Bộ Khoa học và Công nghệ đang lấy ý kiến rộng rãi về Dự thảo Thông tư ban hành Quy chế Giải thưởng Tạ Quang Bửu – giải thưởng khoa học uy tín của Việt Nam.
Theo Dự thảo, Giải thưởng sẽ được tổ chức định kỳ hai năm một lần nhằm khích lệ và tôn vinh các nhà khoa học có kết quả nghiên cứu xuất sắc, đóng góp vào sự phát triển ngành, lĩnh vực trong khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, góp phần phát triển kinh tế - xã hội.
Đây là lần thay đổi thứ ba của Giải thưởng kể từ khi được triển khai. Khi mới triển khai (bắt đầu từ năm 2013), Giải thưởng Tạ Quang Bửu được trao định kỳ một năm một lần. Năm 2023, Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành Thông tư số 18, quy định Giải thưởng được trao định kỳ 3 năm một lần.
Theo Dự thảo quy chế, Giải thưởng được xét tặng trong nghiên cứu ở các lĩnh vực Khoa học tự nhiên; Khoa học kỹ thuật và công nghệ; Khoa học y, dược; Khoa học nông nghiệp; Khoa học xã hội; Khoa học nhân văn.
Mỗi lĩnh vực được xét trao thưởng tối đa 01 Giải thưởng chính và 01 Giải thưởng dành cho nhà khoa học trẻ dưới ba mươi lăm tuổi tính đến thời điểm kết thúc thời hạn nhận hồ sơ.
Trước đó, trong Thông tư số 18 năm 2023 của Bộ Khoa học và Công nghệ giới hạn tối đa 05 Giải thưởng chính và 03 Giải thưởng dành cho nhà khoa học trẻ mỗi năm.
Về mức thưởng, Dự thảo quy chế đề xuất Giải thưởng chính trị giá 100 lần mức lương cơ sở (khoảng 234 triệu đồng theo mức hiện hành), Giải thưởng dành cho nhà khoa học trẻ bằng 50 lần mức lương cơ sở (khoảng 117 triệu theo mức hiện hành).
Các nhà khoa học được xét tặng Giải thưởng phải đáp ứng các tiêu chuẩn như kết quả nghiên cứu được thực hiện tại Việt Nam, có bài báo khoa học được công bố trên tạp chí khoa học quốc tế hoặc sách chuyên khảo do nhà xuất bản quốc tế ấn hành.
Công trình nghiên cứu không trùng với các công trình đã được xét tặng, trao giải trong các giải thưởng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo khác…
Mỗi nhà khoa học chỉ được đề cử hoặc tự ứng cử một lần trong mỗi đợt xét tặng Giải thưởng, đồng thời không vi phạm các hành vi bị nghiêm cấm được quy định tại Điều 14 của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo 2025.
Lần gần nhất, giải thưởng Tạ Quang Bửu được trao vào năm 2024. Giải thưởng năm đó tôn vinh TS Nguyễn Thị Kim Thanh - Viện Vật lý, Viện Hàn lâm Khoa học và công nghệ Việt Nam nhờ công trình được công bố trên Tạp chí Physical Review Letters, là tạp chí khoa học hàng đầu thế giới của ngành Vật lý.
Công trình thể hiện 3 kết quả đột phá về hướng nghiên cứu, có ý nghĩa quan trọng cho phát triển công nghệ máy tính lượng tử. GS Kiselev (đồng tác giả của công trình) nói, ý tưởng của TS. Nguyễn Thị Kim Thanh là một kiệt tác tao nhã về vật lý hiện đại.
Giải thưởng Tạ Quang Bửu năm 2024 cũng vinh danh PGS.TS Trần Mạnh Trí - Trường Đại học Khoa học Tự nhiên, Đại học Quốc gia Hà Nội nhờ cụm ba công trình được công bố trên các tạp chí khoa học thuộc top 5% hàng đầu thế giới trong các ngành kỹ thuật môi trường, độc học, sức khỏe và đột biến gen.
Các nghiên cứu này góp phần giải quyết vấn đề cấp bách mang tính toàn cầu hiện nay là ô nhiễm môi trường do sự phát tán của các hóa chất tổng hợp.
