Sinh viên ra trường không ở lại
TP. Cần Thơ với vị trí địa lý thuận lợi, từ lâu đã trung tâm kinh tế, giáo dục, y tế và khoa học công nghệ của vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Hiện, Cần Thơ có 44 trường đại học, cao đẳng, trung cấp, quy mô đào tạo khoảng 155.000 sinh viên, học viên. Hệ thống các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng ở Cần Thơ cũng gần như đủ các lĩnh vực, từ y tế, giáo dục, nông nghiệp, kinh tế, kỹ thuật, công nghệ tới sư phạm, đào tạo nghề.
Dù vậy, ông Nguyễn Xuân Phong – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học FPT Cần Thơ chỉ ra thực tế, dù lao động qua đào tạo của Cần Thơ cao, nhưng chất lượng và mức độ đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp vẫn tồn tại khoảng cách đáng kể. Nhiều doanh nghiệp phản ánh rằng sinh viên mới tốt nghiệp thiếu kỹ năng thực hành, làm việc thực tế, năng lực số, ngoại ngữ và kinh nghiệm triển khai dự án.
Đặc biệt, theo ông Phong, dù nền kinh tế số đang phát triển nhanh và tự động hóa, nhưng nhân lực có kỹ năng về công nghệ thông tin, dữ liệu, AI, tự động hóa và kinh tế số tại Cần Thơ vẫn còn khan hiếm, dù được doanh nghiệp ưu tiên tuyển dụng. “Việc đào tạo nguồn nhân lực tại Cần Thơ và miền Tây còn truyền thống, từ chương trình đến phương pháp, môi trường, chưa hoàn toàn đáp ứng được những thay đổi rất nhanh trong xã hội hiện nay”, ông Phong nhìn nhận.
Bên cạnh đó, dù có nhiều trường đại học, cao đẳng, số lượng sinh viên về học và ra trường hằng năm lớn, nhưng thực tế việc giữ chân sinh viên ra trường ở lại Cần Thơ làm việc còn những hạn chế. Thực tế, số sinh viên sau khi tốt nghiệp có xu hướng rời Cần Thơ đi các đô thị lớn tìm việc làm, thu nhập và môi trường phát triển nghề nghiệp vẫn còn chiếm tỉ lệ cao.
Ông Nguyễn Xuân Phong dẫn một thực tế, lao động trẻ từ ĐBSCL, trong đó có Cần Thơ lên TPHCM và các tỉnh Đông Nam Bộ tìm việc vẫn ở mức cao. ĐBSCL hiện có tỷ lệ lao động di cư ròng lớn nhất cả nước, lực lượng rời đi chủ yếu lao động trẻ có trình độ. Nhiều sinh viên ra trường cho biết, họ lựa chọn rời Cần Thơ vì mức thu nhập tại các đô thị lớn cao hơn từ 30–60%, cơ hội nghề đa dạng hơn và môi trường phát triển chuyên nghiệp hơn.
Trong khi đó, tại Cần Thơ, theo ông Phong, việc làm chủ yếu ở các ngành dịch vụ truyền thống, thương mại, chế biến thực phẩm và du lịch, “việc làm tri thức cao” chưa nhiều, số doanh nghiệp lớn, sử dụng lao động chất lượng cao còn hạn chế. Dù Thành phố đang cải thiện môi trường đầu tư, bắt đầu có doanh nghiệp lớn, lĩnh vực mới tìm tới, nhưng để giữ chân nhân lực chất lượng cao cần tạo ra nhiều việc làm mới, thu nhập cạnh tranh và lộ trình phát triển dài hạn.
TS. Trần Hữu Xinh – Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Nam Cần Thơ chỉ ra nguyên nhân, số lượng việc làm chất lượng cao, thu nhập tốt tại Cần Thơ còn ít. Chính sách thu hút và đãi ngộ nhân lực chất lượng cao của Cần Thơ chưa đủ mạnh, hệ sinh thái khởi nghiệp – đổi mới sáng tạo tuy đã hình thành nhưng chưa tạo được sức hút lớn đối với lao động trẻ.
Đào tạo đáp ứng nhu cầu doanh nghiệp
Để giữ chân lao động, đặc biệt sinh viên ra trường ở lại, TS. Trần Hữu Xinh cho rằng, TP. Cần Thơ vẫn có lợi thế trung tâm vùng, môi trường sống ổn định, chi phí sinh hoạt hợp lý, những nền tảng quan trọng để giữ chân sinh viên ở lại nếu có giải pháp phù hợp.
