất. Khi đó, sẽ khó đảm bảo yếu tố công bằng giữa các học sinh

Anh Nguyễn Văn Đàn đặt câu hỏi: “Tại sao phải tuyển một bộ phận học sinh vào THPT công lập khi mục tiêu của giáo dục phổ thông hiện đại là bảo đảm cơ hội học tập bậc THPT cho gần như toàn bộ thanh thiếu niên?”

Theo vị này, đừng mất thời gian tìm một kỳ thi lớp 10 “công bằng hơn”. Hãy xây dựng một hệ thống giáo dục mà trong đó không cần một kỳ thi khốc liệt để quyết định ai được học THPT.

Thế giới đã đi rất xa theo hướng bảo đảm cơ hội học tập ở bậc trung học phổ thông. Việt Nam có thể đặt mục tiêu phổ cập THPT, nhưng phải phổ cập theo nghĩa hiện đại: mọi học sinh đều có cơ hội tiếp tục học, có nhiều con đường để lựa chọn và có khả năng quay lại chuyển hướng.

Khi ấy, câu hỏi không còn là “thi thế nào để loại 40% học sinh?”, mà là “làm thế nào để 100% học sinh phát triển theo con đường phù hợp nhất với mình?”.