Để giữ chân nguồn nhân lực, ông Nguyễn Xuân Phong cho rằng, quan trọng và căn cơ nhất phải tạo ra cơ hội việc làm, cơ hội phát triển dài hạn cho các bạn trẻ. Muốn vậy, những chính sách về khen thưởng, ưu đãi nhà ở, thuế... chỉ một phần, quan trọng nhất, Cần Thơ phải thu hút được các doanh nghiệp lớn, có công nghệ mới về đầu tư để tạo việc làm, từ đó giữ chân sinh viên giỏi ở lại hoặc trở về.
Về phía các trường, ông Phong đề xuất giải pháp tăng cường theo chuỗi đào tạo đúng – làm việc đúng – phát triển lâu dài tại địa phương, với sự phối hợp giữa nhà trường – doanh nghiệp – chính quyền. Trong đó, doanh nghiệp tham gia ngay từ khâu thiết kế chương trình đào tạo, quá trình đào tạo để đáp ứng đúng nhu cầu, cả trước mắt và dài hạn. Đặc biệt, đào tạo nhân lực phải đi trước, nên việc gắn kết nhà trường - doanh nghiệp - nhà nước cần được phát huy để có những dự báo chính xác về xu hướng việc làm, nghề nghiệp, đặc biệt về công nghệ số và đưa vào chương trình đào tạo.
Về phía nhà trường, TS. Trần Hữu Xinh cho biết, Trường Đại học Nam Cần Thơ xác định trọng tâm gắn đào tạo với nhu cầu xã hội, doanh nghiệp. Trong đó, trường thường xuyên rà soát, cập nhật chương trình đào tạo theo nhu cầu thị trường, tăng thực hành, trải nghiệm thực tế, kỹ năng mềm, ngoại ngữ, AI (trí tuệ nhân tạo)... cho sinh viên. Cùng đó, gắn kết doanh nghiệp trong đào tạo, thực tập và tuyển dụng. Trường cũng khuyến khích sinh viên khởi nghiệp, lập nghiệp tại địa phương.
Về phần mình, ông Phong cho biết, tại Trường Đại học FPT, các chương trình đào tạo đều có sự tham gia góp ý trực tiếp của doanh nghiệp, kết hợp với những dự báo về công nghệ, xu thế việc làm. Sinh viên được đánh giá theo chuẩn năng lực nghề nghiệp thay vì chỉ học thuật. “Chúng tôi đang triển khai mô hình thực tập bắt buộc tại doanh nghiệp kéo dài 1 học kỳ cho toàn bộ sinh viên, định hướng các đồ án tốt nghiệp của sinh viên giải bài toán thật tại doanh nghiệp”, ông Phong chia sẻ. Cùng đó, sinh viên được tiếp cận AI hàng ngày trong quá trình học tập.
Tham luận tại Đại hội XIV của Đảng vừa qua, ông Lê Quang Tùng - Bí thư Thành ủy Cần Thơ cho biết, hiện Thành phố có 44 cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng, trung cấp, quy mô đào tạo khoảng 155.000 sinh viên, học viên, gần 7.000 cán bộ giảng dạy và nghiên cứu. Nhiều cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu đã đạt chuẩn, có thương hiệu vươn tầm khu vực và quốc tế. Tuy nhiên, tỷ lệ lao động qua đào tạo của vùng ĐBSCL thấp nhất cả nước. Nguồn nhân lực trình độ cao trong các lĩnh vực mũi nhọn còn hạn chế...
Ông Tùng cho biết, Đảng bộ TP. Cần Thơ nhận thức sâu sắc về việc tiếp tục xây dựng, phát triển Thành phố thành trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao của vùng. Để đạt điều đó, Cần Thơ xác định 6 nhóm nhiệm vụ, giải pháp trọng tâm trong thời gian tới, như: Tiếp tục tổ chức thực hiện nghiêm túc, hiệu quả sáng tạo các nghị quyết, kết luận của Trung ương về phát triển nguồn nhân lực, nhất là các chủ trương, giải pháp đột phá, các chính sách đặc thù vượt trội; tập trung thu hút các cơ sở đào tạo, các doanh nghiệp đào tạo, tiến tới hình thành mạng lưới dạy nghề của thành phố, đảm bảo chất lượng, đồng bộ, hiện đại; thu hút giảng viên, chuyên gia và trọng dụng nhân tài trong các lĩnh vực giáo dục, thu hút người học, cơ hội nghề nghiệp; hợp tác và liên kết mô hình “ba nhà” (Nhà nước - Nhà trường - Doanh nghiệp); từng bước khẳng định uy tín và thương hiệu đào tạo của thành phố; ưu tiên nguồn lực và phấn đấu là địa phương đi đầu trong phát triển khoa học công nghệ và chuyển đổi số của vùng ĐBSCL...
